Κύριε διευθυντά
Ο αγαπητός επιστολογράφος κ. Ματθαίος ∆ημητρίου, ως πλοίαρχος Π.Ν. ε.α., εκ πείρας μακράς γνωρίζει ότι το τρίτο κύμα κάθε τρικυμίας είναι το ορμητικότερο από τα προηγούμενα δύο. Ωστόσο, η περί Μαλάλα τριλογία μου εδώ δεν αποβλέπει στην «καταπόντιση» του κύρους του αντιλόγου του επιστολογράφου.
Στην επιστολή του («Κ», 08.11.2024) γράφει: «Θα συνιστούσα στον κ. Βίτκο να μην περιοριστεί μόνο στις σελ. 158 και 349 του τόμου “Ζ” της Ιστορίας του Ελληνικού Εθνους αλλά να διαβάσει όλα τα κεφάλαια».
Μετά χαράς τον πληροφορώ ότι τα έχω ήδη διαβάσει και ότι τόσο ο καθηγητής Robert Browning όσο και ο ομογάλακτος Μίλτων Ανάστος (στους οποίους ο επιστολογράφος με παραπέμπει) δεν απορρίπτουν τη μαρτυρία τού Μαλάλα περί αναστολής της λειτουργίας της πλατωνικής Ακαδημίας των Αθηνών («Χρονογραφία» Λόγος 18ος 451).
Καθηγητής Browning: «Το ίδιο έτος [529 μ.Χ.] είδε τη διακοπή της λειτουργίας της σεβάσμιας φιλοσοφικής σχολής των Αθηνών, που ανήγε την καταγωγή της στην Ακαδημία του Πλάτωνος, πριν από εννέα αιώνες» («Ιστορία του Ελληνικού Εθνους», Εκδοτική Αθηνών 1978, τόμ. Ζ΄, σ. 158).
Καθηγητής Ανάστος: «Ο τελευταίος “πλατωνικός διάδοχος”, δηλαδή ο τελευταίος σχολάρχης της Ακαδημίας των Αθηνών, όταν την έκλεισε ο Ιουστινιανός το 529, ήταν ο ∆αμάσκιος». Και πιο κάτω συνεχίζει: «Υπό την ηγεσία προσωπικοτήτων όπως ο Πρόκλος, η Αθήνα είχε γίνει κατά τον 4ο και 5ο αι. το προπύργιο της “εθνικής” διανοήσεως και παιδείας … αλλά ο αυτοκράτωρ Ιουστινιανός δεν μπορούσε να ανεχθεί τη συνέχιση της αθηναϊκής παραδόσεως με όλες τις ειδωλολατρικές διασυνδέσεις της και το 529 εξέδωσε ένα διάταγμα, το οποίο απαγόρευε τη διδασκαλία δικαίου και της φιλοσοφίας στην Αθήνα» (ό.π. σ. 336-7).
Ιστορικός Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος: «Εκ των αρχαίων χρονογράφων ο Μαλάλας είπεν ότι εν έτει 529 ο βασιλεύς Ιουστινιανός “θεσπίσας πρόσταξιν έπεμψεν εν Αθήναις, κελεύσας μηδένα διδάσκειν φιλοσοφίαν μήτε νόμιμα εξηγείσθαι”. Και έτερος ανώνυμος χρονογράφος το αυτό περίπου ισχυρίσθη, αξιώσας ότι “ο βασιλεύς Ιουστινιανός πέμψας εις Αθήνας εκέλευσε μηδένα τολμάν διδάσκειν φιλοσοφίαν και αστρονομίαν”. Κατά δε τον Προκόπιον αφήρεσε τους μισθούς των διδασκάλων» («Ιστορία του Ελληνικού Εθνους», έκδ. Ελευθερουδάκη, τόμ. Γ΄, Μέρος Α΄, σ. 133).
Ομως ο Παπαρρηγόπουλος από τη μια διερωτάται: «Αλλ’ είναι άρά γε το γεγονός τούτο τοσούτο βέβαιον όσον κοινώς υπολαμβάνεται;», και από την άλλη λέει: «Το μόνον λοιπόν ζήτημα είναι αν ο Ιουστινιανός έπραξε καλώς ή κακώς κωλύσας την υπό των εθνικών διδασκαλίαν». Και καταλήγει ότι καλώς έπραξε! (ό.π. σ. 134).
Το ότι ακόμη και ο φιλύποπτος Παπαρρηγόπουλος δεν απορρίπτει κάποιες μαρτυρίες του Μαλάλα, προκύπτει από τα εξής:
α) «Προκειμένου δε να εκθέσωμεν ενταύθα εν συνόψει τα περί των εισβολών τούτων παρατηρούμεν προπάντων ότι θέλομεν ακολουθήσει τας των συγχρόνων μαρτυρίας, του Ιλλυριού Μαρκελλίνου …, του Προκοπίου, του Αγαθίου, του Μαλάλα» (ό.π. 107).
β) «Τα περί αυτού [της άδικης στέρησης όλων των αξιωμάτων του στρατηγού Βελισαρίου και της μετέπειτα αποκατάστασής του] εξετέθησαν ανωτέρω, όπως ιστορούνται υπό του συγχρόνου Μαλάλα» (όπ. 119).
Συμπέρασμα: Καμία «άνωθεν επιφοίτηση» δεν οδήγησε τον Μαλάλα να καταγράψει κάποια ιστορικά γεγονότα στο 18ο κεφάλαιο της «Χρονογραφίας» του, γεγονότα που ο ίδιος έζησε κατά την περίοδο της βασιλείας του Ιουστινιανού. Ορθώς οι ιστορικοί Robert Browning και Μίλτων Ανάστος, αλλά και το υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, δεν απέρριψαν τη μαρτυρία τού Μαλάλα περί αναστολής της λειτουργίας της Ακαδημίας των Αθηνών το 529 μ.Χ.
Περαίνων την περί Μαλάλα τριλογία μου, εύχομαι στον επιστολογράφο τα βέλτιστα.
*Μελβούρνη
