Κύριε διευθυντά
Διάβασα το ολίγον τι σχοινοτενές αλλά αξιανάγνωστο αφιέρωμα με κείμενα της κ. Καλλιόπης-∆ήμητρας Λειβαδάρου στη ζωή και τη δράση του οικουμενικού πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ (ΠΡΟΣΩΠΑ + ΙΣΤΟΡΙΕΣ, «Καθημερινή», 16.1.2025) και ομολογώ πως έμαθα πολλά. Την προσοχή μου τράβηξε η ακόλουθη παράγραφος:
«Στην ακμάζουσα τότε σχολή της Δημητσάνας έστειλε τον Γρηγόριο ο πατέρας του, καθώς διέκρινε την ευφυΐα και τη θέλησή του για μόρφωση.
Αποφοιτώντας από τη συγκεκριμένη σχολή, μετέβη το 1765 στην πόλη της Αθήνας, προκειμένου να συνεχίσει τις σπουδές του για τα επόμενα δύο χρόνια».
Από τα ανωτέρω είναι καταφανές ότι επί τουρκοκρατίας, τόσο στη Δημητσάνα όσο και στην Αθήνα, λειτουργούσαν «κατά το φανερόν» ελληνικές σχολές. Ενας από τους μαθητές των σχολών αυτών ήταν και ο τότε νεαρός Γρηγόριος (κατά κόσμον Γεώργιος Αγγελόπουλος), ο μετέπειτα πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄. Συγκεκριμένα, εν έτει 1764 η σχολή της Δημητσάνας περιγράφεται ως «οικία πολύδομος και λίαν ευρύχωρος προς διδασκαλίαν 300 μαθητών».
Κι όμως, σήμερα πολλοί εξακολουθούν να μιλούν για «κρυφό σχολειό», ενώ γνωρίζουν ότι μέχρι το 1613 λειτουργούσαν σχολές, «φανερώς και ακωλύτως», σε πολλές πόλεις της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας, όπως: Σέρρες, Θεσσαλονίκη, Βλαχοκλεισούρα, Κορυτσά, Ιερομέριον, Κέρκυρα, Ιωάννινα, Τρίκαλα, Βαρνάκοβα, Χαλκίδα, Αθήνα, Ζάκυνθος, Αργος, Ναύπλιο, Μυστράς, Μεθώνη, Κορώνη, Μονεμβασιά, Κύθηρα, Χάνδακας (Κρήτη), Ρόδος, Κως, Πάτμος, Χίος κ.α.
Θα μπορούσαμε να μιλούμε με βεβαιότητα για «κρυφά σχολειά», μόνο αν κάποιος μαθητής κατέγραφε τη μαθητική του εμπειρία φοιτώντας σε ένα από αυτά. Ομως τέτοιος μαθητής δεν υπάρχει: ούτε ο Γρηγόριος Ε΄ ούτε ο Ρήγας Φεραίος, ούτε ο Μακρυγιάννης ούτε ο Κολοκοτρώνης μίλησαν για «κρυφό σχολειό». Ωστόσο εμείς, «ουδέν ειδότες», μιλούμε!
Τέλος, το πώς, γιατί και από ποιους χαλκεύτηκε ο «ωφέλιμος» μύθος του «κρυφού σχολειού», είναι μια άλλη συζήτηση.
*Μελβούρνη
