Καθώς προετοιμαζόμουν για τη συνέντευξη με τον δημοφιλή διεθνώς και πολυγραφότατο Ισπανό συγγραφέα Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε, που βρέθηκε πρόσφατα στην Αθήνα στο πλαίσιο του 7ου Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας Agatha, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι τελικά θα έκανα μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση με έναν «ξάδελφο», με τον οποίο μοιραζόμαστε την κοινή πατρίδα που ονομάζεται Μεσόγειος. Γιατί αυτό λέει ότι αισθάνεται ο 75χρονος πρώην πολεμικός ανταποκριτής και νυν δημοφιλής μυθιστοριογράφος για τους Ελληνες.
Γι’ αυτό και η πλοκή του πρόσφατου βιβλίου του που κυκλοφόρησε στα ελληνικά με τίτλο «Το τελευταίο πρόβλημα» (εκδόσεις Πατάκη) εκτυλίσσεται στην Κέρκυρα. «Το να γράψω ένα μυθιστόρημα σημαίνει ότι για έναν- ενάμιση χρόνο θα “ζήσω” στο μέρος όπου τοποθετώ την ιστορία μου», μου εξηγεί. «Η Μεσόγειος και η Κέρκυρα είναι ένα μέρος που θα μου άρεσε να περάσω αυτό το διάστημα. Γι’ αυτό και στα δύο επόμενα βιβλία μου υπάρχει η Ελλάδα και η Μεσόγειος. Αυτή η θάλασσα είναι η πατρίδα μου. Στην Ελλάδα δεν έρχομαι ως τουρίστας, έρχομαι να δω τα ξαδέλφια μου τους Ελληνες και είμαι πολύ περήφανος για αυτούς, τους κατανοώ απολύτως».
Ο πόλεμος είναι φρικτός, αλλά και τροφοδοτικός. Είναι σαν ένα ταχύρρυθμο και βίαιο σχολείο για τη ζωή. Αυτά που θα μπορού- σες να μάθεις σε είκοσι χρόνια τα μαθαίνεις σε δέκα ημέρες.
Εχει ταξιδέψει πολύ στην Ελλάδα, όχι μόνο για τουρισμό. Στα σχεδόν 20 χρόνια που εργάστηκε ως πολεμικός ανταποκριτής για ισπανικά Μέσα κάλυψε αρκετούς πολέμους στη Μέση Ανατολή και συχνά η Κρήτη και ο Πειραιάς υπήρξαν ενδιάμεσοι σταθμοί στα ταξίδια του από και προς τις εμπόλεμες ζώνες. Ακόμη, λέει, θυμάται τους «Ελληνες καπετάνιους με τα μούσια», στους οποίους πρόσφευγε για να τον μεταφέρουν με τα πλεούμενά τους.
Αυτές οι δεκαετίες που πέρασε σε εμπόλεμες ζώνες τον διαμόρφωσαν ως άνθρωπο. «Ο πόλεμος είναι φρικτός, αλλά και τροφοδοτικός. Είναι σαν να έχεις κάνει ένα μάστερ, ένα ταχύρρυθμο και βίαιο σχολείο για τη ζωή. Αυτά που θα μπορούσες να μάθεις σε είκοσι χρόνια τα μαθαίνεις σε δέκα ημέρες. Ο πόλεμος μου έδωσε έναν τρόπο να βλέπω τον κόσμο και να κινούμαι σε αυτόν. Να ξέρω ότι ο άνθρωπος είναι στην πραγματικότητα ένα κάθαρμα, αλλά έχει και στιγμές δόξας. Να ξέρω ότι ο έρωτας έχει ημερομηνία λήξης όπως τα γιαούρτια και ότι στο τέλος αυτό που μένει είναι η πίστη, η αξιοπρέπεια, η τιμή, το θάρρος. Με αυτά γράφω τα μυθιστορήματά μου».
Η φιλοδοξία
Τα βιβλία του ακροβατούν ανάμεσα στην ιστορική μυθοπλασία και στο αστυνομικό μυθιστόρημα. «Για χρόνια ταξίδευα με ένα σακίδιο στην πλάτη σε έναν κόσμο με βία και πόλεμο και έβαζα πράγματα σε αυτό το σακίδιο. Τώρα αφηγούμαι ιστορίες που φτιάχνω με όσα συνέλεξα. Τα βιβλία μου δεν είναι ούτε ιστορικά ούτε αστυνομικά, αλλά μυθιστορήματα φτιαγμένα με όσα έχω ζήσει, έχω φανταστεί και έχω διαβάσει. Οταν μιλούν για βία, πόνο, θρίαμβο δεν τα έχω φανταστεί, τα έχω ζήσει. Δεν πιστεύω ότι ο συγγραφέας έχει υποχρέωση να κάνει τον κόσμο καλύτερο. Η μοναδική φιλοδοξία μου είναι ο αναγνώστης να μάθει τον κόσμο στον οποίο ζει».
Ο ίδιος συνεχίζει να ζει, να διαβάζει, να παρατηρεί. «Το πρόβλημα», τονίζει, «είναι όταν ένας συγγραφέας κλείνεται στον κόσμο του και στον εαυτό του. Αυτοί είναι νεκροί, αν και δεν το ξέρουν. Και δεν υπάρχει πιο θλιβερό πράγμα από έναν συγγραφέα που είναι νεκρός και δεν το ξέρει. Υπάρχουν πολλοί που είναι έτσι».
Δεν του λείπει η έντονη ζωή του πολεμικού ανταποκριτή, γιατί έχει δίπλωμα ιστιοπλοϊκού και περνάει πολύ χρόνο στη θάλασσα, όπου δεν αισθάνεται ούτε γέρος ούτε παροπλισμένος. Επέλεξε να εγκαταλείψει τη δημοσιογραφία μετά τον πόλεμο του Κόλπου και αυτόν της Γιουγκοσλαβίας, όταν συνειδητοποίησε ότι η δημοσιογραφία αλλάζει. «Εγώ ήμουν ρεπόρτερ, ήμουν ένας μάρτυρας.
Πήγαινα σε μέρη, έβλεπα τι συνέβαινε και το μετέδιδα. Ελεγα “20 νεκροί στο Σεράγεβο”. Ημουν η εγγύηση ότι αυτό που μετέδιδα ήταν αλήθεια. Σκότωναν τους συναδέλφους μου και αυτό ήταν η απόδειξη ότι ήμαστε εκεί. Τώρα όμως ο πόλεμος δεν καλύπτεται από δημοσιογράφους. Το κάθε στρατόπεδο στέλνει τις εικόνες. Δεν υπάρχει ο ρεπόρτερ που είναι αξιόπιστος μάρτυρας, δεν του επιτρέπουν να είναι εκεί. Το είδα ότι αυτό θα συνέβαινε και ήμουν αρκετά μεγάλος για να αλλάξω. Κατάλαβα ότι ήταν η στιγμή για να αποσυρθώ και να γράψω μυθιστορήματα».
Αλλωστε, διάβαζε από μικρό παιδί. Και όσα διάβαζε τα αναβίωνε. «Εκανα τον καουμπόη, τον πειρατή, τον Οδυσσέα και τον Ιάσονα. Και το να γράφω μυθιστορήματα είναι σαν να συνεχίζω το παιχνίδι. Στη διάρκεια ενός ή ενάμιση χρόνου που γράφω μεταμορφώνομαι, είναι σαν να ζω πολλές ζωές, μπορώ να σκοτώσω, να πω ψέματα, να αποπλανήσω όμορφες γυναίκες· είναι φανταστικό. Αναρωτιέμαι πώς υπάρχει κόσμος που δεν γράφει μυθιστορήματα και μπορεί να αντέξει τη ζωή».
«Είμαι αδελφός»
Ο ίδιος έχει μια μάλλον απαισιόδοξη ματιά για τα πράγματα, παραδέχεται. «Είμαι απαισιόδοξος, αλλά όχι λυπημένος. Είμαι ρεαλιστής. Στον άνθρωπο δεν υπάρχει μια γραμμή που χωρίζει το καλό από το κακό, όλα αναμειγνύονται. Το να γνωρίζεις τη σκοτεινή πλευρά του ανθρώπου βοηθάει στο να εκτιμήσεις περισσότερο τη φωτεινή πλευρά. Ξέρω ότι οι άνθρωποι είμαστε καθάρματα, το έχω δει με τα μάτια μου. Γι’ αυτό είναι κάτι τρομερό να ανακαλύπτεις μέσα σε όλο τον τρόμο, τον πόνο ότι υπάρχει κόσμος που είναι τίμιος, καλός, πιστός. Θα σου δώσω ένα παράδειγμα, είμαι σε ένα εστιατόριο στην Αθήνα και βλέπω αυτούς τους απαίσιους Βορειοευρωπαίους τουρίστες που καταστρέφουν τα πάντα στην Ευρώπη. Αυτός είναι ο απαισιόδοξος Αρτούρο. Βλέπω όμως και τον Ελληνα ταξιτζή ή τον σερβιτόρο που τους εξυπηρετεί με χαμόγελο και από μέσα του τους κοροϊδεύει. Αυτό μου αρέσει. Είμαι αδελφός του Ελληνα ταξιτζή και σερβιτόρου».
