Κύριε διευθυντά
Επιτρέψτε μου να σχολιάσω την πρόσφατη, διανθισμένη με έγχρωμες εικόνες, επιστολή τού κ. Γιώργου Ι. Κωστούλα, η οποία φέρει τον τίτλο: «Ο λατρεμένος Αγιος με το κλαδευτήρι, προστάτης των αμπελουργών, και οι ευχές για “οίνον καλόν”» («Καθημερινή», 1/2/2025).
Ο επιστολογράφος μάς υπενθυμίζει ότι την 1η Φεβρουαρίου «η ορθόδοξη εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Τρύφωνος, προστάτη των αμπελουργών και της αμπέλου». Και συνεχίζει: «Πώς και γιατί ο σγουρομάλλης Αγιος ορίστηκε προστάτης του εμβληματικού φυτού είναι άγνωστο…».
Ας πάμε λίγο πίσω, για να πάμε μπροστά. Σύμφωνα με την «Ελληνική Μυθολογία» του Ιωάννη Κακριδή (Εκδοτική Αθηνών), ο θεός της αμπέλου και του οίνου ∆ιόνυσος παρέδωσε στον Οινέα (βασιλιά της Αιτωλίας) το πρώτο κλήμα να το φυτέψει. Λίγο μετά, η Αττική διεκδικούσε τα πρωτεία στην αμπελοκαλλιέργεια.
Ο ∆ιόνυσος χάρισε ένα κλήμα και στον επώνυμο ήρωα του δήμου Ικαρία της Αττικής Ικαρο και του έμαθε πώς να φτιάχνει το κρασί. Ο Στάφυλος και ο Οινοπίων είναι οι γιοι του ∆ιόνυσου.
Ο ∆ιόνυσος σχετίζεται με τα Μεγάλα ∆ιονύσια στην Αθήνα και με τους δραματικούς αγώνες. Στο κέντρο της ορχήστρας των αρχαίων ελληνικών θεάτρων υπήρχε ο βωμός του ∆ιόνυσου, η «θυμέλη». Τη βάση ενός τέτοιου βωμού μπορεί να δει ο επισκέπτης στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου.
Ο εξοβελισμός του ∆ιόνυσου ως του κατ’ εξοχήν προστάτη των Ελλήνων αμπελουργών και η αντικατάστασή του από τον Αγιο Τρύφωνα προφανώς αφορμάται από τα λόγια του Ιησού, ο οποίος φέρεται να λέει: «Εγώ είμι η άμπελος η αληθινή…» (Κατά Ιωάννη, 15:1). Η ύπαρξη «αληθινής αμπέλου» (Ιησούς) συνεπάγεται το αντίθετό της: την ύπαρξη «μη αληθινής αμπέλου» (∆ιόνυσος). Τέτοιοι εξοβελισμοί δεν σπανίζουν στην Ελλάδα. Η θεά Αθηνά λ.χ. ως πολιούχος της πόλης των Αθηνών εξοβελίστηκε και αντικαταστάθηκε από τον ∆ιονύσιο τον Αρεοπαγίτη. Το ίδιο συνέβη και με τον πολιούχο της Θεσσαλονίκης, τον Κάβειρο: αντικαταστάθηκε από τον Αγιο ∆ημήτριο.
Και η καταληκτική παράγραφος της επιστολής, μεταξύ άλλων, λέει: «Τη γιορτή του Αγίου τιμούν οι πιστοί με … τη θυσία … αρσενικού μοσχαριού … και επακολουθεί γλέντι». Αντιγραφή της αιματηρής θυσίας ταύρων στον Διόνυσο και των επακόλουθων χορών.
Κλείνοντας, από τις 442 λέξεις που χρησιμοποίησε ο επιστολογράφος για να συντάξει την καθ’ όλα άξια λόγου επιστολή του, ούτε μία δεν αφιέρωσε στον ∆ιόνυσο.
*Μελβούρνη
