Κύριε διευθυντά
Ο Κικέρων, όπως είναι γνωστό, υπήρξε μεγάλη προσωπικότητα και θεωρείται ένας από τους «Πατέρες» του δυτικού πολιτισμού. Τα «παιδιά» του Κικέρωνα στη ∆ύση, για αιώνες πολλούς και με ποικίλους τρόπους, θυμούνται τα λόγια του, όταν αναφέρονται στην Ελλάδα και στους Ελληνες.
Ο ίδιος, τον ∆εκέμβριο του 60 π.Χ., γράφει από τη Ρώμη επιστολή στον αδελφό του Κόιντο, ο οποίος είχε γίνει διοικητής στη ρωμαϊκή επαρχία της Μ. Ασίας: «Αγαπητέ μου Κόιντε […] Αναρωτιέσαι αν είναι αγαθή τύχη ή κατάρα που σου έλαχε να διοικείς Ελληνες. Θα έλεγα ότι είναι και τα δύο. […] Σου λέω, βέβαια, πράγματα που γνωρίζεις.
Θα πρέπει να γνωρίζεις το ίδιο καλά, ότι ο τόπος και ο κόσμος που διοικείς έχει μια πολύ ξεχωριστή ιστορία. Ο πολιτισμός, αν μπορώ να το πω έτσι, είναι ελληνική εφεύρεση. Η παιδεία έχει ελληνικές ρίζες και από τις ρίζες αυτές τραφήκαμε και εμείς ως έθνος. ∆εν θα διστάσω ποτέ να ομολογήσω ότι το λαμπρό οικοδόμημα της Ρώμης δεν θα μπορούσε να υψωθεί χωρίς τη συμβολή του ελληνικού πολιτισμού, και ότι όσα πετύχαμε εμείς οι Ρωμαίοι, τα πετύχαμε υιοθετώντας την εκπαίδευση, την τέχνη και τις επιστήμες των Ελλήνων. Γι’ αυτούς τους λόγους, είμαστε σήμερα ηθικά υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουμε τους Ελληνες με τον σεβασμό που αρμόζει στη μεγάλη τους ιστορία, και με την πολιτική μας συμπεριφορά να ξεπληρώσουμε κατά κάποιον τρόπο το χρέος μας απέναντί τους.
Εχω αρκετή πολιτική πείρα για να ξέρω, βέβαια, ότι ο σχεδιασμός της πολιτικής δράσης δεν μπορεί πάντα να καθοδηγείται από ιστορικούς συναισθηματισμούς. […] Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι Ελληνες έχουν μακρά παράδοση πολιτικής σκέψης και πράξης, προσπάθησε να συζητήσεις με τους εκπροσώπους τους, χωρίς να δίνεις την εντύπωση ότι όλα είναι προαποφασισμένα και τίποτε δεν είναι διαπραγματεύσιμο. Αν μη τι άλλο, οι Ελληνες είναι πρόθυμοι να κάνουν συζήτηση και εκτιμούν αυτούς που τους δίνουν την ευκαιρία να μιλήσουν. Και φυσικά θα το εκτιμήσουν ακόμη περισσότερο, αν τους φιλοδωρήσεις και με ολίγα ελληνικά. […] Πιστεύουν –και δεν έχουν και άδικο, εδώ που τα λέμε– ότι μιλούν την πιο πλούσια, ωραία και εκφραστική γλώσσα του κόσμου, και θα γίνουν πιο δεκτικοί όταν ακούσουν τον Ρωμαίο διοικητή τους να τους υποδέχεται στο κυβερνείο “ελληνιστί”…».
Ο Κόιντος, πάντως, δεν φαίνεται να συμφώνησε με τον αδελφό του.
«Και ελληνικά τους μίλησα», απάντησε, «και επί μακρόν συζήτησα με τους εκπροσώπους τους. Αλλά αυτοί δεν μπορούν να συνεννοηθούν μεταξύ τους. Οι μεν διαβάλλουν τους δε και όλοι μαζί, επιβουλεύονται ο ένας τον άλλον».
Ωστόσο, ο Κικέρων είναι πολύ έμπειρος για να εντυπωσιάζεται εύκολα: «Και για να πάψεις να εντυπωσιάζεσαι κι εσύ, σκέψου ότι, δυστυχώς, εδώ και πολύν καιρό, ο χαρακτήρας τους διαμορφώνεται περισσότερο από την πολιτική τους συνθήκη, παρά από τις παραδόσεις του παρελθόντος. […] Απλούστατα, από έναν ενστικτώδη σεβασμό για όλα εκείνα που επισήμανα στην προηγούμενη επιστολή μου, προσπάθησα πάντα να ανακαλύψω τους καλούς, έντιμους και αξιοπρεπείς Ελληνες, αυτούς που τιμούν την ιστορία τους. ∆εν είναι πάντα εύκολο να τους εντοπίσεις, αλλά ασφαλώς υπάρχουν…».
Ο Κικέρων αγαπάει –ή έστω συμπαθεί– τους Ελληνες, υπό ορισμένες προϋποθέσεις και η κυριότερη από αυτές είναι «να μοιάζουν με τους ένδοξους προγόνους τους», αυτούς που, όπως είχε διδαχθεί στο σχολείο, είχαν μεγαλουργήσει και είχαν δώσει τα φώτα του πολιτισμού και στην ίδια τη Ρώμη. Οι σύγχρονοι Ελληνες (γράφει) είναι μόνο κατ’ εξαίρεση άξιοι της ιστορίας τους. Μένει να τον διαψεύσουμε.
ΥΓ.: Ισως μια πιο ρεαλιστική και λιγότερο συναισθηματική ματιά, να κατέληγε να εντοπίσει περισσότερες ομοιότητες με τους αρχαίους προγόνους μας, όχι μόνο ως προς τις αρετές, αλλά και ως προς τις «κακίες» τους.
Ωστόσο, παρακολουθώντας την καθημερινότητα, διαδικτυακή ή μη, το κείμενο του Κικέρωνα δεν χάνει καθόλου τη διαχρονική του αξία, ως προς τις επισημάνσεις του, θετικές αλλά και αρνητικές, τις οποίες καλούμεθα καθημερινά να επιβεβαιώνουμε ή να διαψεύδουμε, αντίστοιχα. Το στοίχημα παραμένει, ως διαρκές «ζητούμενο».
