Κύριε διευθυντά
Με αφορμή το ρεπορτάζ της «Κ» με τίτλο «Εκπαίδευση: Περίληψη κειμένου σε πέντε λεπτά με χρήση ΑΙ» (20/10/2024), σημειώνω τα εξής:
Η τεχνολογία, ως εργαλείο μάθησης, προσφέρει αναμφίβολα οφέλη. ∆ιευκολύνει την πρόσβαση στη γνώση εξοικονομώντας χρόνο και κόπο. Ωστόσο η ευκολία αυτή εγείρει ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί να υπάρξει ουσιαστική παιδεία χωρίς την αρετή του μόχθου;
Η αρχαία ρήση «αἱ μὲν ῥίζαι τῆς παιδείας πικραί, οἱ δὲ καρποὶ γλυκεῖς» υπογραμμίζει τη σημασία της προσπάθειας στη μάθηση. Ο μόχθος δεν είναι απλώς ένα εμπόδιο προς τη γνώση, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της. Μέσω της δυσκολίας, αναπτύσσονται αρετές που υπερβαίνουν την απλή συσσώρευση πληροφοριών, όπως η υπομονή, η επιμονή και η κριτική σκέψη. Η τεχνητή νοημοσύνη, παρέχοντας άμεσες απαντήσεις, κινδυνεύει να παρακάμψει αυτή τη διαδικασία. Ενώ επιταχύνει τη μάθηση, μπορεί παράλληλα να στερήσει από τους μαθητές την εμπειρία της ανακάλυψης και της προσωπικής κατάκτησης της γνώσης.
Το ζητούμενο είναι η εξισορρόπηση. Μπορεί η τεχνολογία να λειτουργήσει ως συμπλήρωμα της ανθρώπινης προσπάθειας χωρίς να την υποκαταστήσει; Η απάντηση είναι θετική, υπό την προϋπόθεση ότι θα επαναπροσδιορίσουμε την έννοια του μόχθου. Ο διάλογος ως τρόπος λειτουργίας των επίμαχων εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης θα απαιτήσει εκ μέρους των μαθητών μεγαλύτερη προσπάθεια από ό,τι πριν, αφού η «εξαγωγή» γνώσης θα προϋποθέτει την υποβολή καλύτερων ερωτημάτων. Ωστόσο, η σύλληψη και η διατύπωση ενός ερωτήματος είναι δυσκολότερες από τις απαντήσεις σε αυτό. Απαιτούν μόχθο.
Ισως, ο μόχθος να είναι αντίθετος στο πνεύμα του ρέοντος κόσμου, που προσπαθεί να εξαλείψει την προσπάθεια. Ομως, αν πρόκειται να στραφούμε σε ανώτερες μορφές προσπάθειας και δημιουργίας, ο μόχθος έχει θεμελιώδη σημασία.
