Κύριε διευθυντά
Εξαιρετικό το δημοσίευμα του λαμπρού συνεργάτη σας Νίκου Βατόπουλου, με τίτλο «Οι δυνατότητες της οδού Φιλελλήνων» (19/9/24), ιστορικής οδού μνήμης και τιμής για τους 1.200 περίπου Φιλέλληνες, από τους οποίους σκοτώθηκαν, κατά τη διάρκεια του Αγώνα, περίπου 300. Στο κείμενο γίνεται αναφορά για το εξαίρετο μέγαρο στη συμβολή των οδών Φιλελλήνων και Ξενοφώντος, ερειπωμένο σήμερα, παλαιά οικία Βασ. Οικονομίδη, πατρογονικό σπίτι του Ακαδημαϊκού Θανάση Πετσάλη-∆ιομήδη (1904-1995), όπου γεννήθηκε ο ποιητής Ζαν Μορεάς (1856-1910).
Ο Μορεάς, φιλολογικό ψευδώνυμο του Ελληνογάλλου ποιητή και λογοτέχνη Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλου, κατέχει σημαντική θέση στον πνευματικό χώρο της εποχής του, με ιδιαίτερη έμφαση στα γαλλικά γράμματα. Ηταν γόνος ηρωικών προγόνων – εγγονός του Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλου, πρόκριτου και μέλους της Φιλικής Εταιρείας, φονευθέντος στην Εξοδο του Μεσολογγίου (1826) και δισέγγονος του ήρωα της Ελληνικής Επανάστασης Υδραίου ναυάρχου Εμμανουήλ Τομπάζη (1784-1831). Ο Μορεάς μεγάλωσε στην οδό Αγίας Φιλοθέης, δίπλα στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών. Γιος του Αδαμάντιου Παπαδιαμαντόπουλου, ανώτερου δικαστικού και εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και της Υδραίας Παρασκευής (ή Σκεύως) Γιουρδή, εγγονής του ναυάρχου Τομπάζη, νεότερης αδελφής της Ξανθής ∆εληγιώργη, συζύγου του πρωθυπουργού Επαμεινώνδα ∆εληγιώργη (1829-1879), ο οποίος κατοικούσε στην οδό Φιλελλήνων 26, αντικρύ στη Ρωσική Εκκλησία.
Μετά τις γυμνασιακές του σπουδές στην Αθήνα στο Βαρβάκειο Γυμνάσιο, κάτοχος της γαλλικής και της γερμανικής γλώσσας, σπούδασε αρχικά Νομικά στο Μόναχο και συνέχισε τις σπουδές του στο Παρίσι, αλλά τις εγκατέλειψε γιατί εισήλθε στους εκεί λογοτεχνικούς κύκλους, έτσι, επιδίδεται, με ιδιαίτερη έμφαση, στη συγγραφή, εκδίδοντας ανώνυμα μια λυρική ανθολογία, δημοσιεύσεις στα περιοδικά και μια ποιητική συλλογή Τρυγόνες και Εχιδναι (1873), τη μοναδική που έγραψε στα ελληνικά.
Αφού περιόδευσε στην Ευρώπη, εγκαταστάθηκε οριστικά στο Παρίσι (Lutèce), στην Πόλη του Φωτός από το 1879, όπου παρέμεινε όλη του τη ζωή, κατοικώντας στη Μονμάρτρη και στην αριστερή όχθη του Σηκουάνα, με τις αγαπημένες του καστανιές, και προσέλαβε και το ψευδώνυμο Μορεάς, μακρινή ανάμνηση του Μοριά (γαλλοποιημένο της λέξης La Morée), με τα φράγκικα δεσποτάτα.
Στη γαλλική πρωτεύουσα έγινε αρκετά δημοφιλής και αντικείμενο θαυμασμού στη χρυσή νεολαία του Quartier Latin, «ως ιππότης ποιητής». Παράλληλα, ως «πρίγκηψ των ποιητών», όπως αποκλήθηκε, σταδιοδρόμησε στα γαλλικά γράμματα και συνδέθηκε με επιφανείς Γάλλους λογοτέχνες: Anatole France, Banville, Barrés, Baudelaire, Mallarmé, Apollinaire, Maurras, Verlain – στον οποίο αφιερώνει και σονέτο – Ὰ Paul Verlain. Είναι τόσος ο ενθουσιασμός που προκαλεί στους Γάλλους λογοτέχνες και στους φίλους του ο Ομηρίδης αυτός, ώστε ένας από αυτούς, ο Maurice du Plessys, του αφιερώνει μια συλλογή του.
Πρωτοστάτησε, επίσης, στο κίνημα του γαλλικού συμβολισμού και έγινε ένας από τους ιδρυτές της Σχολής των Συμβολιστών, εισήγαγε τον όρο Συμβολισμός και εξέδωσε το εβδομαδιαίο περιοδικό Συμβολιστής (Symboliste) το 1888. Αργότερα, εγκατέλειψε τον ρομαντισμό και ίδρυσε δική του λογοτεχνική σχολή, τη Ρωμανική (Ècole Roman), διάδοχη μορφή του Παρνασσισμού και του Συμβολισμού. Ετσι, επιδίδεται με ζήλο και έντονο ποιητικό δαιμόνιο στο συγγραφικό του έργο, στη γαλλική γλώσσα: ποιητικές συλλογές, μυθιστορήματα, αισθητικά και λογοτεχνικά δοκίμια, διηγήματα, τραγωδία, την Ιφιγένεια, γράφοντας ακαταπόνητα, με καλλιτεχνικό οίστρο, αναπολώντας με θλίψη την Ελλάδα, την οποία υμνεί ως νοσταλγός και ξεριζωμένος.
Μεταφράσεις του έργου του, ιδιαίτερα του ποιητικού, έγιναν από πολλούς νεοέλληνες ποιητές: Παλαμά, Μαλακάση, Σκίπη, Τέλλο Αγρα, Εφταλιώτη, Καρυωτάκη, Σημηριώτη, Κλ. Παράσχο, Μυρτιώτισσα, κ.ά.
Ο ∆ήμος Αθηναίων τίμησε τη μνήμη του με τη φερώνυμη οδό στη συνοικία του Κουκακίου, κοντά στην Ακρόπολη, ενώ προτομή του έχει στηθεί στον κήπο του Ζαππείου Μεγάρου, έργο του Γάλλου γλύπτη Bourdelle (1861-1929).
Ο Μορεάς αγάπησε τη Γαλλία και τα γαλλικά γράμματα.
Γεννήθηκε Ελληνας αλλά πέθανε Γάλλος. Γάλλοι λογοτέχνες επαίνεσαν το έργο του Μορεάς, τον ποιητή των «Στροφών», γιατί χάρισε στη γαλλική γλώσσα την ελληνικότητα, την αίσθηση του μέτρου και την παράδοση της τέχνης. Παράλληλα, στα Νεοελληνικά Γράμματα του 1940 εμπεριέχονται άρθρα Γάλλων θαυμαστών του ποιητή, «του Αθηναίου που τίμησε τη Γαλατία», όπως του Paul Valery, του Α.Μ. Destousseauv, των P. Chantraiue και Andrè Mirambel, του Philéas Lekesque, του M. Meunier και του νεοελληνιστή και μεγάλου φίλου της Ελλάδας Octave Merlier (1897-1976), o οποίος τόνισε ιδιαίτερα πως ο Μορεάς ενώνει την ποίηση της Ελλάδας με της Γαλλίας. (Βλ. Αφιέρωμα Νέας Εστίας, 1956)
*Δ.φ., Αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Φιλολόγων και του Συλλόγου «Οι Φίλοι του Μουσείου Γ. Δροσίνη»
