– Είναι μόνο μια γρατζουνιά.
– Μα το χέρι σου έχει κοπεί.
– Εχω πάθει και χειρότερα.
Ποιος δεν θυμάται την ξεκαρδιστική σκηνή με τον αθεράπευτα αισιόδοξο Μαύρο Ιππότη από το «Monty Python and the Holy Grail»; Η ταινία, που μεταφράστηκε στα ελληνικά με τον μάλλον ευφάνταστο τίτλο «Οι ιππότες της ελεεινής τραπέζης», συμπληρώνει φέτος μισόν αιώνα από την κυκλοφορία της και το SNF Nostos 2026 του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος φέρνει στην Αθήνα τον σπουδαίο Τζον Κλιζ, εμπνευστή, μεταξύ άλλων, της παραπάνω εμβληματικής σεκάνς. Ο 86χρονος πια Βρετανός κωμικός θα βρεθεί στις 26 Ιουνίου στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, για να πρωταγωνιστήσει στην εκδήλωση με τίτλο «Not Dead Yet!» και φυσικά να θυμηθεί λεπτομέρειες από τη δημουργία του «Holy Grail». Λίγες μέρες πριν, ωστόσο, τον καταφέραμε να μοιραστεί και κάποιες από αυτές μαζί μας…
«Μας πήρε πολύ καιρό για να κάνουμε την ταινία –δεν θέλω να αποκαλύψω πολλά από όσα θα πούμε στην εκδήλωση της Αθήνας, αλλά η βασική πληροφορία είναι ότι δεν είχαμε ιδέα τι κάναμε», μου λέει γελώντας από το τηλέφωνο ο Τζον Κλιζ και συνεχίζει: «Ημασταν καλοί στα σκετσάκια, όμως δεν είχαμε επιχειρήσει ποτέ να φτιάξουμε ολόκληρη ταινία. Οταν ξεκινήσαμε, μάλιστα, πολλά από όσα είχαμε γράψει δεν οδηγούσαν πουθενά. Θυμάμαι, για παράδειγμα, ότι πετάξαμε περίπου το 90% του πρώτου σχεδιάσματος, μέχρι που ο Μάικλ Πέιλιν σκέφτηκε την ιδέα με τις καρύδες. Αυτό άρεσε σε όλους, οπότε αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε από εκεί, γράφοντας σκετς που είχαν να κάνουν με τη μεσαιωνική εποχή».
Τα σκετσάκια
Τι ήταν όμως εκείνο που έκανε αυτά τα σκετσάκια τόσο δημοφιλή σε ολόκληρο τον κόσμο και (κυρίως) γιατί παραμένουν ακόμη και σήμερα αγαπητά και στις νεότερες γενιές; «Η αλήθεια είναι ότι δεν είχαμε ιδέα πόσο επιτυχημένο θα γινόταν. Νομίζω ότι πέτυχε, για παράδειγμα, στην Αμερική, γιατί οι Αμερικανοί ήρθαν σε επαφή με ένα είδος χιούμορ, αυτό της παλαβομάρας, της “ανοησίας” (silly humor), το οποίο εκείνη την εποχή δεν ήταν καθόλου της μόδας, παρόλο που το είχαν παλιότερα με τους αδελφούς Μαρξ», απαντάει ο Κλιζ, προσθέτοντας ότι τόσο το «Holy Grail» όσο και οι υπόλοιπες ταινίες των Monty Python είναι πολύ διαφορετικές από οτιδήποτε υπάρχει και σήμερα εκεί έξω. Δεν αντιστέκεται βέβαια στον πειρασμό να πειράξει έναν από τους παλιούς του συνοδοιπόρους: «Ειδικά η πρώτη ώρα της ταινίας είναι πάρα πολύ αστεία – αντιθέτως, δεν νομίζω ότι το τελευταίο εικοσάλεπτο είναι τόσο καλό. Εκεί παραδώσαμε τα ηνία στον κύριο Τέρι Γκίλιαμ, που δημιούργησε όλα αυτά τα όμορφα πλάνα της εξοχής, των στρατών στην κορυφογραμμή των λόφων κ.λπ., τίποτα από τα οποία δεν είναι ιδιαίτερα διασκεδαστικό…».
Hταν (οι ταινίες των Monty Python) περισσότερο προϊόν της σύμπραξης αυτών των συγκεκριμένων ανθρώπων, οι οποίοι φυσικά είχαν μεγαλώσει με κάποιες νόρμες γύρω από το πώς κάνουμε χιούμορ.
Θα μπορούσαν άραγε σήμερα να δημιουργηθούν τέτοιου ύφους και περιεχομένου κωμωδίες ή ήταν καθαρά προϊόν της εποχής τους; «Θα έλεγα ότι ήταν περισσότερο προϊόν της σύμπραξης αυτών των συγκεκριμένων ανθρώπων, οι οποίοι φυσικά είχαν μεγαλώσει με κάποιες νόρμες γύρω από το πώς κάνουμε χιούμορ. Το βασικό ήταν ότι είχαμε βαρεθεί με διάφορες συμβάσεις της κωμωδίας εκείνη την εποχή. Είχαμε όλων των ειδών παράξενες ιδέες και ο παραγωγός μας, ένας πολύ καλοσυνάτος τύπος, μας έλεγε: “Ωραία τα αστεία σας, παιδιά, όμως δεν νομίζω ότι θα τα καταλάβει κανείς στο Μπράντφορντ” – και μάλλον είχε δίκιο. Οταν πάντως κάναμε τις ταινίες των Python υπήρχαν τουλάχιστον αρκετοί, όχι πάρα πολλοί, αλλά αρκετοί που νομίζω τις κατάλαβαν και τις απόλαυσαν», απαντά ο Τζον Κλιζ.
Στους «Ιππότες της ελεεινής τραπέζης» η (ανελέητη) σάτιρα συντηρητικών θεσμών, όπως η μοναρχία ή η Εκκλησία, συνδυάζεται με ανάλογα σκωπτικά σχόλια για τους «αναρχοσυνδικαλιστές χωρικούς» κ.λπ. Από την άλλη, στη σημερινή εποχή, ίσως περισσότερο παρά ποτέ, γίνεται κουβέντα για τα όρια της κωμωδίας και για το είδος της σάτιρας που είναι «επιτρεπτό». Ο βετεράνος του είδους, πάντως, έχει αρκετά ξεκάθαρη άποψη. «Η κωμωδία δεν μπορεί παρά να είναι σκωπτική απέναντι σε όλους. Για εμάς πολλοί είπαν ότι ήμασταν κατά της εξουσίας· η αλήθεια είναι ότι ήμασταν κατά της κακής εξουσίας. Κοροϊδεύαμε την ανικανότητα και τη βλακεία κάποιου που κυβερνούσε, δεν είχαμε πρόβλημα π.χ. με τα φανάρια στους δρόμους… Είναι αστείο πως μερικές φορές οι άνθρωποι συνασπίζονται προσπαθώντας να εμποδίσουν άλλους από το να κάνουν πράγματα που απολαμβάνουν. Υπάρχουν αρκετοί σήμερα που αντιτίθενται σε έναν συγκεκριμένο τύπο αστείων. Μα το κοινό για το οποίο παίζω, γελάει με αυτά τα αστεία. Δεν θα έπρεπε να τους τα λέω ή εκείνοι δεν θα έπρεπε να γελάνε; Κάθε άνθρωπος έχει διαφορετική αίσθηση του χιούμορ και κάποιοι άνθρωποι δεν έχουν καθόλου. Πιστεύω ότι αυτοί δεν θα έπρεπε να αποφασίζουν και για τους υπόλοιπους».
Ποια είναι όμως η άποψη του Κλιζ για τη σύγχρονη κωμωδία; «Οι σημερινές κωμωδίες δεν μου αρέσουν τόσο. Πιστεύω ότι είναι υπερβολικά “γειωμένες” και προσπαθούν βασικά να διασκεδάσουν δεκαοχτάχρονα αγόρια από την Αμερική. Μιλάω, για παράδειγμα, για κάτι όπως το “Hangover”, το οποίο είναι αστείο, όμως αν δεις με τι ασχολείται –τα ναρκωτικά, το ποτό, τον τζόγο– δεν είναι κάτι πολύ ενδιαφέρον. Παλιότερα η κωμωδία ασχολούνταν με θέματα που μετρούσαν περισσότερο».
Στις 26/6 ο Τζον Κλιζ θα πρωταγωνιστήσει στην εκδήλωση με τίτλο «Not Dead Yet! στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και θα συμμετάσχει στη συζήτηση με τίτλο «Το θαύμα της ζωής, μαγεία και τεχνητή νοημοσύνη».
