Η Κίνα βγαίνει από το επεισόδιο του Ιράν ισχυρότερη μόνον επειδή η Αμερική έχει βγει πιο αδύναμη, λέει στην «Κ» ο σερ Ρόμπιν Νίμπλετ, ο οποίος τον Σεπτέμβριο αναλαμβάνει τη θέση του πρύτανη του New College του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, ενώ διατέλεσε επί 15 χρόνια διευθύνων σύμβουλος του Chatham House. Ο κ. Νίμπλετ, ο οποίος βρέθηκε στην Αθήνα για το SNF Nostos 2026 του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), υπογραμμίζει ότι η Κίνα και οι ΗΠΑ είναι πλέον γεωοικονομικοί αντίπαλοι της Ε.Ε.
– Είναι η συμφωνία με το Ιράν αποκλειστικά υποπροϊόν ενός συμβιβασμού ΗΠΑ – Ιράν ή μήπως αποτελεί ένδειξη ευρύτερων γεωπολιτικών ισορροπιών;
– Η συμφωνία με το Ιράν αντανακλά φυσικά έναν διμερή συμβιβασμό. Ομολογουμένως, ο Τραμπ απέτυχε σε έναν από τους κεντρικούς στόχους του: την ανατροπή του ισλαμικού καθεστώτος. Αλλά οι ΗΠΑ πιστεύουν ότι έχουν καθυστερήσει κατά αρκετά χρόνια τις πυρηνικές δυνατότητες εμπλουτισμού και τις στρατιωτικές βιομηχανικές δυνατότητες του Ιράν. Από την πλευρά του, το ιρανικό καθεστώς έχει αποδείξει ότι μπορεί να επιβιώσει ακόμη και από την πιο καταστροφική αεροπορική εκστρατεία που μπορούν να εξαπολύσουν εναντίον του οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Και ότι είναι ικανό να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και να προκαλέσει σοβαρές ζημιές στους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο με τα περιορισμένα στρατιωτικά μέσα που εξακολουθεί να διαθέτει.
Ψυχρός πόλεμος – Η παγίδα του Θουκυδίδη έχει ήδη ανοίξει, τουλάχιστον από το 2022. Η Κίνα και οι ΗΠΑ βρίσκονται στο πρώτο κεφάλαιο του ψυχρού πολέμου τους. Οπως έδειξε, ωστόσο, ο Γκράχαμ Αλισον, μια θουκυδίδεια κατάσταση δεν χρειάζεται πάντα να καταλήγει σε πόλεμο.
H συμφωνία αντανακλά επίσης την πλήρη πολυπλοκότητα των σημερινών διεθνών σχέσεων. Αποτελεί υπενθύμιση του μακροχρόνιου γεγονότος (που βίωσαν οι ΗΠΑ επίσης στο Βιετνάμ και στο Αφγανιστάν) ότι η συντριπτική στρατιωτική δύναμη δεν μπορεί να φέρει τη νίκη μιας υπερδύναμης επί ενός μικρότερου εχθρού, εάν η υπερδύναμη δεν είναι διατεθειμένη να στείλει «στρατιώτες επιτόπου» σε επαρκή κλίμακα, ώστε να αναγκάσει τον εχθρό της σε συνθηκολόγηση. Το ιρανικό καθεστώς μπόρεσε να αντέξει εν μέρει λόγω της εμπιστοσύνης του ότι η Ρωσία και η Κίνα θα είναι στο πλευρό του κατά την περίοδο της ανοικοδόμησης. Για το Πεκίνο και τη Μόσχα, το Ιράν αποτελεί σημαντικό στοιχείο στον νέο ψυχρό πόλεμό τους με τις ΗΠΑ –βασικός παράγοντας εξισορρόπησης στη γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής και βασικό μέλος του παγκόσμιου άξονα αντίστασης κατά της αμερικανικής κυριαρχίας– κάτι που αντικατοπτρίζεται στην πλήρη ένταξή του στις ομάδες BRICS και στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης.
– Βγαίνει η Κίνα ισχυρότερη ύστερα από όλα αυτά τα γεγονότα; Μήπως όντως βρισκόμαστε σε μια στιγμή που μπορεί να επιβεβαιωθεί το θεώρημα της θουκυδίδειας παγίδας;
– Η Κίνα βγαίνει από το επεισόδιο του Ιράν ισχυρότερη μόνον επειδή η Αμερική έχει βγει πιο αδύναμη, τόσο στις σχέσεις της με τους συμμάχους της όσο και όσον αφορά την τεράστια ποσότητα στρατιωτικών πόρων που δαπάνησε στη σύγκρουση. Η Κίνα απέδειξε ότι μπορεί να προστατευθεί από σοβαρές γεωοικονομικές αναταραχές – περιορίζοντας τις εξαγωγές βασικών προϊόντων, χρησιμοποιώντας το νέο στρατηγικό της πετρελαϊκό απόθεμα κ.λπ. Αλλά δεν μπόρεσε να προστατεύσει τους φίλους της (Ιράν και Σαουδική Αραβία). Eδειξε επίσης πόσο ευάλωτη είναι στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Η ασφάλεια της Ε.Ε. – Τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης πρέπει να συνδέσουν τη στρατιωτική και ενεργειακή τους ασφάλεια με τους τρεις άλλους βασικούς στρατηγικούς παράγοντες στην περιοχή: τη Νορβηγία, την Ουκρανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Και οι ηγέτες της Κίνας έχουν δει πώς μια πολύ πιο αδύναμη χώρα στρατιωτικά μπορεί ακόμη να αντισταθεί σε μια πολύ μεγαλύτερη, πιο ισχυρή χώρα, εάν οι συνθήκες είναι κατάλληλες. Ενας ακόμη λόγος ώστε να συνεχίσει η Κίνα να αποφεύγει τη χρήση στρατιωτικής βίας για την ενοποίηση της Ταϊβάν με την ηπειρωτική χώρα. Η παγίδα του Θουκυδίδη έχει ήδη ανοίξει, τουλάχιστον από το 2022. Η Κίνα και οι ΗΠΑ βρίσκονται στο πρώτο κεφάλαιο του ψυχρού πολέμου τους. Οπως έδειξε, ωστόσο, ο Γκράχαμ Αλισον, μια θουκυδίδεια κατάσταση δεν χρειάζεται πάντα να καταλήγει σε πόλεμο μεταξύ της ανερχόμενης και της καθιερωμένης δύναμης. Και στην πυρηνική εποχή, ο πόλεμος είναι η τελευταία επιλογή.
– Ποιος είναι ο ρόλος της Ευρώπης σε όλα αυτά;
– Ο πόλεμος στο Ιράν ήταν μία ακόμη υπενθύμιση του πόσο σημαντικό είναι οι ευρωπαϊκές χώρες να επενδύσουν στις δικές τους αμυντικές δυνατότητες και στην ενεργειακή τους ασφάλεια. Το πρόβλημα είναι ότι η ανάπτυξη ατομικών και συλλογικών δυνατοτήτων για πιο αυτόνομη δράση θα χρειαστεί πολύ χρόνο. Η Ε.Ε. είναι επί του παρόντος μόνο ένας ανεξάρτητος παράγοντας στους τομείς του εμπορίου και της οικονομικής/τεχνολογικής ρύθμισης. Η Κίνα και οι ΗΠΑ είναι πλέον και οι δύο γεωοικονομικοί αντίπαλοί της.
Για να γίνει «ανεξάρτητος παράγοντας», η Ευρώπη πρέπει να σκέφτεται και να ενεργεί ως κάτι περισσότερο από την Ε.Ε. Τα κράτη-μέλη της πρέπει να συνδέσουν τη στρατιωτική και ενεργειακή τους ασφάλεια με τους τρεις άλλους βασικούς στρατηγικούς παράγοντες στην περιοχή: τη Νορβηγία, την Ουκρανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Κατά την πραγματοποίηση αυτών των επενδύσεων, οι Ευρωπαίοι πρέπει να διαδραματίσουν πολύ πιο προληπτικό ρόλο στην ασφάλεια της Μέσης Ανατολής – τουλάχιστον γύρω από τη λεκάνη της Μεσογείου, ακόμη και αν ο Κόλπος είναι πολύ δύσκολος προς το παρόν.
