Κύριε διευθυντά
Η Ιστορία ασχολείται με το παρελθόν, τις μεταβολές που έχουν συντελεστεί. Μελετά τις ανθρώπινες εμπειρίες, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους όπως οι κρίκοι μιας αλυσίδας. Η προσέγγιση της ιστορικής πραγματικότητας συνιστά μορφή ανθρωπογνωστικής μελέτης. Ο ιστορικός, μέσω του γεγονότος που αποτελεί αντικείμενο του ενδιαφέροντός του, αναζητεί τη σκέψη που εκφράζεται σ’ αυτό. Η ανακάλυψη αυτής της σκέψης οδηγεί στην ουσιαστική κατανόησή του. Υπ’ αυτή την έννοια η ανασύνθεση της ιστορικής πραγματικότητας αποκτά χαρακτήρα ανθρωπογνωστικής μελέτης. Η Ιστορία, παρόλο που έχει ως αντικείμενο την ανθρώπινη δράση στο παρελθόν, εντούτοις είναι συνδεδεμένη με όρους ύπαρξης με τον χρόνο συγγραφής. Ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζονται τα γεγονότα νοηματοδοτείται από τις ευαισθησίες του παρόντος. Ο,τι δεν αναγνωρίζεται από το παρόν διατρέχει τον κίνδυνο του αφανισμού. Οσο πιο ουσιαστική είναι η προσέγγιση του παρελθόντος, τόσο πιο νηφάλια αποβαίνει η θεώρηση της ζώσας πραγματικότητας.
Η σχολική Ιστορία των κρατών της καθ’ ημάς Βαλκανικής αντλεί κύρος και περιεχόμενο από την αντίστοιχη γενική. Δίνει έμφαση στη συνεκτική παράδοση και προβάλλει απόψεις και θέσεις που απηχούν το συλλογικό βίωμα. Το κράτος ενίοτε φέρεται ως ιδιοκτήτης του παρελθόντος. Σ’ αυτήν την περίπτωση γίνεται διάκριση μεταξύ κρατικών και εθνικών συνόρων. Αποζητούνται συνήθως φυσικά σύνορα (αυτά που με ευδιάκριτο τρόπο η φύση όρισε), τα οποία τελευταίως μεταβαπτίζονται σε σύνορα της καρδιάς! Εις επίρρωσιν αυτής της συλλογιστικής, επιλέγονται μαρτυρίες συμβατές με συλλογικά ιδεολογήματα, δίνεται έμφαση στο αιματοβαμμένο παρελθόν και υιοθετούνται απόψεις που πριμοδοτούν την εθνική πολιτική.
Ως άτυπη ομάδα Ιστορίας του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου λήγοντος του 20ού αι., φροντίσαμε να προμηθευτούμε τα σχολικά εγχειρίδια των βαλκανικών κρατών. Μελετώντας τα αντίστοιχα της FYROM διαπιστώσαμε οψιγενείς απόψεις που έφθαναν ώς και στην επινόηση προγόνων.
Παραθέτω μικρά αποσπάσματα: «Οι Μακεδόνες δεν είναι Ελληνες. Αποτελούν μέλη ξεχωριστής από τους άλλους Σλάβους εθνότητας και συγκροτούν το μακεδονικό έθνος, τμήμα του οποίου διαβιώνει και στα γειτονικά κράτη της Βουλγαρίας (Μακεδονία του Πιρίν) και της Ελλάδος (Μακεδονία του Αιγαίου). Ειδικότερα στη Μακεδονία του Αιγαίου, κατοικούν 360.000 Μακεδόνες, στους οποίους ασκείται αφομοιωτική πολιτική. Οι Μακεδόνες δεν ήταν Ελληνες, αλλά φιλέλληνες που υιοθέτησαν τον ελληνικό πολιτισμό μέσω των επαφών τους με τους Ελληνες.
Σ’ αυτό συνετέλεσαν και οι φιλότεχνοι Μακεδόνες ηγεμόνες που μετακαλούσαν στις αυλές τους Ελληνες καλλιτέχνες, λογίους για να διαπαιδαγωγήσουν τα παιδιά της αριστοκρατίας. Ο δε Μέγας Αλέξανδρος αναφέρεται παντού ως: Αλέξανδρος ο Μακεδόνας», βλ. Θ. Κατσουλάκου – Κ. Τσαντίνη, «Προβλήματα ιστοριογραφίας στα σχολικά εγχειρίδια των βαλκανικών κρατών», Πρόλογος του Ακαδημαϊκού Αγγελου Βλάχου, Εκδ. Εκκρεμές, Αθήνα 1994, σσ. 24-26, 44-56, 99-104.
Για να εμποδίσουμε τη διάχυση αυτών των απόψεων σε κάποιες περιοχές, δώσαμε έμφαση στο γεγονός ότι οι βασιλείς Αρχέλαος και Φίλιππος είχαν λάβει μέρος (και ως Τημενίδες) στους Ολυμπιακούς Αγώνες, στους οποίους μετείχαν μόνο Ελληνες.
Παράλληλα, χωρίς να επιφέρουμε καμιά μεταβολή στο ήδη εγκεκριμένο πρόγραμμα, παραθέσαμε τις ακόλουθες μαρτυρίες: Νόμισμα με την κεφαλή του Ηρακλή, ήρωα των Δωριέων. Νόμισμα με την κεφαλή του Διός, κύριας θεότητας των Ελλήνων. Ο Δίας λατρευόταν στο Δίο, στην περιοχή του Ολύμπου. Επιτύμβια στήλη με ευανάγνωστη επιγραφή: ΞΕΝΟΚΡΑΤΗΣ ΠΙΕΡΙΩΝΟΣ με ζητούμενο μόνο την ανάγνωσή της. Μακεδονικό κράνος από τον τύμβο της Βεργίνας, σε παράλληλη θέση με τον σκούφο σύγχρονης γυναικείας μακεδονικής στολής, με εμφανή τα δείγματα της ομοιότητας. Κιονόκρανο, κατάλοιπο αρχαϊκού ιωνικού ναού από την αρχαία Θέρμη, η οποία, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, έδωσε το όνομά της στον Θερμαϊκό Κόλπο.
Το αφηγηματικό και εικονιστικό υλικό συμπλήρωνε και απόσπασμα από τον «Περί ειρήνης» λόγο του Ισοκράτη, με το οποίο ο κήρυκας αυτός του πανελληνισμού συνιστούσε στον Φίλιππο να προσπαθήσει να ενώσει όλους τους Ελληνες.
Η Ιστορία γράφεται με πραγματολογικούς όρους. Η εξέλιξη έχει διδάξει ότι απόψεις για το παρελθόν που δεν στηρίζονται επιστημονικά δεν έχουν μέλλον.
Θεοδωρος Σ. Κατσουλακος, δ. Φ., Συγγραφέας σχολικών εγχειριδίων Ιστορίας του ΟΕΔΒ
