Κύριε διευθυντά
Το ερώτημα του αγαπητού επιστολογράφου κ. Ματθαίου ∆ημητρίου «Πώς λοιπόν να λάβω σοβαρά υπ’ όψιν τα γραφόμενα από τον Ιωάννη Μαλάλα στη “Χρονογραφία”;» («Κ», 24.10.2024) χρήζει σύντομης απάντησης. Η «Χρονογραφία» του Ιωάννη Μαλάλα αποτελείται από δεκαοκτώ «Λόγους» (Κεφάλαια). Οι δεκαεπτά είναι όντως επίμομφοι, ψεκτοί. Οχι όμως ο δέκατος όγδοος «Λόγος» που φέρει τον τίτλο «Χρόνων Ιουστινιανού βασιλέως». Ιδού γιατί: Η άνοδος του Ιουστινιανού στον θρόνο του Βυζαντίου έγινε το 527 μ.Χ.
Τη χρονιά αυτή ο Μαλάλας είναι περίπου 36 ετών και ο Ιουστινιανός 45 ετών. Σύμφωνα με τον καθηγητή βυζαντινής φιλολογίας Μ. Β. Ανάστο, το 565 μ.Χ. ο Μαλάλας («πιθανότατα») γίνεται πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως («Ιστορία του Ελληνικού Εθνους», Εκδοτική Αθηνών, 1978, τόμ. Ζ, σ. 349). Ασκεί τα πατριαρχικά του καθήκοντα μέχρι το 577 μ.Χ. και πεθαίνει το επόμενο έτος (ο Ιουστινιανός πεθαίνει 13 χρόνια νωρίτερα, το 565 μ.Χ.).
Συνεπώς ο Μαλάλας ζει από κοντά τα επί Ιουστινιανού γεγονότα.
Μεταξύ αυτών καταγράφει και τη διακοπή λειτουργίας των φιλοσοφικών σχολών στην Αθήνα («κελεύσας [ο Ιουστινιανός] μηδένα διδάσκειν φιλοσοφίαν»). Η μαρτυρία αυτή του Μαλάλα πέρασε στην ως άνω «Ιστορία του Ελληνικού Εθνους», όπου διαβάζουμε: «Το ίδιο έτος [529 μ.Χ.] είδε τη διακοπή της λειτουργίας της σεβάσμιας φιλοσοφικής σχολής των Αθηνών, που ανήγε την καταγωγή της στην Ακαδημία του Πλάτωνος, πριν από εννέα αιώνες» (σ. 158).
Η ίδια μαρτυρία του Μαλάλα πέρασε και στο σχολικό βιβλίο «Ελληνικός Πολιτισμός 2» (υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Αθήνα), όπου διαβάζουμε: «Στην προσπάθειά του [ο Ιουστινιανός] να ξεριζώσει τελείως την ειδωλολατρία, διέταξε να κλείσει η φιλοσοφική σχολή της Αθήνας» (σ. 36).
Συμπέρασμα: Το δέκατο όγδοο κεφάλαιο της «Χρονογραφίας» του Ιωάννη Μαλάλα, που καλύπτει την περίοδο της βασιλείας τού Ιουστινιανού, δεν μπορούμε να το αγνοήσουμε. Ορθώς οι ιστορικοί το έλαβαν υπόψη, διότι στο κεφάλαιο αυτό ο συγγραφέας καταγράφει κάποια γεγονότα, όπως ο ίδιος τα έζησε – γεγονότα, όπως: τον μεγάλο διωγμό των Ελλήνων («διωγμός γέγονεν Ελλήνων μέγας»), την απαγόρευση των ελληνιζόντων να πολιτεύονται («μη πολιτεύεσθαι τους ελληνίζοντας») κ.ά. Για τα περισσότερα από τα προηγούμενα κεφάλαια της «Χρονογραφίας», συμφωνώ: ο συγγραφέας εν πολλοίς φληναφεί.
*Μελβούρνη
