Κύριε διευθυντά
Πρόσφατα διάβασα ένα πραγματικά καταπληκτικό βιβλίο, το «Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη» –εκδόσεων Λιβάνη– ύστερα από σύσταση ενός φίλου. Συγγραφείς δύο εμπνευσμένοι Αμερικανοί καθηγητές, οι οποίοι προτείνουν μία νέα θεωρία, σύμφωνα με την οποία γενεσιουργός αιτία της αποτυχημένης οικονομικής πορείας ενός έθνους και κατ’ επέκταση της πολιτισμικής και κοινωνικής παρακμής του, είναι οι κλειστοί πολιτικοί και οικονομικοί θεσμοί. Οι θεσμοί δηλαδή που λειτουργούν υπέρ των λίγων (ελίτ) και εις βάρος των πολλών. Οι θεσμοί που υπονομεύουν τον πάσης φύσεως εκσυγχρονισμό και την καινοτομία σε τομείς όπως Δικαιοσύνη, Παιδεία, Υγεία κ.λπ.
Με εμπεριστατωμένα παραδείγματα από την παγκόσμια ιστορία, αποδεικνύουν ότι καθιερωμένες αντιλήψεις, όπως η γεωγραφική θέση, το πολιτισμικό υπόβαθρο, η φυλή ή ακόμα και το χρώμα ενός λαού, είναι παράγοντες που επηρεάζουν την πορεία προς την ευημερία και την ανάπτυξη ή τη φτώχεια και τη μιζέρια, δεν έχουν καμία σημασία. Αποκλειστικά υπεύθυνο, αναφέρουν, είναι το επικρατούν πολιτικό σύστημα στο εκάστοτε έθνος, που λειτουργεί μέσω των υφιστάμενων θεσμών. Εάν η διάρθρωση του πολιτικού συστήματος είναι τέτοια, που μέσω κλειστών θεσμών επιτρέπει τον έλεγχο και τη χειραγώγηση των μαζών από πολιτικές και οικονομικές ελίτ –που πολλές φορές λειτουργούν μέσα σε ένα δημοκρατικό περιτύλιγμα– τότε ο δρόμος προς την αποτυχία είναι βέβαιος.
Σε καμία περίπτωση δεν θέλω να κάνω περαιτέρω ανάλυση των όσων αναφέρονται στο βιβλίο. Ομως αυθόρμητα –όπως φαντάζομαι στον καθένα– η αναγωγή στην κατάσταση που επικρατεί σήμερα στη χώρα μας έγινε στο μυαλό μου. Εχουμε μπει σε μια μεγάλη περιπέτεια και ως συνήθως αναζητούμε τις αιτίες έξω από την πόρτα μας (αλαζονικοί Γερμανοί, ανάλγητη τρόικα, τρισκατάρατο Μνημόνιο κ.λπ.). Είμαστε έτοιμοι να δοξάσουμε τους εθνοπατέρες οιουδήποτε χρώματος (μπλε, πράσινου, κόκκινου) που θα μας πουν αυτό που μας αρέσει να ακούμε και όχι βέβαια την πικρή αλήθεια για την πραγματική αιτία της οικονομικής, πολιτισμικής και κοινωνικής παρακμής της χώρας.
Μα ποια είναι η αλήθεια; Νομίζω ότι είναι προφανές. Κάπου διάβασα ότι το είπε με το γνωστό στομφώδες ύφος του ο νέος υπ. Οικονομικών. «Θα συνθλίψουμε τις ελίτ». Εμπρός, κ. υπουργέ, τολμήστε το. Τολμήστε κάτι το οποίο δεν τόλμησε κανείς πριν από εσάς (αντίθετα, τις εξέθρεψαν). Και όχι βέβαια να τις αντικαταστήσετε με νεές ελίτ. Εχετε μία μεγάλη ευκαιρία. Σπάστε το καλούπι και τότε να είστε σίγουρος ότι δεν θα είστε μια μικρή πολιτική παρένθεση…
Μινως Λιακος – Μαθηματικός
Απάντηση στην κ. Sylvia Goulard
Κύριε διευθυντά
Σε άρθρο της η Γαλλίδα ευρωβουλευτής και συγγραφέας Sylvia Goulard (δημοσιεύτηκε στο φύλλο της 12ης Φεβρουαρίου 2012 της εφημερίδας σας) προσπαθεί να απορρίψει τη νομικά τεκμηριωμένη απαίτηση της Ελλάδας για το κατοχικό δάνειο με την επιχειρηματολογία πως η αξίωσή μας αυτή οδηγεί σε «ιστορικό», «λογικό» και «πολιτικό» αδιέξοδο. Για τη Γαλλίδα ευρωβουλευτή αποτελεί ιστορικό αδιέξοδο επειδή μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο «η λογική της συνεργασίας (σχέδιο Μάρσαλ, διακήρυξη Σούμαν) αντικατέστησε τη λογική της εκδίκησης και της ταπείνωσης του «παλιού εχθρού» (δηλαδή της Γερμανίας)».
Στη περίπτωση, ωστόσο, του κατοχικού δανείου δεν πρόκειται για εκδίκηση ή ταπείνωση κάποιου «εχθρού», αλλά για μια νόμιμη και δίκαιη απαίτηση, που έχει η Ελλάδα απέναντι στην οφειλέτιδα Γερμανία, η οποία είχε υποχρεώσει την υπό την κατοχή της Ελλάδα να προχωρήσει σε αναγκαστικό δάνειο. Η χώρα μας άλλωστε δεν υπέγραψε μέχρι σήμερα καμιά συνθήκη (όπως άλλες χώρες) με την οποία να απεκδύεται νομικά ή πολιτικά οποιαδήποτε διεκδίκηση των δικαιωμάτων της (ιδίως του δανείου, αλλά και των αποζημιώσεων). Συνεπώς οι απαιτήσεις της εξακολουθούν να υφίστανται. Πρέπει να σημειωθεί, επίσης, πως η αξίωση της Ελλάδας απορρέει από ειδικές και συγκεκριμένες (lex specialis) νομικές διατάξεις συμβατικού δικαίου, που δεν θα μπορούσαν να ακυρωθούν από κάποιο γενικό (lex generalis) πλαίσιο κρατικών συμφωνιών, το οποίο επιβλήθηκε με σκοπό την έρρυθμη και αρμονική λειτουργία του δυτικού κόσμου.
Εύλογα, εξάλλου, θα μπορούσε να επικαλεστεί κανείς mutatis mutandis την αναλογικότητα του παραδείγματος των κατοχικών δανείων της Γερμανίας με αυτά της σημερινής Ελλάδος, η οποία αντιμετωπίζει επιπλέον βαθύ ανθρωπιστικό πρόβλημα και κίνδυνο διάλυσης του κοινωνικού της ιστού κάτω από τα ανθρωποκτόνα μνημόνια.
Θα πρέπει να τονιστεί επιπλέον πως η χώρα μας προχώρησε στη σύναψη αυτών των δανείων και με τη συνυπευθυνότητα των δανειστών της οι οποίοι άσκησαν καταχρηστικά τα δικαιώματά τους εκμεταλλευόμενοι τις ανάγκες της Ελλάδας. Σύμφωνα ωστόσο με βασικές διαχρονικές αρχές του Ρωμαϊκού Δικαίου, μία σύμβαση κρίνεται άκυρη αν έχει συναφθεί κατά κατάχρηση δικαιώματος ή όταν ένας συμβαλλόμενος (συνήθως ο ισχυρός) έχει εκμεταλλευθεί την ανάγκη (η περίπτωση της Ελλάδας), την κουφότητα και την απειρία του άλλου (στο ελληνικό δίκαιο οι αρχές αυτές βρίσκουν εφαρμογή στα άρθρα 281 και 179 του Αστικού μας Κώδικα).
Τέλος, η κ. Goulard προβαίνει στο «πολιτικό» επιχείρημα, σύμφωνα με το οποίο η Ελλάδα δεν μπορεί να ζητάει από τους δανειστές της αλλαγή της συμφωνίας επικαλούμενη τη νωπή εντολή των πρόσφατων εκλογών. Το επιχείρημα της νωπής εντολής είναι προφανώς αδύναμο. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή (γερμανική στην πραγματικότητα) επιχειρηματολογία δεν απαντά στο βασικό ερώτημα: κατά πόσο, δηλαδή, μια συμφωνία μεταξύ ευρωπαϊκών κρατών αποτελεί «ταμπού» ή «ιερό τοτέμ», έτσι ώστε να μην μπορεί ν’ αναθεωρηθεί, έστω και αν αυτή έχει επιφέρει αυταπόδεικτα ολέθρια οικονομικά αδιέξοδα και βαθιά ανθρωπιστική κρίση, γεγονός το οποίο ομολογείται σήμερα απ’ όλους τους παγκόσμιους θεσμούς, καθώς και απ’ όλους τους σοβαρούς οικονομικούς ειδήμονες.
Νομίζουμε, τελικά, πως η υποκρισία ορισμένων ευρωπαϊκών θεσμών καθώς και πολλών ισχυρών κοινοτικών παραγόντων πρέπει να σταματήσει. Γιατί, καμία έωλη επιχειρηματολογία δεν μπορεί να σκιάσει το δίκαιο των λαών και την ανάγκη τους να ζήσουν με αξιοπρέπεια.
Σωτηρης Χατζηγακης
H γενιά του 2000
Κύριε διευθυντά
Eχουμε την τύχη και την ευλογία να ζούμε στην ομορφότερη χώρα του κόσμου. Εμείς οι Eλληνες, ένα έθνος που ποτέ δεν σταμάτησε να αγωνίζεται για την επιβίωσή του και κυρίως για τη διασφάλιση της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Η κρίση σήμερα που συγκροτεί μια διαφοροποιημένη κοινωνική πραγματικότητα, δεν είναι οικονομική, είναι πρωτίστως ηθική και πολιτισμική. Εγκαταλείψαμε τις αξίες και τα ιδεώδη που επί αιώνες κοσμούσαν την ψυχή του Eλληνα στον βωμό της πλαστής ευημερίας της μεταπολιτεύσεως. Οι αποτυχίες και τα μοιραία λάθη των παλαιοκομματικών δομών, αν και θέτουν φραγμούς στην ορμητική δράση των νέων, δεν έχουν τη δύναμη να τους εγκλωβίσουν στην αδράνεια.
Η γενιά του 2000 σήμερα πληγώνεται όσο ποτέ άλλοτε από τη σαπίλα της μεταπολίτευσης. Μολαταύτα η δύναμή της, η οποία πηγάζει από τη μάθηση και το υψηλό μορφωτικό της επίπεδο σε συνδυασμό με τη βίωση όλων αυτών των κύκλων της φαυλότητας της κρίσης, συγκροτεί μια γενιά με γνώση και όρεξη για εργασία. Η γενιά του 2000, σε αντίθεση με τη γενιά του ’50, που έναντι της τότε κρίσης είχε ως όπλο την αγροτική μορφή της οικονομίας και της κοινωνίας, αγωνίζεται μέσα στην Ελλάδα της παγκοσμιοποίησης με μόνο όπλο την όρεξη για εργασία και τη μάθηση που κατέκτησε με μόχθο και μεθοδικότητα. Πώς όμως μπορούν να μεγαλουργήσουν αυτοί οι νέοι άνθρωποι σε μια χώρα όπου η ανεργία των νέων αγγίζει το 65%; Eτσι αναζητούν διέξοδο, σε χώρες του εξωτερικού. Αυτό όμως το φαινόμενο μπορεί να αντιστραφεί μόνο αν αυτή η γενιά των νέων, μορφωμένων, εργατικών και επιδέξιων Ελλήνων παραμείνει στην Ελλάδα και πάρει την κατάσταση στα χέρια της. Για την Ελλάδα των οραμάτων και των ονείρων της. Η γενιά του 2000 καλείται σήμερα να κάνει για ακόμη μία φορά αυτό που οι Eλληνες ξέρουν να κάνουν καλύτερα από όλους τους άλλους λαούς στον κόσμο, να ξαναδημιουργήσει!
Αποστολος Καλτζιδης
