Κύριε διευθυντά
Εχουμε ακούσει, κατά καιρούς, στον δημόσιο διάλογο τη φράση: «Εμείς, σαν κυβέρνηση… κ.λπ.». Κάτι δηλαδή που να μοιάζει με… κυβέρνηση; Ή «εγώ, σαν βουλευτής, σαν καθηγητής, σαν πολιτικός κ.λπ.». Κάποιος δηλαδή που να μοιάζει να είναι βουλευτής, ή καθηγητής, ή πολιτικός κ.λπ. Το «σαν» είναι ένα ομοιωματικό μόριο που δηλώνει την πρόθεση του ομιλούντος να παρομοιάσει κάτι με κάτι άλλο, ώστε να δώσει έμφαση σε ό,τι λέει, ή να κάνει περισσότερο κατανοητή την έννοια που χρησιμοποιεί: «Αυτός κολυμπά σαν ψάρι», ή «φοβάται σαν λαγός». Πρέπει όμως να πούμε: «Ο Κώδικας ΦΠΑ, ως νομοθέτημα καθιερώνει… κ.λπ.» και όχι: «Ο Κώδικας ΦΠΑ, σαν νομοθέτημα κ.λπ.».
Στη δεύτερη περίπτωση, παρομοιάζουμε τον Κώδικα ΦΠΑ με νομοθέτημα, πράγμα το οποίο δεν είναι στην πρόθεσή μας, αφού ο σχολιασμός που θέλουμε να κάνουμε, θεωρεί δεδομένο ότι ο συγκεκριμένος κώδικας είναι αναμφισβήτητα νόμος. Αρα, δεν μοιάζει με νόμο. Ακούγεται, επίσης, η φράση: «Η Ελλάδα, σαν χώρα… κ.λπ.». Χαρακτηρίζεται δε, επιεικώς κακόηχο, όταν προέρχεται από επίσημα χείλη. Αυτό, γιατί η Ελλάδα δεν μοιάζει βέβαια με χώρα (αναληθές), αλλά είναι χώρα (αληθές) με όλα τα στοιχεία που συνθέτουν την έννοια αυτή. Συνεπώς, η σωστή απόδοση αυτού που θέλει ο επίδοξος ομιλητής να εκφράσει, είναι: «Η Ελλάδα, ως χώρα… κ.λπ.».
Η πρόθεση «σαν», συνεπώς, συνοδεύει το όνομα και δηλώνει μια ιδιότητα που ο ομιλητής θεωρεί άκρως αναληθή (σαν λαγός), ενώ η πρόθεση «ως» συνοδεύει ονόματα, εισάγει κατά βάση, κατηγορούμενο και ο ομιλητής επιθυμεί να δηλώσει μια ιδιότητα που θεωρεί ότι είναι αληθής (ως χώρα, ως μηχανικός κ.λπ.). Η διαφορά είναι σημαντική και πρέπει να υπογραμμισθεί ότι η ανεπιτυχής χρήση της μιας, αντί της άλλης πρόθεσης, ή σε κάθε περίπτωση, η αποκλειστική χρήση του «σαν», γενικώς και αδιακρίτως, καταγράφεται ως γλωσσικό σφάλμα. «Σαν πολύτεκνος, απαλλάσσεται από την καταβολή φόρου». Η σωστή φράση είναι: «Ως πολύτεκνος, απαλλάσσεται… κ.λπ.». Κατά την ίδια έννοια: «σαν δήμαρχος αυτής της πόλης, θα…». Αρα, δεν είσαι δήμαρχος, ίσως προσπαθείς να μοιάσεις με δήμαρχο και εν πάση περιπτώσει, η ιδιότητά σου αυτή δεν είναι αληθής. Η σωστή φράση: «ως δήμαρχος αυτής της πόλης, θα…», τοποθετεί τα πράγματα σε αληθινή βάση, διότι έχεις εκλεγεί δήμαρχος και η ιδιότητα αυτή έχει ευθεία αναφορά στην πραγματικότητα.
Τέλος, να τονισθεί ότι ανάλογη διάκριση υπάρχει στην αγγλοσαξονική διάλεκτο, η οποία μάλιστα χρησιμοποιείται χωρίς να γίνεται λάθος: (as = ως και like = σαν). Αυτό ήταν η αφορμή για να γράψω τα παραπάνω που μόλις διαβάσατε, όταν διαπίστωσα ότι σε μετάφραση των δηλώσεων ξένου διπλωμάτη για τη χώρα μας, ενώ ο άνθρωπος το είπε σωστά (as), ο μεταφραστής θεώρησε καλό να απλοποιήσει το θέμα και να το αποδώσει όχι ως, αλλά, σαν.
*Ηράκλειο Κρήτης
