Εχει υπηρετήσει όλη του τη ζωή την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία. Πλέον βρίσκεται στο τιμόνι του θεσμού σε μια από τις κρισιμότερες περιόδους που διανύει: γεωπολιτική αστάθεια, αύξηση του προϋπολογισμού, ανάθεση αποστολής που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια και την άμυνα της Ευρώπης, έκρηξη επενδύσεων στη διαστημική τεχνολογία από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Η «Κ» συνάντησε τον γενικό διευθυντή της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας, δρ Ζόζεφ Αζμπαχερ, στο περιθώριο της εκδήλωσης «Ελλάδα σε Τροχιά», όπου παρουσιάστηκε το Εθνικό Σχέδιο για το Διάστημα από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης.
Βρισκόμουν εδώ το 2019. Από τότε, η Ελλάδα έχει κάνει ένα τεράστιο άλμα.
«Θυμάμαι ότι βρισκόμουν εδώ το 2019 και συζητούσαμε τα πρώτα βήματα του προγράμματος που υπογράψαμε σήμερα. Από τότε, η Ελλάδα έχει κάνει ένα τεράστιο άλμα: έχει κατ’ αρχάς καθορίσει μια σαφή στρατηγική, τι θέλει, έχει προσελκύσει τη βιομηχανία, και στη συνέχεια έχει αναπτύξει την αντίστοιχη ικανότητα. Είναι αρκετά εντυπωσιακό από τη δική μου οπτική γωνία», τόνισε αναφερόμενος στο πρόγραμμα που υλοποιεί η Ελλάδα στο Διάστημα. Τι μπορούμε να κάνουμε καλύτερα;
«Δεδομένου ότι ο διαστημικός τομέας αναπτύσσεται πολύ γρήγορα σε διεθνές επίπεδο, πρέπει να είστε ταχύτεροι από τους υπόλοιπους, γιατί αν είστε πιο αργοί, θα βρίσκεστε πάντα πίσω».
Από παρατήρηση πυρκαγιών μέχρι άμυνα
Τα πλεονεκτήματα της αύξησης της ελληνικής παρουσίας στο Διάστημα, κατά τον ίδιο, είναι δύο. «Πρώτον, ο διαστημικός τομέας έχει γίνει πολύ ελκυστικός γιατί είναι ένας οικονομικός τομέας, που αναπτύσσεται πολύ γρήγορα. Αναπτύσσεται κατά περίπου 10% ετησίως, ρυθμός πολύ ταχύτερος από πολλούς άλλους τομείς», τονίζει, λέγοντας μεταξύ άλλων πως στη χώρα αναπτύσσεται ένα οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται γύρω από το Διάστημα. «Δεύτερον, οι άνθρωποι χρειάζονται διαστημική υποδομή για την καθημερινή τους ζωή».
Ο διαστημικός τομέας γίνεται όλο και περισσότερο ένα εργαλείο και μια υποδομή για την ασφάλεια.
Οπως περιγράφει ο Αυστριακός λάτρης του Διαστήματος, ειδικά στην Ελλάδα η χρήση των δορυφόρων ανταποκρίνεται σε βασικά ζητήματα, όπως η παρατήρηση για πυρκαγιές και πλημμύρες αλλά και η εθνική άμυνα. «Για να υπάρχουν γρήγορα δεδομένα, σε περίπτωση πυρκαγιάς, πρέπει πρώτα να την εντοπίσεις. Οι δορυφόροι μπορούν να το κάνουν αυτό και στη συνέχεια να ειδοποιήσουν την Πυροσβεστική Υπηρεσία ώστε να έρθει και να τη σβήσει. Ο διαστημικός τομέας επίσης γίνεται όλο και περισσότερο ένα εργαλείο και μια υποδομή για την ασφάλεια: είναι απαραίτητος για την επικοινωνία, την πλοήγηση, τη συλλογή πληροφοριών και την άμυνα της χώρας σας».
Στρατηγικό πλεονέκτημα
Ο δρ Αζμπαχερ αναγνώρισε πως το στρατηγικό πλεονέκτημα της χώρας μας για την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία αποτελεί η ίδια της η γεωγραφική τοποθεσία, στα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης, μεταξύ Βαλκανίων, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής. «Περιβάλλεστε από θάλασσα και είναι σημαντικό να κατανοήσουμε την κατάσταση όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τη χάραξη διαδρομών παράνομων πλοίων. Η μετανάστευση είναι ένα άλλο θέμα στο οποίο η Ελλάδα είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Επομένως, είστε στρατηγικά εξαιρετικά σημαντικοί».
Η ευρωπαϊκή απάντηση στο Starlink
Μιλώντας για άμυνα, τον ρωτάω πώς ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε την Υπηρεσία. «Για πρώτη φορά στην ιστορία της ESA, διαθέτουμε μια σαφή πολιτική εντολή που μας επιτρέπει να δραστηριοποιούμαστε στους τομείς της ασφάλειας και της άμυνας. Ολα τα κράτη-μέλη μας συμφώνησαν ομόφωνα σε αυτό», απαντάει. Οπως υπογραμμίζει, ο πόλεμος αυτός καθώς και η αβεβαιότητα από πλευράς ΗΠΑ κάνουν σαφή την ανάγκη η Ευρώπη να αναλάβει πρωτοβουλίες, να γίνει ισχυρότερη και πιο αυτόνομη.
Πολύ συχνά, η τεχνολογία εφευρίσκεται στην Ευρώπη, αλλά, δυστυχώς, στη συνέχεια αναπτύσσεται σε μεγαλύτερη κλίμακα στην Αμερική.
Πώς μπορεί να το κάνει όμως αυτό τη στιγμή που οι ΗΠΑ έχουν κάνει άλματα προόδου στον τομέα με εταιρείες που είναι πλέον κυρίαρχες στο Διάστημα, όπως η Starlink; «Πολύ συχνά, η τεχνολογία εφευρίσκεται στην Ευρώπη, αλλά, δυστυχώς, στη συνέχεια αναπτύσσεται σε μεγαλύτερη κλίμακα στην Αμερική», τονίζει, λέγοντας πως η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει περισσότερα χρήματα στη διαστημική τεχνολογία, να γίνει ταχύτερη και να είναι ενωμένη.
Στο πλαίσιο της σύγκλισης δυνάμεων, ανέφερε πως αναπτύσσεται αυτή τη στιγμή η ευρωπαϊκή απάντηση στο Starlink, το IRIS². To συγκεκριμένο πρόγραμμα στοχεύει στην ανάπτυξη ενός πολυτροχιακού αστερισμού περίπου 300 δορυφόρων και υλοποιείται από εταιρείες, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον ESA. «Δεν αντιγράφουμε το Starlink, γιατί αν το αντιγράψεις θα είσαι πάντα πίσω, καθώς εκείνοι έχουν ήδη προβάδισμα 10 ετών. Επομένως, αυτό που κάνουμε είναι να επενδύουμε στην καινοτομία».
Ο πόλεμος των «άστρων»
Παράλληλα με την ανάπτυξη της άμυνας στη Γη, εξίσου σημαντική είναι η ανάπτυξη της ασφάλειας και στο Διάστημα, κατά τον δρα Αζμπαχερ. Οπως τόνισε, υπάρχουν χώρες που προετοιμάζονται για συστήματα που είναι περισσότερο επιθετικά παρά αμυντικά. «Εχουμε αποδείξεις ότι δορυφόροι -ρωσικοί δορυφόροι συγκεκριμένα- παρακολουθούν και κατασκοπεύουν δορυφόρο μας από το 2019, δηλαδή πολύ πριν ξεκινήσει ο πόλεμος στην Ουκρανία. Δεν τους έχουν προκαλέσει ζημιά, απλώς τους κατασκοπεύουν για να δουν τι κάνουν. Οπότε πρέπει να προστατεύσουμε τους δορυφόρους μας πολύ καλύτερα στο μέλλον. Αυτό είναι κάτι που σήμερα δεν έχει ακόμη καθιερωθεί πλήρως, αλλά πρέπει να αναπτυχθεί».
Ευρωπαίοι στη Σελήνη
Ο δρ Αζμπαχερ υπογραμμίζει ότι οι πολίτες θα συνειδητοποιήσουν τα επόμενα χρόνια πόσο ζωτικός είναι ο διαστημικός τομέας για την καθημερινότητά τους. «Πριν από 20 χρόνια, αν σας είχα ρωτήσει αν χρειάζεστε το Διαδίκτυο, θα μου είχατε απαντήσει πως “ναι, ακούγεται πολύ εξωτικό, ίσως πολύ ενδιαφέρον, αλλά δεν ξέρω τι να το κάνω”. Δεν υπήρχαν έξυπνα τηλέφωνα τότε. Το Διάστημα είναι ό,τι το Διαδίκτυο το 2000. Θα γίνει μέρος της καθημερινής σας ζωής. Ο δορυφόρος σας θα είναι συνδεδεμένος με το τηλέφωνό σας».
Στο τέλος της συζήτησής μας, τον ρωτάω, αφού έχει υπηρετήσει από διαφορετικά πόστα επί χρόνια την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία, ποιο είναι το δικό του όραμα, η ιδανική στιγμή που φαντάζεται. «Ενα από τα όνειρά μου είναι το εξής. Ημουν 7 χρόνων όταν έγινε η προσγείωση στη Σελήνη με τον Αρμστρονγκ. Τώρα, θα ήθελα να δω έναν Ευρωπαίο πολίτη να πατάει στην επιφάνεια της Σελήνης με τον δικό μας πύραυλο, με τη δική μας κάψουλα και με το δικό μας σύστημα».
