Κύριε διευθυντά
Τα γηρατειά, η τρίτη ηλικία, αποτελούν μιαν αμφιλεγόμενη και προβληματική περίοδο του ανθρώπου που, εκτός των άλλων, προκαλεί και μελαγχολία, γιατί αισθάνεται ότι τα παραγωγικά και δημιουργικά του χρόνια πέρασαν ανεπιστρεπτί και τώρα δεν μένει παρά να περιμένει τη δύση του βίου του, με ό,τι αυτό σημαίνει.
Από όσα όμως διαβάζω και παρηγοριέμαι, επιστημονικές έρευνες έδειξαν και απέδειξαν ότι ο άνθρωπος με την πάροδο του χρόνου γίνεται ολοένα και πιο δημιουργικός και ότι ο υγιής ηλικιωμένος είναι εξυπνότερος σε σχέση με τα νιάτα του. Ουσιαστικά, οι ίδιοι λόγοι που κάνουν τον σημερινό νέο ευφυέστερο από τον ηλικιωμένο, συμβάλλουν και στην αύξηση της ευφυΐας του ηλικιωμένου σε σχέση με το προσωπικό του παρελθόν, τη δική του νεότητα. Εξάλλου, η δημιουργική έφεση των ώριμων χρόνων στον χώρο του πνεύματος επισφραγίζεται με πάμπολλα παραδείγματα από την ιστορία. Το έψαξα λίγο το πράγμα και διαπίστωσα ότι: Ο Θερβάντες π.χ. εξέδωσε τον «∆ον Κιχώτη» του, ένα από τα αριστουργήματα όλων των εποχών, σε ηλικία 57 ετών. Ο Καντ έγραψε την «Κριτική του Καθαρού Λόγου» στα 56 του, ο Τολστόι την «Ανάσταση» όταν ήταν 61 ετών και ο Ανατόλ Φρανς το θαυμάσιο έργο του «Οι θεοί διψούν» σε ηλικία 66 ετών.
Στον χώρο της μουσικής αρκετοί μεγάλοι συνθέτες εξεμέτρησαν το ζην αφήνοντας πίσω τους ένα ολοκληρωμένο, εκ πρώτης όψεως, έργο. Ο Μότσαρτ πέθανε σε ηλικία 39 ετών, ο Σούμπερτ 31, ο Μπιζέ 37, ο Σοπέν 39, ο Μουσόργκσκι 42 και ο Σούμαν 46 ετών, από τα οποία τα δύο τελευταία τα πέρασε σε φρενοκομείο.
Κανένας όμως δεν μπορεί να προεξοφλήσει ότι η μεγαλοφυΐα τους είχε εξαντληθεί και ότι δεν θα προχωρούσαν σε μεγαλύτερα επιτεύγματα, αν είχαν ζήσει μερικά χρόνια ακόμα. Το παιδί-θαύμα Γκέοργκ Χέντελ, π.χ., που έπαιζε καλό πιάνο σε ηλικία 5 ετών, εξελίχθηκε σε συνθέτη όταν έγινε 11 ετών και έγραψε την πρώτη του αξιόλογη όπερα στα 20 του χρόνια, χρειάστηκε να γίνει 57 ετών, για να φτάσει με τον υπέρλαμπρο «Μεσσία» του στο κορύφωμα της καλλιτεχνικής του δημιουργίας. Αλλωστε ο Βέρντι, που ήταν ήδη διάσημος στα 29 του χρόνια, συνέθεσε τον «Ριγολέττο» και την «Τραβιάτα» όταν ήταν περίπου 40 ετών, την «Αΐντα» στα 58 του και δύο από τα ρωμαλεότερα και δροσερότερα έργα του, τον «Οθέλλο» σε ηλικία 74 ετών και τον «Φάλσταφ» στα 80!
Ο Γάλλος ποιητής Πολ Βαλερί άργησε να ωριμάσει. Η «νεκρή μοίρα» του δημοσιεύθηκε το 1917, όταν ο ποιητής ήταν ήδη 46 ετών. Ο Γερμανός συγγραφέας Τέοντορ Φοντάνε άρχισε να ντεμπουτάρει στον κόσμο των γραμμάτων σε ηλικία 59 ετών με το μυθιστόρημά του «Πριν από την καταιγίδα», ενώ έγραψε το ωραιότερο και πιο βαθυστόχαστο έργο του, το «Εφη Μπριστ» σε ηλικία 78 ετών.
Στην ίδια ηλικία ο Λαμάρκ ολοκλήρωσε το αντιπροσωπευτικό του έργο για τη «Φυσική ιστορία των ασπόνδυλων ζώων», ενώ ο διάσημος Γερμανός ιστορικός Ράνκε ξεκίνησε τη συγγραφή της «Παγκόσμιας Ιστορίας» του σε ηλικία 80 ετών, για να την ολοκληρώσει λίγο πριν πεθάνει σε ηλικία 91 ετών! Και ας μην ξεχνάμε και ότι ο Ευαγγελιστής Ιωάννης έγραψε το θεόπνευστο έργο του, την «Αποκάλυψη», σε ηλικία 110 ετών!
Ετσι λοιπόν συνάδελφοι… συν-γέροντες αναθαρρήσατε! Η δημιουργική ζωή είναι ακόμα μπροστά μας. Εγώ, τουλάχιστον, στα 89 μου ευελπιστώ τα μάλα…
