Κύριε διευθυντά
Επιτρέψτε μου να απαντήσω στην επιστολή, με τίτλο «Εκ του Πατρός… προ πάντων των αιώνων» («Κ», 31/12/2024), του αξιότιμου ιατρού και κατόχου δύο διδακτορικών (εγώ κόλλησα στο ένα!) κ. Αντώνη Παπαγιάννη.
Σχολιάζοντας την πρόσφατη επιστολή μου περί Θεοτόκου και Χριστοτόκου («Κ», 27.12.2024), ο αγαπητός ιατρός σημειώνει τα ακόλουθα:
«… ο Ιησούς Χριστός, “εκ του Πατρός γεννηθείς προ πάντων των αιώνων” ως Θεός… γεννήθηκε από την Παναγία ως τέλειος άνθρωπος “μη εκστάς της αυτού θεότητος”».
Αυτά κατά το Σύμβολο της Πίστεως. Παρακαλώ τον επιστολογράφο να εξετάσει τα ακόλουθα πέντε σημεία:
α) Η γέννηση όντος από ον δεν είναι ένα ακαριαίο συμβάν, αλλά μια διαδικασία που προϋποθέτει τόπο, χρόνο και κίνηση. Η εκ του μετώπου του Διός γεννηθείσα Αθηνά και ο εκ του μηρού του Διός γεννηθείς Διόνυσος συναποτελούν παραδείγματα διαδικασίας, όχι στιγμιαίου γεγονότος. Συνεπώς, η εκ του Πατρός γέννηση του Υιού, ως διαδικασία, είναι λογικά αδύνατη άνευ τόπου, χρόνου («προ πάντων των αιώνων») και κινήσεως.
β) Κάθε γέννηση είναι αποτέλεσμα επιθυμητής πράξης του γεννήτορα. Συνεπώς, και η γέννηση του Υιού ήταν αποτέλεσμα επιθυμίας του Πατρός. Αλλά κάθε επιθυμία αποβλέπει σε κάποιο «ου ένεκα», δηλ. σε κάποιον τελικό σκοπό, σε κάποια σκοπιμότητα. Λέγεται ότι ο σκοπός της γέννησης του Υιού ήταν (και είναι) η σωτηρία των ανθρώπων («διά την ημετέραν σωτηρίαν»). Πλην όμως ούτε με τον Κατακλυσμό ούτε με τις Δέκα Εντολές ούτε με την επίγεια δράση του Υιού η ημέτερη σωτηρία επιτεύχθηκε και τούτο επειδή το σκουλήκι αρνείται να γίνει πεταλούδα!
γ) Λέγεται πως η Παναγία γέννησε τον Ιησού Χριστό ως «τέλειο άνθρωπο». Ομως κάποιος οφείλει να ορίσει τον «τέλειο άνθρωπο».
Δεν γνωρίζω έναν τέτοιον ορισμό. Ωστόσο, γνωρίζω ότι ο Χριστός, μολονότι δεν εγκατέλειψε τη θεότητά του («μη εκστάς της αυτού θεότητος»), επανειλημμένα έβριζε: «Γεννήματα εχιδνών, τις υπέδειξεν υμίν φυγείν από της μελλούσης οργής;», «γεννήματα εχιδνών, πώς δύνασθαι αγαθά λαλείν πονηροί όντες;», «όφεις, γεννήματα εχιδνών, πώς φύγητε από της κρίσεως της γεένης;» (Ματθαίος, 3:7, 12:34, 23:33, αντίστοιχα).
δ) Η λέξη «θεανδρίτης» δεν αποτελεί γλωσσικό σόφισμα. Ο θεολόγος Ιωάννης ∆αμασκηνός, στην επιστολή του προς τον βασιλέα Θεόφιλο, κάνει λόγο για «τον του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού θεανδρικόν χαρακτήρα και της αυτόν τεκούσης Θεομήτορος» (Patrologia Graeca, 95. 356). Εφόσον ο χαρακτήρας του Ιησού Χριστού περιγράφεται ως θεανδρικός, και όχι θεανθρωπικός (και πολύ σωστά διότι και η γυναίκα είναι άνθρωπος), ο «τόκος» της Παναγίας είναι Θεανδρίτης, όχι Θεάνθρωπος. Εξάλλου, ο ίδιος ο επιστολογράφος σημειώνει ότι «στην υμνογραφία αναφερόμαστε στον “θεανδρικόν τόκον” της Παναγίας».
ε) Τέλος, η προσωνυμία «Θεομήτωρ» (λέξη ευλόγως άγνωστη στους Ευαγγελιστές και στον Απόστολο Παύλο) είναι μεταγενέστερη επινόηση.
Δεδομένου ότι «ο άνθρωπος άνθρωπον γεννά», η Μαρία, άνθρωπος ούσα, τίκτει Χριστό, όχι Θεό, διότι ο Θεός εξ ορισμού είναι αγέννητος.
*Μελβούρνη
