Κύριε διευθυντά
Στην παράσταση της Ορέστειας σε σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου, ο Αισχύλος φέρεται να υποστηρίζει ότι η δημοκρατία δημιουργήθηκε εξαρχής, προς εξυπηρέτηση της άρχουσας τάξης και κατάπνιξη της δικαιοσύνης. Ομως: Η εγκαθίδρυση του δημοκρατικού πολιτεύματος στην Αθήνα (στην οποία αναφέρεται ο Αισχύλος) δεν προέκυψε μέσα από κάποιες μεθοδεύσεις προνομιούχων αλλά τουναντίον: Επιτεύχθηκε μέσα από επίμονους και αιματηρούς αγώνες που έδωσε η δημοκρατική παράταξη εναντίον εκείνης των αριστοκρατών. Αυτή δε η εγκαθίδρυση πραγματοποιήθηκε το 462 π.Χ. όταν ο επικεφαλής των δημοκρατών, ο Εφιάλτης ο Σοφωνίδου, πέτυχε ψήφισμα της Εκκλησίας του ∆ήμου, με το οποίο ο Αρειος Πάγος έχασε όλες τις πολιτικές του αρμοδιότητες και περιορίστηκε μόνο στην εκδίκαση φόνων. Ο Αρειος Πάγος ήταν το τελευταίο όργανο με αριστοκρατική στελέχωση που είχε απομείνει κατά την πορεία εκδημοκρατισμού της Αθήνας. Είχε την καίρια αρμοδιότητα γενικού ελέγχου της δημόσιας ζωής (κάτι σαν τη σύσταση εξεταστικών επιτροπών) και εχρησιμοποιείτο κατά κόρον από τους αριστοκρατικούς για να πλήξουν δημοκρατικούς αντιπάλους τους.
Ο Εφιάλτης έπειτα από λίγο βρέθηκε δολοφονημένος και τον διαδέχθηκε ο Περικλής στην αρχηγία των δημοκρατικών. Ως δράστης συνελήφθη κάποιος Αριστόδικος Ταναγραίος, όμως κοινή ήταν η πεποίθηση ότι οι ηθικοί αυτουργοί κυκλοφορούσαν ελεύθεροι στις τάξεις των αριστοκρατών. Επιπλέον, οι αριστοκρατικοί προσκαλούσαν τους Σπαρτιάτες που βρίσκονταν στη Βοιωτία να εισβάλουν στην Αθήνα και να εγκαθιδρύσουν ολιγαρχία. Η εισβολή αποτράπηκε μετά μία πολύνεκρη μάχη μεταξύ Αθηναϊκών και Σπαρτιατικών δυνάμεων στην Τανάγρα, αλλά το κλίμα εμφυλίου πολέμου ήταν διάχυτο και απειλούσε την πόλη.
Αυτή ήταν η κατάσταση στην Αθήνα το 458 π.Χ. και γι’ αυτήν μιλάει ο Αισχύλος στην Ορέστεια: Η Αθηνά ιδρύει το ∆ικαστήριο του Αρείου Πάγου, αποτελούμενο από Αθηναίους πολίτες που αποφασίζουν ισότιμα στην ψηφοδόχο, διότι καθώς ομολογεί – με μοναδική θεολογικώς ριζοσπαστικότητα, καίτοι θεά, δεν διαθέτει καμία εξ αποκαλύψεως αλήθεια και βρίσκεται σε αμηχανία να δώσει λύση στην υπόθεση του Ορέστη. Πρόκειται για εύγλωττη απεικόνιση της αυτονομίας, της ευθύνης και της στάθμισης που συνεπάγεται η δημοκρατία. Στην ψηφοδόχο των δημοκρατικών διαδικασιών θα σταματήσει, με την αθώωση του Ορέστη, η αλυσίδα αίματος. Και ακόμα το ήθος του μέτρου και της πειθούς που αυτή η ψηφοδόχος συνεπάγεται θα εντάξει στην Αθήνα τις Ερινύες. Γιατί η δημοκρατία τους χωράει όλους.
∆ηλαδή ο Αισχύλος, ο οποίος είναι βέβαιον ότι ήταν δημοκρατικός, αφενός εγκωμιάζει τη θεσμική κοσμογονία που αποτελεί η εγκαθίδρυση της δημοκρατίας, ενώ αφετέρου στέλνει ένα ηχηρό ενωτικό μήνυμα στην εμφύλια διαμάχη.
Επομένως η κριτική της αστικής δημοκρατίας, που υιοθετήθηκε – ανεξάρτητα από την ορθότητά της, δεν φαίνεται να ευρίσκει έρεισμα ούτε στο κείμενο της Ορέστειας ούτε στο ιστορικό πλαίσιο όπου τούτο εδράζεται.
Η σκηνοθεσία του Θεόδωρου Τερζόπουλου όντως αφήνει έναν κώδικα – παρακαταθήκη για την παράσταση της αρχαίας τραγωδίας. Αλλά αφήνει ανοικτό και το ερώτημα εάν υπηρέτησε την Ορέστεια ή εάν προσέφερε ένα μεγαλειώδες θεατρικό δρώμενο που λειτούργησε αυτόνομα προς την τριλογία.
*Δικηγόρος
