Επί ενάμιση χρόνο (2018-2019) ήταν σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του Τραμπ. Εκτοτε ο «σκληρός» διπλωμάτης Τζον Μπόλτον έγινε ένας από τους σφοδρότερους επικριτές του Αμερικανού προέδρου. Οταν, τον περασμένο Οκτώβριο, βρέθηκε κατηγορούμενος για διαρροή κρατικών απορρήτων, μίλησε για δίωξη με πολιτικά κίνητρα. Την Παρασκευή έγινε γνωστό ότι δήλωσε ένοχος σε μία από τις 18 κατηγορίες -την παράνομη διατήρηση διαβαθμισμένων πληροφοριών, στο πλαίσιο σημειώσεων που είχε συγκεντρώσει για τα απομνημονεύματά του («The Room Where It Happened») που εκδόθηκαν το 2020. Με την ομολογία του, εκτιμάται ότι θα αποφύγει τη φυλακή. Λίγες ημέρες πριν, η «Κ» είχε συζητήσει μαζί του για τα αποτελέσματα του πολέμου στο Ιράν. Παραμένει σφοδρός στην κριτική του κατά της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ.
– Ο πόλεμος ξεκίνησε με τις απειλές του προέδρου Τραμπ για «επιστροφή στη Λίθινη Εποχή», αλλά κατέληξε με τη δήλωσή του: «Τα αποθέματά μας (πετρελαίου) θα εξαντληθούν σε περίπου τέσσερις εβδομάδες». Θα χαρακτηρίζατε τον πόλεμο στρατηγική αποτυχία για τις ΗΠΑ;
– Θεωρώ ότι πρόκειται για μια στρατιωτική επιτυχία, επειδή οι ΗΠΑ και το Ισραήλ προκάλεσαν πολύ σημαντικές ζημιές στο στρατιωτικό και βιομηχανικό σύμπλεγμα του Ιράν: στις εγκαταστάσεις παραγωγής πυραύλων, drones, εκτοξευτών πυραύλων, στο πυρηνικό του πρόγραμμα, στην αεράμυνά του, στην πολεμική αεροπορία, στο ναυτικό και γενικότερα σε πολλά στοιχεία της ιρανικής κρατικής ισχύος.
Ωστόσο, τα λάθη, και πιστεύω ότι είναι αρκετά σημαντικά, δεν είναι στρατιωτικά, αλλά πολιτικά. Παρότι προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές στο ίδιο το καθεστώς, δεν υπήρχε σαφής πολιτική για αλλαγή καθεστώτος. Δεν έγινε καμία ουσιαστική προσπάθεια συνεργασίας με την αντιπολίτευση στο εσωτερικό του Ιράν, δεν ενημερώθηκαν οι σύμμαχοι και δεν προετοιμάστηκε ο αμερικανικός λαός.
Ετσι, το «μνημόνιο κατανόησης» που συνήψε ο Τραμπ με το Ιράν δίνει στην Τεχεράνη ένα σαφές πλεονέκτημα: τα Στενά του Ορμούζ. Υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, μια εξήγηση γι’ αυτό: ο Τραμπ καθοδηγήθηκε αποκλειστικά από την επιθυμία να ανοίξουν τα Στενά, να αποκατασταθεί η ροή του πετρελαίου, να μειωθούν οι διεθνείς τιμές και να πέσει η τιμή της βενζίνης στις αντλίες στις ΗΠΑ, προς πολιτικό του όφελος. Αυτό δεν συνιστά μια συνεκτική στρατηγική εθνικής ασφαλείας και πιστεύω ότι θα προκαλέσει πραγματική ζημιά.
Πώς θα πληγεί η Τεχεράνη – Χρειάζονται και άλλες ενέργειες για την αποδόμηση του καθεστώτος (της Τεχεράνης) από την κορυφή, όπως η αναζήτηση πιθανών αποστατών στον τακτικό στρατό, όχι στους Φρουρούς της Επανάστασης. Αυτό απαιτεί χρόνο και προετοιμασία.
Αν οι Ιρανοί κάνουν αυτό στο οποίο έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα επιτυχημένοι, δηλαδή να αποφεύγουν οποιαδήποτε ουσιαστική δέσμευση στα βασικά ζητήματα, διατηρώντας παράλληλα τον έλεγχο των Στενών, τότε θεωρώ ότι οι συνέπειες θα είναι πολύ αρνητικές για τις ΗΠΑ, για τους φίλους και συμμάχους μας, αλλά και πολιτικά για τον ίδιο τον Τραμπ, και δεν πιστεύω ότι το αντιλαμβάνεται πλήρως αυτό.
– Καταλάβαμε τελικά ποιοι ήταν οι πραγματικοί στόχοι του πολέμου;
– Μέχρι σήμερα δεν γνωρίζουμε ποιοι ήταν οι στόχοι του. Ηταν στόχος η αλλαγή καθεστώτος; Ή επρόκειτο απλώς για μια επανάληψη όσων έκαναν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025, όταν επιτέθηκαν στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν; Αν επρόκειτο για μια πιο περιορισμένη επιχείρηση, γιατί (ο Τραμπ) δεν το ξεκαθάρισε εξαρχής; Ποιος ήταν τελικά ο στόχος; Ή μήπως άλλαξε μετά την έναρξη του πολέμου;
Τίποτα από αυτά δεν έχει εξηγήσει ο Τραμπ. Κατά τη γνώμη μου, αυτό συμβαίνει επειδή ούτε ο ίδιος γνώριζε πραγματικά ποιος ήταν ο στόχος.
Γι’ αυτό θεωρώ ότι η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να αποδειχθεί πραγματική «πολιτική καταστροφή» για τον Τραμπ. Ελπίζω όμως να μην έχει αρνητικές συνέπειες για τις ΗΠΑ και σε άλλα μέρη του κόσμου, όπως η Ταϊβάν. Ωστόσο, φοβάμαι ότι θα έχει.
– Πιστεύετε λοιπόν ότι ο Τραμπ απλώς έπεσε στην παγίδα που έστησε ο Νετανιάχου;
– Οχι, δεν το πιστεύω. Κατά την πρώτη θητεία, είχα προτρέψει τον Τραμπ να υιοθετήσει την αλλαγή καθεστώτος ως στόχο της πολιτικής μας για το Ιράν, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη και σταθερότητα στη Μέση Ανατολή όσο το καθεστώς παραμένει στην εξουσία. Προφανώς δεν τον έπεισα, αλλά και ο Νετανιάχου διατύπωσε παρόμοια επιχειρήματα, χωρίς όμως να επηρεάσει την απόφασή του.
Δεν νομίζω ότι ο Νετανιάχου είπε κάτι διαφορετικό στη δεύτερη θητεία σε σχέση με την πρώτη. Πρέπει να υπήρχε κάποιος άλλος παράγοντας. Ξαφνιάστηκα όσο και οποιοσδήποτε άλλος βλέποντας τι έπραξε ο Τραμπ.
Ωστόσο, έγινε φανερό ότι επρόκειτο για μια κίνηση κακώς σχεδιασμένη, με μη στρατηγικό τρόπο, με τον τρόπο δηλαδή που λειτουργεί (ο Τραμπ) σχεδόν σε όλα: μία απόφαση κάθε φορά, με βάση αυτό που έχει μπροστά του εκείνη τη στιγμή, χωρίς να εξετάζει τι μπορεί να πάει στραβά, ποια άλλα πιθανά σενάρια υπάρχουν ή ποιες κινήσεις θα έπρεπε να προηγηθούν δύο, τρία ή τέσσερα βήματα πιο μπροστά στη σκακιέρα. Απλώς δεν σκέφτεται με αυτόν τον τρόπο.
– Αναφέρεστε στην αλλαγή του καθεστώτος. Γιατί δεν κατέρρευσε, παρά τη στρατιωτική πίεση και τις προσδοκίες της Ουάσιγκτον και της Ιερουσαλήμ;
– Δεν περίμενα ότι θα κατέρρεε γρήγορα. Βρίσκεται στην εξουσία εδώ και 47 χρόνια και βλέπουμε τώρα πόσα χρήματα έχουν δαπανηθεί για την κατασκευή υπόγειων εγκαταστάσεων με σκοπό την προστασία των όπλων τους. Αυτό θυμίζει σε μεγάλο βαθμό ό,τι έχει κάνει η Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας και αυτό που βλέπουμε να κάνει η Χεζμπολάχ στον Λίβανο: την ανάπτυξη ενός ολόκληρου μηχανισμού εθνικής ασφαλείας υπογείως, εις βάρος του ίδιου του πληθυσμού.
Επειτα από έξι εβδομάδες βομβαρδισμών, κατέρρευσε τελικά ένα καθεστώς 47 ετών; Οχι. Θεωρώ ότι αυτό αντανακλά μια σοβαρή αποτυχία στον αρχικό σχεδιασμό, κυρίως την έλλειψη διαβούλευσης με την ιρανική αντιπολίτευση, ώστε να διερευνηθεί: «Τι είστε έτοιμοι να κάνετε; Χρειάζεστε βοήθεια; Χρήματα; Οπλα; Μέσα επικοινωνίας; Πώς μπορούμε να σας στηρίξουμε;».
Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι κάτι τέτοιο συνέβη, ενώ ο Τραμπ δεν επιθυμούσε να στείλει στρατεύματα στο πεδίο. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να υπάρχει μια αντιπολίτευση μέσα στη χώρα, έτοιμη να δράσει.
Επομένως, χρειάζονται και άλλες ενέργειες για την αποδόμηση του καθεστώτος από την κορυφή, όπως η αναζήτηση πιθανών αποστατών στον τακτικό στρατό, όχι στους Φρουρούς της Επανάστασης, αλλά στον συμβατικό στρατό. Αυτό απαιτεί χρόνο και προετοιμασία.
– Αρα, θα έπρεπε οι ΗΠΑ να είχαν συνεχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις τους με μεγαλύτερη ένταση, παρά τις συνέπειες; Για παράδειγμα, την πλήρη αποσταθεροποίηση της περιοχής του Κόλπου.
– Ενα αναπάντητο ερώτημα είναι γιατί δεν ελήφθησαν νωρίτερα μέτρα στη σύγκρουση, ώστε να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα μπορούσε να αποκτήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Αυτό δεν είναι ένα νέο ζήτημα. Εδώ και χιλιετίες είναι γνωστός ο ζωτικός ρόλος των Στενών. Αυτό είναι κάτι που κατανοούν οι ναυτικοί: ξέρουν πολύ καλά τη σημασία των γεωγραφικών σημείων-κλειδιών.
Η «μοναξιά» του Ισραήλ – Θεωρώ ότι στο Ισραήλ υπάρχει πραγματικό αίσθημα εγκατάλειψης και η εκτίμηση ότι η Χεζμπολάχ, όπως συμβαίνει εδώ και πάνω από 40 χρόνια, θα συνεχίσει να αποτελεί υπαρξιακή απειλή, καθώς χρηματοδοτείται, εξοπλίζεται και εκπαιδεύεται από το Ιράν.
Και αυτό εγείρει ένα σημαντικό ερώτημα. Νομίζω ότι ο Τραμπ δεν έχει απαντήσει ακόμη στο γιατί δεν έδωσε εντολή στον στρατό να λάβει προληπτικά μέτρα κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών, ενώ το Ιράν ήταν απασχολημένο με την προσπάθεια να διασφαλίσει ότι δεν θα στοχοποιηθεί το Ορμούζ.
– Ταυτόχρονα, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η Ουάσιγκτον, με τα 14 σημεία, εγκατέλειψε τους περιφερειακούς συμμάχους της, ιδίως το Ισραήλ. Συμφωνείτε με αυτήν την εκτίμηση;
– Νομίζω ότι αυτά που δεν περιλαμβάνονται στα 14 σημεία είναι πραγματικά κρίσιμα. Δεν αναφέρονται το πυρηνικό πρόγραμμα, η στήριξη της τρομοκρατίας, εκτός από την υπόσχεση για το «ξεπάγωμα» ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, ένα επενδυτικό σχέδιο ύψους 300 δισ. δολαρίων και ζητήματα που σχετίζονται με τα Στενά του Ορμούζ.
Θεωρώ ότι στο Ισραήλ υπάρχει πραγματικό αίσθημα εγκατάλειψης και η εκτίμηση ότι η Χεζμπολάχ, όπως συμβαίνει εδώ και πάνω από 40 χρόνια, θα συνεχίσει να αποτελεί υπαρξιακή απειλή για το Ισραήλ, καθώς χρηματοδοτείται, εξοπλίζεται και εκπαιδεύεται από το Ιράν.
– Πιστεύετε, λοιπόν, ότι ο πρωθυπουργός Νετανιάχου θα μπορούσε τελικά να υπονομεύσει τη συμφωνία;
– Νομίζω ότι αυτό εξαρτάται από το τι θα κάνει η Χεζμπολάχ. Πιστεύω ότι ο Νετανιάχου αντιλαμβάνεται πως θέλει να παραμείνει κοντά στον Τραμπ, δεδομένης της σημασίας των ΗΠΑ για τη συνολική άμυνα του Ισραήλ.
Παράλληλα, θεωρώ ότι είναι το Ιράν αυτό που θα προσπαθήσει να προκαλέσει εξελίξεις, επιδιώκοντας να απομακρύνει τις ΗΠΑ από το Ισραήλ. Ο Αμπάς Αραγκτσί, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, δήλωσε την Κυριακή ότι το κύριο θέμα συζήτησης ήταν ο Λίβανος.
– Επιστρέφοντας στο πυρηνικό πρόγραμμα, η Τεχεράνη, σύμφωνα με ισχυρισμούς της Ουάσιγκτον και της Ιερουσαλήμ, συνέχισε να προωθεί τις πυρηνικές της δραστηριότητες μετά τη συμφωνία του 2015 (JCPOA) και πλησίαζε την ικανότητα να αναπτύξει πυρηνικό όπλο. Θεωρείτε ότι η νέα συμφωνία θα εμποδίσει το Ιράν να συνεχίσει το πυρηνικό της πρόγραμμα;
– Το Ιράν χρειάζεται χρόνο για να αποκομίσει περισσότερα έσοδα από το πετρέλαιο και να συγκεντρώσει περισσότερους πόρους, ώστε να μπορέσει να ξαναχτίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα και να το επαναφέρει στο επιθυμητό σημείο.
Στην πράξη, θα κερδίσει χρόνο. Αυτό είναι και το βασικό μάθημα για το πώς αντιδρούν τα κράτη που επιδιώκουν της πυρηνική διάδοση: ο χρόνος λειτουργεί σχεδόν πάντα υπέρ τους. Οσο περισσότερο παρατείνουν τις διαπραγματεύσεις, τόσο μεγαλύτερη πρόοδο μπορούν να σημειώσουν στο πρόγραμμά τους.
– Σύμφωνα με πληροφορίες, μία από τις διατάξεις που περιλαμβάνονται στην τελική συμφωνία είναι η δημιουργία ενός ταμείου ανασυγκρότησης ύψους 300 δισ. για το Ιράν μέσω δανείων και πιστωτικών διευκολύνσεων. Αποτελεί αυτό ένα μέσο άσκησης επιρροής επί της Τεχεράνης;
– Θεωρώ ότι είναι μια αυταπάτη. Δεν πιστεύω ότι κάποιος θα συνεισφέρει σε αυτό με κάποιο ουσιαστικό ποσό. Οσο το καθεστώς της Τεχεράνης παραμένει στην εξουσία, δεν θεωρώ πιθανό καμία από τις αραβικές χώρες του Κόλπου να το πράξει.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι δεν περιλαμβάνονται αμερικανικά κεφάλαια σε αυτό και αν υπάρξει συμμετοχή, αυτή θα μπορούσε να προέλθει από την Κίνα, καθώς η Κίνα επιδιώκει να επενδύσει σημαντικά στις ιρανικές πετρελαϊκές υποδομές, ώστε να αυξήσει ακόμη περισσότερο τις εισαγωγές πετρελαίου από το Ιράν.
Ωστόσο, νομίζω ότι αυτό αντανακλά κυρίως τη συναλλακτική προσέγγιση του Τραμπ. Οι πιθανότητες να υλοποιηθεί είναι περίπου αντίστοιχες με εκείνες του να μετατραπεί η Λωρίδα της Γάζας σε «Ριβιέρα της Ανατολικής Μεσογείου».
