Κύριε διευθυντά
Στη σελίδα της Ιστορίας της Κυριακής 25/8/2024 για τη «Μεταρρύθμιση που άλλαξε τα ΑΕΙ», δεν είναι εμφανές ότι ο νόμος 1268/82 ήταν δημιούργημα του τότε υφυπουργού Παιδείας Γεωργίου Λιάνη (1981-82) και συντάχθηκε από επιτροπή που δημιούργησε και προΐστατο ο ίδιος.
Ο καθ. Γεώργιος Λιάνης (1926-2008) ήταν Μηχ./Ηλκτ.,1953 – ΕΜΠ με Ph.D.,1956 – Imperial College London και στη συνέχεια καθ. Αεροδιαστημικής Μηχ. στο Purdue University ΗΠΑ (1958-1975) και ΑΠΘ (1975-81). Το 1966 συμμετείχε, με πρωτοβουλία του τότε αν. υπουργού Συντονισμού Ανδρέα Παπανδρέου, σε επταήμερο συνέδριο στο Πάντειο Πανεπιστήμιο για τη διαμόρφωση του τρόπου λειτουργίας και προσανατολισμού του υπό ίδρυση νέου Πανεπιστημίου Πατρών. Στο συνέδριο συμμετείχαν σημαντικές προσωπικότητες από τον ΟΟΣΑ, επιστημονικοί φορείς, καθώς και καθηγητές πανεπιστημίων και ερευνητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό. ∆ιατυπώθηκαν πολλές καινοτόμες ιδέες για τον αναπτυξιακό προσανατολισμό του νέου πανεπιστημίου. Ο κύριος εισηγητής ήταν ο Γεώργιος Λιάνης και υπερίσχυσε η άποψη, η οργάνωση του πανεπιστημίου να είναι κατά τα πρότυπα των πανεπιστημίων της Αμερικής, με διάρθρωση σε σχολές και τμήματα, με σκοπό να αντικατασταθεί η απαρχαιωμένη ιεραρχία της καθηγητικής έδρας. Περιλάμβανε, επίσης, τη δυνατότητα ύπαρξης ακαδημαϊκών ερευνητικών ινστιτούτων δίπλα στο πανεπιστήμιο. Η απόπειρα αυτής της μεταρρύθμισης οδήγησε σε γενικευμένες αντιδράσεις τόσο από ακαδημαϊκούς όσο και από κυβερνητικούς παράγοντες, οι οποίες οδήγησαν στην ακύρωση κάθε σχεδίου (βλ. Το Βήμα, 6 και 9 Σεπτεμβρίου 1966). Τελικά, επικράτησαν οι απόψεις των παλαιών καθηγητών της «γερμανικής σχολής», μέχρι την κατάργηση των εδρών 18 χρόνια αργότερα με τον νόμο που εισηγήθηκε ο καθ. Γ. Λιάνης.
Στο νόμο 1268/82 «Για τη δομή και λειτουργία των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων» καταργείται η καθηγητική έδρα και δημιουργούνται αυτόνομα τμήματα εντός των πανεπιστημίων. Υποβαθμίζεται ο ρόλος της σχολής και της κοσμητείας. Ο πρωτεργάτης του νόμου, καθηγητής Γ. Λιάνης, περιέλαβε διεθνείς πρακτικές στη σύνταξη του νόμου. Δυστυχώς, πανεπιστημιακές και άλλες συγγενείς συντεχνίες δεν επέτρεψαν την εφαρμογή πολλών θετικών διατάξεων του νόμου, οι οποίες σιγά σιγά καταργήθηκαν. Ενδεικτικό αρνητικό παράδειγμα, σε αντίθεση με τον αρχικό νόμο, είναι η εκλογή – ένταξη επιστημονικών συνεργατών-βοηθών σε θέση λέκτορα με κλειστές διαδικασίες, οδηγώντας σε απαράδεκτο inbreeding στα πανεπιστήμια και που, σε δεύτερο βαθμό, εξακολουθεί μέχρι σήμερα.
Το δεύτερο όραμα του Γ. Λιάνη περί ερευνητικών ινστιτούτων δίπλα στο πανεπιστήμιο υλοποιήθηκε την περίοδο που υπήρξε υπουργός στο βραχύβιο υπουργείο Ερευνας και Τεχνολογίας (1982-85). ∆ημιούργημά του είναι ο ν.1514/85 περί έρευνας και τεχνολογίας και πάνω από όλα τα ερευνητικά ινστιτούτα που έθεσαν τα θεμέλια και για τη δημιουργία του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Ερευνας (ΙΤΕ), που σήμερα είναι το μεγαλύτερο και πλέον επιτυχημένο ερευνητικό κέντρο στην Ελλάδα με 10 ινστιτούτα δίπλα στα πανεπιστήμια, σε Ηράκλειο, Ρέθυμνο, Χανιά, Πάτρα και Ιωάννινα, καθώς και ένα spin-off ινστιτούτο στη Θεσσαλονίκη που εξελίχθηκε σε ερευνητικό κέντρο (ΕΚΕΤΑ).
Γιώργος Παπαθεοδώρου
Ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
