«Ο Ευρωπαίος βιομήχανος πληρώνει τρεις φορές περισσότερα για ενέργεια από τον Αμερικανό βιομήχανο». Από τους θεμελιωτές της πράσινης μετάβασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο πρώην αντιπρόεδρος της Κομισιόν Φρανς Τίμερμανς αναγνωρίζει το πρόβλημα. Ωστόσο, επιμένει: οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν το βασικό εργαλείο για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.
Μιλώντας στην «Κ», ο Τίμερμανς αποδίδει κυρίως στους πολέμους την εκτίναξη του ενεργειακού κόστους. «Το πρόβλημα είναι ότι παραμελήσαμε να εστιάσουμε στους ανθρώπους με τα χαμηλότερα εισοδήματα και αυτό θα πρέπει να το διορθώσουμε», σημειώνει ο Ολλανδός υπεύθυνος χάραξης πολιτικής, τονίζοντας ότι μέτρα όπως η επιδότηση της ηλεκτροκίνησης απευθύνoνται τελικά σε Ευρωπαίους οι οποίοι έχουν ήδη ορισμένες οικονομικές δυνατότητες. «Η ενέργεια είναι σαν το νερό. Το συγκρατείς, το αποθηκεύεις, και το κρατάς για τη στιγμή που θα το χρειαστείς», αναφέρει χαρακτηριστικά, με το βλέμμα και στην Ελλάδα, υπογραμμίζοντας ότι η αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες είναι το μέλλον. Εξ ου και συνιστά: «Να παρακολουθήσουμε στενά τις εξελίξεις στην Κίνα».
Η συζήτηση με έναν από τους θεμελιωτές του Green Deal της Ευρωπαϊκής Ενωσης έγινε στο περιθώριο του συνεδρίου του Economist στο Λαγονήσι, την ώρα που βρισκόταν σε εξέλιξη η σύνοδος στην Αγκυρα. Η άποψη που μοιράστηκε χωρίς περιστροφές είναι ότι η Ευρώπη δεν θα καταστεί πραγματικά κυρίαρχη αν δεν διασφαλίσει την ενεργειακή αυτονομία της. Εξέφρασε μάλιστα την απορία του για το γεγονός ότι η ενέργεια απουσιάζει από την ατζέντα των συνεδριάσεων του ΝΑΤΟ.
Υπήρξατε ένας από τους βασικούς εμπνευστές της πράσινης μετάβασης στην Ε.Ε. Μήπως υποτιμήσατε την παράμετρο του ενεργειακού κόστους κατά τον ενεργειακό μετασχηματισμό του ευρωπαϊκού συστήματος; Διότι, σε τελική ανάλυση, τόσο η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας όσο και το κόστος ζωής για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά αποτελούν παράγοντες οι οποίοι υπονομεύουν τον ίδιο τον στόχο του ενεργειακού μετασχηματισμού.
Κοιτάξτε, η εκτίναξη του ενεργειακού κόστους δεν αποτελεί άμεση συνέπεια της Πράσινης Συμφωνίας αλλά των πολέμων που εκδηλώθηκαν. Βεβαίως, κάθε μορφή βιομηχανικής και ενεργειακής μετάβασης συνεπάγεται κόστος, διότι απαιτεί την οικοδόμηση νέων συστημάτων.Απομακρυνόμαστε από ένα οικονομικό μοντέλο που επί διακόσια χρόνια βασίστηκε στα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, βρισκόμαστε εν μέσω μιας βιομηχανικής επανάστασης, καθώς η οικονομία μετασχηματίζεται σε μια οικονομία που θα βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην ηλεκτρική ενέργεια και θα αλλάξει ριζικά υπό την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης, δημιουργώντας ταυτόχρονα μεγάλη ανασφάλεια και αβεβαιότητα. Όλα αυτά έχουν αναπόφευκτα κόστος.
Oι αμερικανικές επιχειρήσεις επενδύουν μαζικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ανεξάρτητα από το τι δηλώνει ο Τραμπ.
Ας πάμε όμως στην ουσία του ζητήματος, και θα είμαι απολύτως ειλικρινής μαζί σας. Αν κοιτάξετε την κλιματική κρίση που βιώνουμε σήμερα -τους καύσωνες που έχουμε ζήσει- θα δείτε ότι ακόμη και στη δική μου χώρα η θερμοκρασία είναι σήμερα αντίστοιχη με εκείνη της Ελλάδας. Αυτό δεν είχε συμβεί ποτέ στο παρελθόν. Αν εξετάσετε τις επιπτώσεις αυτής της εξέλιξης στους πολίτες, θα διαπιστώσετε ότι οι πιο ευάλωτοι είναι οι ηλικιωμένοι και όσοι έχουν χαμηλά εισοδήματα. Το ίδιο ισχύει και για την κρίση της βιοποικιλότητας και τις συνέπειές της στην παραγωγή τροφίμων. Και εκείνοι που πλήττονται περισσότερο είναι όσοι έχουν χαμηλά εισοδήματα, επειδή δαπανούν μεγαλύτερο ποσοστό των χρημάτων τους για τρόφιμα και ενέργεια. Και όμως, αυτοί είναι οι άνθρωποι που απορρίπτουν περισσότερο από όλους την Πράσινη Συμφωνία. Να λοιπόν το παράδοξο: εκείνοι που υφίστανται τις σοβαρότερες συνέπειες της κρίσης είναι και εκείνοι που αντιδρούν περισσότερο στις πολιτικές αντιμετώπισής της.
Δεν θα διαφωνήσω. Κι αυτό προφανώς συμβαίνει επειδή δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν μπροστά στο υψηλότερο κόστος ζωής.
Για τη ακρίβεια, διότι θεωρούν ότι ο τρόπος με τον οποίο επιχειρούμε να αντιμετωπίσουμε την κρίση ευνοεί περισσότερο τους πολίτες με υψηλά εισοδήματα απ’ ό,τι εκείνους με χαμηλά εισοδήματα. Κατά συνέπεια, πράγματι, υποτιμήσαμε πλήρως την κοινωνική διάσταση αυτής της μετάβασης. Γι’ αυτό και δημιουργήσαμε το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα (Social Climate Fund). Ωστόσο, είναι πολύ μικρό για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά αυτό το πρόβλημα. Η στρέβλωση προκύπτει από το γεγονός ότι οι επιδοτήσεις που δώσαμε για την αγορά ηλεκτρικών αυτοκινήτων και την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών ωφέλησαν κυρίως εκείνους που είχαν τη μικρότερη ανάγκη από κρατική ενίσχυση: ανθρώπους με ήδη σχετικά υψηλά εισοδήματα, οι οποίοι μπορούσαν ούτως ή άλλως να αγοράσουν ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο ή να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά. Με άλλα λόγια, οι επιδοτήσεις αυτές χρηματοδοτήθηκαν από τη γενική φορολογία, αλλά κατέληξαν να ωφελούν κυρίως πολίτες που βρίσκονταν ήδη σε σχετικά καλή οικονομική κατάσταση.
Οι άνθρωποι με υψηλότερα εισοδήματα δαπανούν μικρότερο ποσοστό του εισοδήματός τους για τρόφιμα και ενέργεια. Επομένως, ακόμη κι αν αυξηθούν οι τιμές, αυτό τους επηρεάζει, αλλά δεν αλλάζει ουσιαστικά τη ζωή τους. Αντίθετα, όταν κάποιος έχει χαμηλό εισόδημα, δυσκολεύεται ήδη να πληρώσει το ενοίκιο και τους λογαριασμούς του, και ξαφνικά ο λογαριασμός του ηλεκτρικού διπλασιάζεται, δεν γνωρίζει πλέον πώς θα τα βγάλει πέρα. Και τότε αρχίζει να κατηγορεί την Πράσινη Συμφωνία.
Επομένως, τι κάνουμε τώρα;
Η ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές είναι σήμερα η φθηνότερη μορφή ενέργειας που διαθέτουμε. Το κόστος της ηλιακής ενέργειας μειώνεται καθημερινά. Είναι θέμα χρόνου τα μικρότερα ηλεκτρικά αυτοκίνητα να γίνουν φθηνότερα από τα αντίστοιχα οχήματα με κινητήρα εσωτερικής καύσης. Γι’ αυτό πρέπει να επιταχύνουμε τις πολιτικές στήριξης.Ναι, πρέπει να κινηθούμε ταχύτερα. Και η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία οφείλει να ξυπνήσει, γιατί διαφορετικά κινδυνεύει να παρασυρθεί από την κινεζική αυτοκινητοβιομηχανία, αν δεν επιταχύνει τη μετάβασή της.
Παράλληλα, πιστεύω ειλικρινά ότι θα έπρεπε να είχαμε επενδύσει πολύ περισσότερα στην ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών των ανθρώπων με χαμηλά εισοδήματα. Σκεφτείτε ότι, σε χώρες όπως η δική σας, οι υψηλές θερμοκρασίες καθιστούν τον κλιματισμό αναγκαίο ακόμη και για λόγους υγείας. Αν όμως ένα σπίτι δεν είναι ενεργειακά κατάλληλο ή δεν μπορεί κάποιος να αντέξει οικονομικά τη χρήση κλιματιστικού, τότε υποφέρει. Η ενεργειακή ανακαίνιση των κατοικιών με δημόσια χρηματοδότηση για τα χαμηλότερα εισοδήματα βελτιώνει την υγεία των ανθρώπων και ταυτόχρονα δημιουργεί θετική στάση απέναντι στην πράσινη μετάβαση, γιατί οι πολίτες βλέπουν στην πράξη ότι στο τέλος του μήνα πληρώνουν λιγότερα από όσα πλήρωναν πριν. Παραμελήσαμε να εστιάσουμε στους ανθρώπους με τα χαμηλότερα εισοδήματα και αυτό θα πρέπει να το διορθώσουμε.
Ακόμη και σήμερα, ορισμένοι εκφράζουν σκεπτικισμό απέναντι στα ανανεώσιμα, επικαλούμενοι μειονεκτήματα όπως ο αστάθμητος παράγοντας των καιρικών συνθηκών. Θα έχετε ακούσει την άποψη ότι δεν είναι ρεαλιστικό για την Ευρώπη να βασίζεται αποκλειστικά στις ανανεώσιμες πηγές για τις ενεργειακές ανάγκες της. Ποιες είναι εδώ οι παρατηρήσεις σας;
Είναι αλήθεια ότι δεν μπορούμε να βασιστούμε αποκλειστικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ωστόσο, πρέπει επίσης να έχουμε επίγνωση των νέων τεχνολογιών. Θα επικαλεστώ ξανά την Κίνα. Δεν είχαμε ποτέ φανταστεί ότι η τεχνολογία των μπαταριών θα εξελισσόταν με αυτή την ταχύτητα. Στο μέλλον θα μπορούμε να έχουμε ολόκληρες πόλεις που θα χρησιμοποιούν συστήματα αποθήκευσης ενέργειας μέσω μπαταριών ως βασικό φορτίο, αντί για ορυκτά καύσιμα. Σε ορισμένους τομείς της βιομηχανίας μας, τα ορυκτά καύσιμα θα εξακολουθήσουν να είναι απαραίτητα για αρκετό χρονικό διάστημα. Πιθανότατα θα χρειαστεί να τα εισάγουμε. Όμως πρέπει να διασφαλίσουμε ότι δεν θα εξαρτόμαστε από μία και μοναδική πηγή ενέργειας. Σε άλλους τομείς, τα ορυκτά καύσιμα θα εγκαταλειφθούν πολύ ταχύτερα απ’ ό,τι πιστεύαμε.
Τα γεγονότα στα Στενά του Ορμούζ σηματοδοτούν μόνιμη μεταβολή του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος.
Η παγκόσμια βιομηχανία εξηλεκτρίζεται με ρυθμό που δεν έχουμε ξαναδεί στην ανθρώπινη ιστορία. Αυτή η ηλεκτρική ενέργεια θα πρέπει να προέρχεται από κάπου και δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στα ορυκτά καύσιμα. Δεν πρέπει να υποτιμούμε την ταχύτητα αυτής της εξέλιξης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παράγουν σήμερα αρκετά ορυκτά καύσιμα για τις δικές τους ανάγκες. Και παρ’ όλα αυτά, οι αμερικανικές επιχειρήσεις επενδύουν μαζικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ανεξάρτητα από το τι δηλώνει ο Τραμπ.Ο μόνος τομέας στον οποίο έχει σημειωθεί επιβράδυνση είναι η υπεράκτια αιολική ενέργεια, κυρίως για συμβολικούς λόγους. Αν όμως κοιτάξετε το Τέξας, την Αριζόνα και άλλες περιοχές, η ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας είναι εντυπωσιακή —και όχι μόνο στην Καλιφόρνια.
Άρα, οι ανανεώσιμες πηγές θα διαδραματίζουν ολοένα μεγαλύτερο ρόλο. Το ίδιο και οι μπαταρίες. Σε κάποια φάση θα αρχίσει να παίζει σημαντικό ρόλο και το πράσινο υδρογόνο. Ακόμη και οι χώρες του Κόλπου σκέφτονται ήδη την οικονομία τους μετά την εποχή των υδρογονανθράκων. Γνωρίζουν ότι το πλεονέκτημά τους βρίσκεται στις υποδομές, στη διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας και στις μεταφορές. Και πρόκειται να αξιοποιήσουν την τεράστια ηλιοφάνεια που διαθέτουν για την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας. Ήδη επενδύουν σε αυτή την κατεύθυνση.
Επομένως, είμαι αρκετά αισιόδοξος για όλες αυτές τις εξελίξεις.Όμως δεν πρόκειται για ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Δεν είναι θέμα «ή το ένα ή το άλλο». Το μόνο βέβαιο είναι ότι, από γεωστρατηγικής άποψης, η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να επιτρέψει στον εαυτό της να βρίσκεται στο έλεος εκείνων που της παρέχουν υδρογονάνθρακες.
Μεγάλη συζήτηση γίνεται για τον ρόλο της πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα της Ευρώπης. Ποια είναι η γνώμη σας;
Η γνώμη μου είναι «ναι» στην πυρηνική ενέργεια, υπό την προϋπόθεση ότι κατανοούμε ορισμένες παραμέτρους. Εάν μια χώρα έχει μακρά παράδοση στην πυρηνική ενέργεια, όπως η Γαλλία, τότε είναι λογικό να συνεχίσει να επενδύει σε αυτή. Αν όμως μια χώρα ξεκινά τώρα να εξετάζει την πυρηνική ενέργεια, θα πρέπει να κάνει έναν πολύ προσεκτικό υπολογισμό, διότι το κόστος είναι ιδιαίτερα υψηλό. Οι νέες τεχνολογίες των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (Small Modular Reactors – SMRs) δεν είναι ακόμη έτοιμες για την αγορά. Βρίσκονται σε στάδιο ανάπτυξης, αλλά μπορεί να χρειαστεί χρόνος. Και θα περάσει πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι να παραχθεί πραγματικά ηλεκτρική ενέργεια από αυτές τις τε χνολογίες. Και το πρόβλημα είναι ότι εμείς δεν έχουμε τόσο πολύ χρόνο. Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών προχωρά πολύ ταχύτερα. Υπάρχει επίσης το ζήτημα των πυρηνικών καυσίμων. Το σχάσιμο υλικό πρέπει να προέρχεται από κάπου. Και πολύ συχνά αυτό το «κάπου» είναι η Ρωσία. Άρα, χρειάζεται προσοχή στο τι επιλέγουμε. Υπάρχουν και άλλες ανησυχίες ασφαλείας. Για παράδειγμα, στη Γαλλία, τις τελευταίες εβδομάδες, δύο πυρηνικοί σταθμοί τέθηκαν εκτός λειτουργίας λόγω των υψηλών θερμοκρασιών.
Η Ευρώπη δεν πρέπει ποτέ ξανά να εξαρτηθεί από τη Ρωσία.
Δεν είμαι αντίθετος στην πυρηνική ενέργεια. Ορισμένες χώρες θα τη χρειαστούν, επειδή δεν διαθέτουν πολλές δυνατότητες ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών. Άλλες θα συνεχίσουν να την αξιοποιούν επειδή έχουν ήδη μια μακρά παράδοση στον τομέα. Όμως πρέπει να λαμβάνεται μια ορθολογική απόφαση. Να εξετάζουμε το κόστος. Να εξετάζουμε τον χρόνο που απαιτείται. Να εξετάζουμε πόσους κινδύνους αναλαμβάνουν οι φορολογούμενοι για τη χρηματοδότηση της πυρηνικής ενέργειας. Και στη συνέχεια να βγάζουμε τα συμπεράσματά μας.
Όταν λέτε ότι η πυρηνική ενέργεια είναι δαπανηρή, αναφέρεστε κυρίως στο κόστος επένδυσης ή στο κόστος παραγωγής;
Η επένδυση είναι τεράστια. Και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις δεν θέλουν να αναλάβουν αυτό το κόστος. Επομένως, εκείνοι που τελικά στηρίζουν την επένδυση είναι οι φορολογούμενοι.
Παρεμπιπτόντως, ποιες είναι ενδεχομένως οι σκέψεις σας για την παράμετρο της φορολόγησης στην ενεργειακή πολιτική της Ευρώπης; Θεωρείτε ότι η μείωση των φόρων στην ενέργεια θα ήταν μέρος της λύσης για τη μείωση του ενεργειακού κόστους;
Όχι. Πιστεύω ότι είναι πολύ πιο έξυπνο να βοηθούμε εκείνους που δεν μπορούν να ανταποκριθούν στους λογαριασμούς ενέργειας. Αν μειώσεις τους φόρους, τους μειώνεις επίσης για ανθρώπους που δεν έχουν ανάγκη αυτή τη βοήθεια. Γνωρίζω ότι είναι πιο περίπλοκο να παρέχεις εισοδηματική στήριξη σε συγκεκριμένες ομάδες πολιτών, αλλά αυτή είναι η πιο έξυπνη πολιτική. Να βοηθήσουμε όσους δεν μπορούν να πληρώσουν τους λογαριασμούς ενέργειας.
Ή να εφαρμόσουμε φορολογικές μειώσεις μόνοστα χαμηλότερα εισοδήματα;
Αυτό, προφανώς, είναι επίσης ένας τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος.
Πώς θα ανακτήσει η ευρωπαϊκή βιομηχανία την ανταγωνιστικότητά της; Είναι ρεαλιστικό να περιμένει κανείς να ανταπεξέλθει στον διεθνή ανταγωνισμό χωρίς ανταγωνιστικές τιμές ενέργειας;
Όχι. Πρέπει, λοιπόν, να μειώσουμε πολύ γρήγορα το ενεργειακό κόστος. Και αυτό μπορεί να γίνει μόνο εάν παράγουμε τη δική μας φθηνή ενέργεια. Ο πόλεμος έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου, σήμερα, αν είσαι ένας Ευρωπαίος βιομήχανος και ανταγωνίζεσαι μια αμερικανική εταιρεία, πληρώνεις τρεις φορές περισσότερο για την ενέργεια από ό,τι η αμερικανική εταιρεία. Αυτό δεν είναι βιώσιμο. Θα πληρώνουμε πάντοτε λίγο περισσότερο. Αυτό, βέβαια, έχει επίσης λειτουργήσει ως κίνητρο για να γίνουμε πιο καινοτόμοι. Όμως η σημερινή διαφορά είναι υπερβολικά μεγάλη. Πρέπει να μειωθεί, αν θέλουμε να δώσουμε στην ευρωπαϊκή βιομηχανία μια πραγματική ευκαιρία.
Παράλληλα, πρέπει να επενδύσουμε. Γι’ αυτό επανέρχομαι συνεχώς στην ανάγκη για την Ένωση Κεφαλαιαγορών. Ο Ενρίκο Λέτα έλεγε σήμερα το πρωί στη διπλανή αίθουσα (σ.σ. συναντήσαμε τον κ. Τίμερμανς στο πρόσφατο συνέδριο του Economist στο Λαγονήσι) ότι η Ε.Ε. χρειάζεται μια πραγματικά ενιαία ευρωπαϊκή κεφαλαιαγορά. Συμφωνώ απόλυτα. Διότι χρειαζόμαστε τεράστιες επενδύσεις στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, στις ανεμογεννήτριες και στα φωτοβολταϊκά συστήματα. Στο μεταξύ, πολύ συχνά παραμένουμε εγκλωβισμένοι σε παραδοσιακούς κλάδους και δεν επενδύουμε αρκετά σε εκείνους που θα διαμορφώσουν το μέλλον. Υπάρχει τεράστιο κεφάλαιο παγκοσμίως που αναζητά καλές επενδυτικές ευκαιρίες. Πρέπει να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες συνθήκες ώστε αυτό το κεφάλαιο να κατευθυνθεί προς την Ευρώπη. Τεχνητή νοημοσύνη, ημιαγωγοί, νέες μορφές μετακίνησης, υγειονομική περίθαλψη, ασφαλιστικές υπηρεσίες στην εποχή της κλιματικής αλλαγής αλλά και τουρισμός – στην Ελλάδα καλπάζει, όχι όμως σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ξέρετε, στην Ελλάδα ακούμε συχνά ότι η χώρα μας μετατρέπεται σε εξαγωγέα ενέργειας. Αλλά την ίδια ώρα δεν απολαμβάνουμε ανταγωνιστικές τιμές στο εσωτερικό. Ένας από τους λόγους θεωρείται το έλλειμμα στις υποδομές αποθήκευσης ενέργειας. Τι λέτε;
Πιστεύω ότι αυτό είναι απολύτως σωστό. Και θεωρώ ότι η Ελλάδα έχει πολύ σημαντικά και φιλόδοξα σχέδια ώστε να εξελιχθεί σε ενεργειακό διάδρομο —όχι μόνο για τα ορυκτά καύσιμα, αλλά και για την ηλεκτρική ενέργεια από την Αίγυπτο και άλλες περιοχές. Όμως, για να πετύχει αυτό, η Ελλάδα πρέπει επίσης να αντιμετωπίσει το ζήτημα της αποθήκευσης. Είναι όπως ακριβώς όταν χρειάζεσαι νερό. Το συγκρατείς. Το αποθηκεύεις κάπου. Το κρατάς για τη στιγμή που θα το χρειαστείς. Αυτό πρέπει να γίνει και με το ενεργειακό σύστημα.
Τα ελληνικά δίκτυα πρέπει να σχεδιαστούν έτσι ώστε να επιτρέπουν μεγαλύτερη ευελιξία, την οποία σήμερα δεν διαθέτουν στον απαιτούμενο βαθμό. Διότι χωρίς αυτή την ευελιξία, θα υπάρχουν περιόδοι με αρνητικές τιμές ενέργειας και στη συνέχεια περίοδοι με εξαιρετικά υψηλές τιμές. Αυτό δημιουργεί μεγάλη αβεβαιότητα για τις ενεργειακές εταιρείες, επειδή δεν μπορούν να σχεδιάσουν με ασφάλεια τις επενδύσεις τους. Και πλήττει σοβαρά τις επιχειρήσεις. Άρα, πρέπει να εξομαλύνουμε αυτές τις διακυμάνσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί επίσης να βοηθήσει σε αυτό. Αλλά χρειαζόμαστε και τεράστιες δυνατότητες αποθήκευσης. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω υδροηλεκτρικών συστημάτων αποθήκευσης, όπως κάνουν άλλες χώρες. Μπορεί να γίνει μέσω πράσινου υδρογόνου, εφόσον διαθέτουμε την κατάλληλη τεχνολογία. Όμως η τεχνολογία των μπαταριών θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο. Και όλοι θα πρέπει να παρακολουθούμε στενά τις τελευταίες εξελίξεις στην Κίνα. Η Ευρώπη πρέπει να συμμετέχει σε αυτή την ανάπτυξη. Πρέπει να επενδύσει πολύ περισσότερο σε αυτήν.
– Η κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επανέφερε στο προσκήνιο τη σημασία των ορυκτών καυσίμων στο ενεργειακό μείγμα της Ευρώπης. Τώρα, η κρίση στα Στενά του Ορμούζ υπενθυμίζει αντιθέτως τα πλεονεκτήματα των ανανεώσιμων πηγών για την ενεργειακή ασφάλειά της. Σκωτσέζικο ντους για τον Ολλανδό εμπνευστή της πράσινης μετάβασης; Σε εσάς αναφέρομαι.
– (γέλια) Λοιπόν, αν παρατηρήσει κανείς τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ που διεξάγεται αυτή τη στιγμή που μιλάμε, θα διαπιστώσει ότι οι ηγέτες συζητούν πάρα πολλά ζητήματα, όχι όμως την ενέργεια. Ωστόσο, για την Ευρώπη η ενέργεια έχει πλέον μετατραπεί σε μείζον ζήτημα ασφάλειας. Δεν θέλουμε να αντικαταστήσουμε την εξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα με μια νέα εξάρτηση από τα αμερικανικά ορυκτά καύσιμα. Ιδίως όταν έχουμε έναν Αμερικανό πρόεδρο που σχεδόν καθημερινά επιτίθεται λεκτικά στους Ευρωπαίους ηγέτες – το έκανε ξανά και σήμερα. Πώς επιτυγχάνεται όμως αυτή η ενεργειακή κυριαρχία; Δεν διαθέτουμε πλέον σημαντικά αποθέματα άνθρακα – και όσα υπάρχουν είναι δύσκολο να αξιοποιηθούν. Διαθέτουμε ορισμένα αποθέματα φυσικού αερίου, αλλά ούτε αυτά είναι ανεξάντλητα. Επομένως χρειαζόμαστε επειγόντως τα ανανεώσιμα, καθώς και ένα ορισμένο μερίδιο πυρηνικής ενέργειας. Πρέπει να επικεντρωθούμε στην ταχεία ανάπτυξή τους, ώστε να φθάσουμε στο επίπεδο που απαιτούν οι περιστάσεις. Ο Ενρίκο Λέτα έλεγε σήμερα το πρωί στη διπλανή αίθουσα ότι η Ε.Ε. χρειάζεται μια πραγματικά ενιαία ευρωπαϊκή κεφαλαιαγορά. Συμφωνώ απόλυτα. Διότι χρειαζόμαστε τεράστιες επενδύσεις στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, στις ανεμογεννήτριες και στα φωτοβολταϊκά συστήματα.
– Το Ταμείο Ανάκαμψης χρηματοδότησε τέτοιες επενδύσεις, σωστά; Εχει αποδώσει αυτό;
– Πολύ σωστά. Σε πολλές περιπτώσεις, ναι. Για παράδειγμα, το κόστος της ηλιακής ενέργειας μειώνεται με ρυθμό που κανείς δεν είχε προβλέψει και επομένως θα πρέπει να επιταχύνουμε στα φωτοβολταϊκά. Αντιθέτως, τα υπεράκτια αιολικά πάρκα αντιμετωπίζουν δυσκολίες, όμως αυτές σχετίζονται κυρίως με την έλλειψη επαρκών δικτύων. Μπορείς να παράγεις ηλεκτρική ενέργεια, αλλά χρειάζεσαι και το δίκτυο για να τη μεταφέρεις – αυτό ακριβώς είναι που λείπει σήμερα. Στο πράσινο υδρογόνο, ομολογουμένως, οι εξελίξεις μέχρι στιγμής είναι μάλλον απογοητευτικές – τα πράγματα δεν προχωρούν όπως ελπίζαμε. Από την άλλη, η τεχνολογία των μπαταριών εξελίσσεται πολύ ταχύτερα από τις προσδοκίες μας. Κυρίως στην Κίνα, όπου η πρόοδος είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Και η Ευρώπη οφείλει να συμμετάσχει δυναμικά σε αυτή την εξέλιξη.
– Πώς αξιολογείτε τη βαρύτητα των εξελίξεων στα Στενά του Ορμούζ;
– Οσα συμβαίνουν εκεί δεν αποτελούν μια προσωρινή κρίση. Πρόκειται για μια μόνιμη μεταβολή στον τρόπο λειτουργίας των παγκόσμιων ενεργειακών συστημάτων. Βλέπουμε ήδη θαλάσσια drones ικανά να παρεμποδίσουν ή ακόμη και να καταστρέψουν τη ναυσιπλοΐα. Είναι φθηνά και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σχεδόν οπουδήποτε στον κόσμο. Καμία θαλάσσια γραμμή εφοδιασμού δεν μπορεί πλέον να θεωρείται απολύτως ασφαλής.
– Η ίδια απειλή ισχύει βεβαίως και για τις υποδομές των ανανεώσιμων.
– Βεβαίως. Η διαφορά, όμως, είναι η εγγύτητα. Οι υποδομές των ανανεώσιμων βρίσκονται κοντά στον τόπο κατανάλωσης.
– Δηλαδή εντός των συνόρων.
– Ακριβώς. Γι’ αυτό και η Ολλανδία στέλνει σήμερα στην Ουκρανία μεταχειρισμένες ανεμογεννήτριες. Οι Ρώσοι πλήττουν τις μεγάλες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. Αν όμως η παραγωγή βασίζεται σε χιλιάδες φωτοβολταϊκά πάνελ ή ανεμογεννήτριες διασκορπισμένες σε πολλές περιοχές, η καταστροφή ορισμένων εξ αυτών δεν αρκεί για να παραλύσει ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα.
– Εσείς θεωρείτε ότι η Δύση θα πρέπει να είναι ανυποχώρητη όσον αφορά τις κυρώσεις στις ρωσικές εξαγωγές ενέργειας; Ή θα πρέπει να υπάρχει κάποια ευελιξία, η οποία θα διατηρεί ένα σχετικά ομαλό έδαφος για τη μετάβαση στα ανανεώσιμα;
– Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η ρωσική επιθετικότητα θα σταματήσει και ότι η Ουκρανία θα εξέλθει ισχυρότερη και κυρίαρχη. Αυτός είναι ο απόλυτος στόχος. Αφού επιτευχθεί, θα ακολουθήσει μια μακρά περίοδος επαναπροσδιορισμού της σχέσης μας με τη Ρωσία. Ενα πράγμα είναι απολύτως σαφές: Η Ευρώπη δεν πρέπει ποτέ ξανά να εξαρτηθεί ενεργειακά από τη Ρωσία.
