Κύριε διευθυντά
Μια, νομίζω οφειλόμενη, υπενθύμιση η επιστολή μου, ότι σήμερα 1η Φεβρουαρίου η ορθόδοξη εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Τρύφωνος, προστάτη των αμπελουργών και της αμπέλου.
Οφειλόμενη υπενθύμιση, γιατί είναι δυσεξήγητη η αφάνεια στην οποία έχει περιπέσει ο Αγιος με το κλαδευτήρι στο χέρι, παρ’ όλες τις ευκαιρίες που ο ετήσιος κύκλος των, εγνωσμένης επιδεξιότητας, αμπελουργικών εργασιών προσφέρει για την ανάκλησή του στη μνήμη μας. Για να μην αναφερθούμε στην προαιώνια αμπελουργική μας παράδοση και την πολύπτυχη παρουσία του οίνου στη θρησκευτική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή του τόπου.
Πώς και γιατί ο σγουρομάλλης Αγιος ορίστηκε προστάτης του εμβληματικού φυτού είναι άγνωστο, μια και πουθενά στο συναξάρι του βίου του δεν υπάρχουν θαύματα που να συνδέονται με το αμπέλι. Το πιθανότερο, επειδή η γιορτή του συμπίπτει με την έναρξη του κλαδέματος των αμπελιών, τη σημαντικότερη ίσως αμπελουργική εργασία. Είμαι βέβαιος ότι όλοι ξέρουμε την παροιμία: «Γενάρη μήνα κλάδευε, φεγγάρι μην ‘ξετάζεις».
Νέος σε «τρυφερή ηλικία», που συνδέει παρετυμολογικά το όνομά του με την ποθητή τρυφεράδα των φυτών, των οποίων είναι προστάτης, ο της «ακηράτου (αμόλυντης) τρυφής μέτοχος», επώνυμος Αγιος Τρύφων, είναι ο αγαπημένος λαϊκός Αγιος των απανταχού αμπελουργών. Μαρτύρησε στη Νίκαια ύστερα από τρομερά βασανιστήρια, επί ∆εκίου. Η λατρεία του εντοπίζεται κατά τον 16ο αιώνα.
Ενα από τα τρία απολυτίκια του Αγίου: «Τρυφήν την ακήρατον, ιχνηλατών εκ παιδός, βασάνους υπήνεγκας, υπέρ Χριστού του Θεού, και ήθλησας άριστα όθεν την των θαυμάτων, κομισάμενος χάριν, λύτρωσαι πάσης βλάβης, και παντοίας ανάγκης, Τρύφων Μεγαλομάρτυς, τους σε μακαρίζοντας». Ετσι, σε πολλές αμπελουργικές περιοχές, ίσως και σήμερα, αφού γίνει η λειτουργία, ο ιερέας παίρνοντας λάδι από το καντήλι του Αγίου επισκέπτεται το αμπέλι του κάθε αμπελουργού, το οποίο ραίνει διαβάζοντας την ευχή, στην οποία εξορκίζει παν γένος κακουργών θηρίων, αδικούντων την άμπελον, την χώραν τε και τον κήπον εκάστου δούλου του Θεού – νοικοκύρη.
Μέρος της ευχής του Αγίου: «[…] Εγώ ο ελάχιστος Τρύφων, ορών ούτω τηκομένους τους καρπούς, και διά ταύτην την αιτίαν δαπανωμένους τους ανθρώπους, τω παντελεί αφανισμώ των καρπών της γης, των τε χωραφίων, αμπέλων, κήπων και λαχάνων, και παντοίων δένδρων τω τοιούτω ολέθρω παραδιδομένων, διαπονηθείς, εδεήθην προς τον Κύριον και Θεόν μου, του γενέσθαι αφανή πάντα τα θηρία, τα προς αδικίαν και φθοράν υπάρχοντα […]», όπως: «Κάμπη, σκώληξ, σκωληκοκάμπη, σκάνθαρος, βρούχος, ακρίς, επίμαλος, καλιγάρις, μακρόπους, μύρμηξ, φθειρ, ρυγίτης, ψυλλίτις, καυσοκόπος, ερυσίβη, κοχλοί, ψαλίτης και ειτί άλλο προσφυσούν και μαραίνον τον καρπόν της σταφυλής και των λοιπών ειδών και λαχάνων».
Τη γιορτή του Αγίου τιμούν οι πιστοί με το παραδοσιακό «κουρμπάνι», τη θυσία δηλαδή αρσενικού μοσχαριού, που βράζει μέσα σε τεράστιες χύτρες στις υπαίθριες φωτιές, στον περίβολο της εκκλησίας, όπου και επακολουθεί γλέντι. Ας ευχηθούμε, με τη βοήθεια του Αγίου, να έχουμε μια καλή αμπελουργική χρονιά.
*Βούλα
