Κύριε διευθυντά
Με αφορμή το άρθρο της κ. Γιώτας Συκκά, 28/12, σχετικό με την έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης «Επέκεινα. Ο θάνατος και η ζωή μετά στην Αρχαία Ελλάδα» θα ήθελα να σχολιάσω το σημείο «ο θρήνος και το νόμισμα».
Κατά την ύστερη αρχαιότητα υπήρχε μεγάλη παρακμή όλων των κοινωνικών και οικονομικών θεσμών, με το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να είχε και τότε αηδιάσει για ό,τι γινόταν, χάνοντας την εμπιστοσύνη του για κάθε τι.
Το χρήμα είχε διαφθείρει τα πάντα και είχε εισχωρήσει παντού. Ετσι οι άνθρωποι πίστευαν ότι ακόμη και να διαβεί η ψυχή τον Αχέροντα ποταμό έπρεπε να πληρώσει τον βαρκάρη Αδη (διόδια κατά κάποιον τρόπο).
Τοποθετούσαν έτσι ένα κέρμα (οβολό) στο στόμα του νεκρού. Μέσα λοιπόν σε αυτό το κλίμα γεννήθηκε το κίνημα των κυνικών από τον συρφετό των προλεταρίων με κυρίους εκπροσώπους τους Διογένη και Κράτη, προσπαθώντας να δώσει απαντήσεις γιατί επικρατούσαν η αδικία, η κλεψιά και η διαφθορά.
Και ο μεγάλος σατιρογράφος Λουκιανός μάς μεταφέρει την εποχή αυτή με τον ήρωά του Μένιππο στους «Νεκρικούς διαλόγους» και το «Μένιππο ή Νεκρομαντεία».
Αρχίζοντας το φανταστικό ταξίδι του ο Μένιππος στον Αδη για να συναντήσει τον Τειρεσία μήπως και βρει τις λύσεις, και πιστός στις αρχές του, ξεγελά τον Χάροντα και δεν τον πληρώνει – «Ουκ αν λάβοις, παρά του μη έχοντος». Είναι πιστεύω το πρώτο κίνημα «Δεν πληρώνω» στην Ιστορία.
Η συνέχεια ακόμη πιο συναρπαστική. Ο Αδης θυμώνει και τα βάζει με τον ψυχοπομπό Ερμή, αμέσως δε μετά προβαίνει στην κατάσχεση του σάκου του Μενίππου, κάτι σαν «εμπράγματες διεκδικήσεις». Το μόνο όμως που βρίσκει είναι λίγα λούπινα και ένα φτωχό δείπνο για την Εκάτη. Ο Μένιππος φθάνοντας στον Αδη βλέπει τους ισχυρούς επί της γης, τους πλούσιους και τους άρπαγες να δεινοπαθούν και να εξευτελίζονται σύμφωνα με την κοσμοθεωρία της κυνικής φιλοσοφίας, ότι δηλαδή στον Αδη βασίλευε η ισότητα και όλοι πλήρωναν για τις αδικίες της γήινης ζωής των.
Ηταν η αντίστοιχη κόλαση του χριστιανισμού, ο οποίος πήρε πολλά από τους κυνικούς. Δυστυχώς όμως και το κίνημα αυτό δεν μπόρεσε να δώσει πειστικές απαντήσεις. «Να ζη απλά και χαρούμενα», απάντησε ο Τειρεσίας στον Μένιππο. Τέλος, όσον αφορά το είδος του οβολού που τοποθετούσαν στο στόμα του νεκρού, πιστεύω ότι είχε σχέση με την αγοραστική δύναμη του νομίσματος τη συγκεκριμένη στιγμή, καθ’ ότι η επικράτηση, οικονομική ή άλλη, του ενός κράτους έναντι του άλλου άλλαζε και την πρωτοκαθεδρία του νομίσματος (ήτοι κέρματος καθιερωθέντος διά νόμου).
Ι. Κ. Γεωργιου – Καρδιολόγος
