Κύριε διευθυντά
Το ότι το σχέδιο πόλεως της Αθήνας είναι έργο των Σταμάτη Κλεάνθη και Eδουάρδου Σάουμπερτ είναι γνωστό. Σε πόσους όμως Αθηναίους;
Οι κάποιες τροποποιήσεις που επέφερε σ’ αυτό ο αρχιτέκτων της βαυαρικής αυλής Λέο φον Κλέντσε (μείωση του πλάτους των οδών και των πλατειών, περιορισμός του αρχαιολογικού χώρου, περιορισμός της έκτασης της αγοράς και του Κήπου της, αλλαγή της θέσης ανέγερσης των ανακτόρων κ.λπ.), είναι σαφές, όπως λέει και ο σοφός μελετητής της Αθήνας Κώστας Μπίρης, ότι αποδείχτηκε από τη σημερινή κατάσταση της πόλης ότι ήταν λανθασμένες και θα ήταν πολύ καλύτερα αν τις είχε αφήσει όπως τις είχαν χαράξει οι δύο νεαροί αρχιτέκτονες.
Αλλωστε, όπως ήταν φυσικό οι Κλεάνθης και Σάουμπερτ, εγκατεστημένοι ήδη από το 1831 στην Αθήνα κατόπιν διαταγής της κυβερνήσεως του Καποδίστρια (γεγονός που επιβεβαιώνει και ο πρόξενος της Ρωσίας στην Αθήνα Ιωάννης Παπαρρηγόπουλος) με σκοπό την καταμέτρηση της πόλης και τη σύνταξη του σχεδίου πόλεως, γνώριζαν πολύ καλύτερα τις ανάγκες της από τον Κλέντσε που ήρθε στην Αθήνα το καλοκαίρι του 1834 και επέστρεψε τις πρώτες μέρες του Οκτώβρη του ίδιου χρόνου. Αρκεί να συγκρίνει κανείς το σχέδιο πόλεως του κέντρου της σημερινής πρωτεύουσας με το σχέδιο των Κλεάνθη – Σάουμπερτ για να επιβεβαιώσει ότι είναι δημιούργημά τους. Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό ότι πολλές από τις αλλαγές που επέφερε ο Κλέντσε σ’ αυτό (όπως π.χ. το πλάτος των λεωφόρων), οι μετέπειτα ανάγκες της πόλης τις επανέφεραν στις διαστάσεις του αρχικού σχεδίου.
Αλλά προφανώς ο σκοπός αυτής της επιστολής δεν είναι να αναλύσει το σχέδιο της πόλεως της Αθήνας. Θα ήθελα απλά να επισημάνω την παράλειψη του ∆ήμου Αθηναίων από την ίδρυσή του και μέχρι σήμερα να τιμήσει τους δημιουργούς της όπως τους αξίζει και όπως τους οφείλει.
∆εν υπάρχει στο κέντρο της πρωτεύουσας ούτε μία λεωφόρος, ένα πάρκο, μία πλατεία που να φέρει το όνομά τους. Οι δύο προτομές τους που υπήρχαν μπροστά στο Πνευματικό Κέντρο της Αθήνας (παλιό πολιτικό νοσοκομείο) αποσύρθηκαν με σκοπό να τοποθετηθούν νομίζω στην πλατεία δημαρχείου, αλλά ακόμη τίποτα. Ο τάφος του Στ. Κλεάνθη στο Πρώτο Νεκροταφείο πουλήθηκε ελλείψει κληρονόμων και δεν υπάρχει πια. Ενας μόνο μικρός δρόμος είναι αφιερωμένος στον Στ. Κλεάνθη μεταξύ των λεωφ. Βασ. Γεωργίου και Βασ. Κωνσταντίνου στο πλάι της πλατείας Τρούμαν. Λίγο περισσότερο τυχερός ο Σάουμπερτ έχει δύο δρόμους με το όνομά του. Εναν στην περιοχή Κυπριάδου, δύο τετράγωνα κι αυτός όλος κι όλος κι έναν στα Καμίνια (λιγότερο γνωστό είναι ότι και το σχέδιο του Πειραιά είναι των δύο αρχιτεκτόνων Κλεάνθη και Σάουμπερτ – συνοικισμός των Χίων).
Φέτος συμπληρώνονται 190 χρόνια από το ιδρυτικό διάταγμα της πρωτεύουσας. Μήπως θα ήταν ευκαιρία για τον νέο μας δήμαρχο να τιμήσει τους δύο αρχιτέκτονες;
ΥΓ.: Ακόμα και ο αγαπημένος φίλος Νίκος Βατόπουλος ξέχασε να αναφέρει στο άρθρο για την οδό Κοραή στην «Καθημερινή» του Σαββάτου 30/11 ότι η μικρή οικία Σούτσου, στη γωνία της Πανεπιστημίου και Κοραή, είναι έργο του Σταμάτη Κλεάνθη (κτισμένο για τους αδελφούς του συμπολεμιστή του ∆ημητρίου Σούτσου στον Ιερό Λόχο που έπεσε στο ∆ραγατσάνι).
*Ομότιμη καθηγήτρια ΕΜΠ
