Κύριε διευθυντά
Χρόνια πολλά και καλή χρονιά. Στο εύστοχο σύντομο σχόλιο του εκλεκτού επιστολογράφου σας Αντώνη Βενέτη, με τίτλο «Ανατολή – ∆ύση μέσω Κίπλινγκ», θα ήθελα να προσθέσω μερικά στοιχεία για το πασίγνωστο ποίημα «Αν» του Αγγλου πεζογράφου και ποιητή Ράντγιαρντ Κίπλινγκ (Βομβάη 1965 – Σάσσεξ 1936), πολυγραφότατου συγγραφέα (6 τόμοι) και νομπελίστα (1907).
Το ποίημα, κατ’ αρχάς, είχε ανθολογηθεί στα Νεοελληνικά Αναγνώσματα του Γυμνασίου, στην Εκτη Τάξη (1940, 1950, 1955), σε μετάφραση Νίκου Καρβούνη, που το διδαχθήκαμε παλαιότερα ως μαθητές.
Το γε νυν έχον, το ποίημα εμπεριέχεται στη Νεότερη Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία. Ανθολόγιο μεταφράσεων Β΄ Ενιαίου Λυκείου (επιλογής).
Ενα ποίημα πολύστιχο (32 ανομοιοκατάληκτοι 18σύλλαβοι στίχοι, σε 4 στροφές): «Αν μπορείς να κρατάς το κεφάλι ψηλά όταν γύρω σου όλοι τον εαυτό τους εχάσαν δειλά και για τούτο μαζί σου τα βάζουν…» σε μετάφραση Αγγελου Δόξα (1900-1985). Ο διδακτικός τόνος γίνεται αισθητός, προβάλλοντας αξίες ως στοιχεία ενάρετης συμπεριφοράς, «αν μπορείς να μιλάς με τα πλήθη κι ακέριος στο ήθος να μένεις…» αντλώντας το παραινετικό ύφος από τη σύγχρονη κοινωνία. Παράλληλα, ο Κώστας Βάρναλης στα «Ποιητικά» παρωδεί με ειρωνική δεξιοτεχνία, στο τετράστροφο ποίημά του «Το “Αν” του Κίπλινγκ», με σατιρική και σαρκαστική διάθεση στην τελευταία στροφή:
«Αν στην πλεμπάγια να μιλάει
αρνιέται η αρετή σου
κι όταν ζυγώνεις δυνατούς,
στα δυο λυγάς στη μέση·
κι αν μήτε φίλους μήτ’ εχθρούς
ποτέ σου λογαριάζεις
και κάνεις πως τους αγαπάς,
αλλά ποτέ κανέναν·
αν δεν αφήνεις ευκαιρία κάπου
να κακοβάνεις
και μόνο αν κάνεις το κακό,
η ψυχή σου γαληνεύει,
δικιά σου θά ‘ναι τούτ’ η Γης
μ’ όλα τα κάλλη πού ‘χει
κι έξοχος θά ‘σαι Κύριος,
αλλ’ Ανθρωπος δε θά ‘σαι!».
*Δ.φ., Αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Φιλολόγων και του Συλλόγου «Οι Φίλοι του Μουσείου Γ. Δροσίνη»
