Με τον Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει ότι η προκαταρκτική συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης έχει υπογραφεί, κομβικό σημείο της φαίνεται να αποτελεί το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Η «Κ» επικοινώνησε με τον Σκοτ Ρέκερ, πρώην διευθυντή του Γραφείου Απομάκρυνσης Πυρηνικών Υλικών της Εθνικής Υπηρεσίας Πυρηνικής Ασφάλειας (NNSA) των ΗΠΑ, ο οποίος εκτιμά ότι ο βασικός «αστάθμητος παράγοντας» είναι το πού βρίσκεται το ιρανικό εμπλουτισμένο ουράνιο και το κατά πόσον αυτό μπορεί να εντοπιστεί και να ανακτηθεί πλήρως.
– Σύμφωνα με ρεπορτάζ, το Ιράν πρόκειται να διατηρήσει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο σε χαμηλά επίπεδα. Ποιες παραχωρήσεις αναμένετε να δεχθεί η Τεχεράνη;
– Αυτό που περιμένω από την αρχική συμφωνία είναι να επικεντρωθεί κυρίως στην απομάκρυνση ή στην αραίωση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου (αυτού που έχει εμπλουτιστεί κατά 60%). Ισως εξεταστούν και άλλες πτυχές του αποθέματός τους, καθώς διαθέτουν επίσης ουράνιο εμπλουτισμένο κατά 19,9%, 5% και 2% (LEU).
– Αν η προτεινόμενη συμφωνία απαιτεί το εμπλουτισμένο ουράνιο να «καταστραφεί» επιτόπου και στη συνέχεια να απομακρυνθεί από τη χώρα, πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί ένα τέτοιο σχέδιο στην πράξη;
– Αν η τελική συμφωνία προβλέπει την αραίωση του εμπλουτισμένου ουρανίου, προκύπτουν ερωτήματα σχετικά με το ποιες εγκαταστάσεις εξακολουθούν να μπορούν να πραγματοποιήσουν αυτή τη διαδικασία, καθώς δέχθηκαν στρατιωτικές επιθέσεις. Δεύτερον, αν αποφασιστεί η απομάκρυνση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου (HEU) και οι ΗΠΑ ηγηθούν αυτής της προσπάθειας, διαθέτουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν μια κινητή μονάδα επεξεργασίας ουρανίου για την ταυτοποίηση, συσκευασία και αποστολή του υλικού εκτός της χώρας, σε περίπου 30 ημέρες. Στη συνέχεια, όμως, η πρόκληση θα είναι να εντοπιστούν και να συγκεντρωθούν τα περίπου 440 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου και να επιβεβαιωθεί ότι έχει καταγραφεί ολόκληρη η ποσότητα.
– Ποιος είναι ο πιο κρίσιμος «αστάθμητος παράγοντας» σε σχέση με τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου;
– Ο «αστάθμητος παράγοντας» είναι το πού βρίσκεται όλο αυτό το υλικό. Γνωρίζουμε ότι περισσότερο από το μισό βρίσκεται στο Ισφαχάν, αλλά δεν είμαστε βέβαιοι για την τοποθεσία του άλλου μισού. Ενα δεύτερο ερώτημα αφορά το κατά πόσον αυτό το υλικό είναι εύκολα ανακτήσιμο. Υπάρχουν αναφορές για παγίδες (σ.σ. ναρκοθέτηση) και άλλες τακτικές καθυστέρησης.
– Ανησυχείτε ότι το Ιράν θα μπορούσε τελικά να διατηρήσει ένα μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου;
– Ναι, αυτό είναι κάτι που με ανησυχεί. Το Ιράν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου δεν είναι ανακτήσιμο επειδή αυτό βρίσκεται θαμμένο σε περιοχές των εγκαταστάσεων που έχουν βομβαρδιστεί. Γι’ αυτόν τον λόγο, ανεξάρτητα από το εάν η συμφωνία προβλέπει αραίωση του υλικού εντός της χώρας ή μεταφορά του σε εγκαταστάσεις των ΗΠΑ, είναι απαραίτητη η παρουσία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ).
– Αν οι επιθεωρητές δεν μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε υπόγειες εγκαταστάσεις, ποιο είναι το χειρότερο σενάριο;
– Αν ήμουν υπεύθυνος για τον σχεδιασμό της διαδικασίας, θα ζητούσα από το Ιράν να συγκεντρώσει όλο το πυρηνικό υλικό, ανεξαρτήτως κατηγορίας ή βαθμού εμπλουτισμού, σε μια κεντρική τοποθεσία. Ετσι δεν θα ήταν απαραίτητο οι επιθεωρητές να εισέλθουν σε υπόγειες εγκαταστάσεις και η ευθύνη θα μεταφερόταν στην ιρανική πλευρά. Το συγκεντρωμένο υλικό θα ήταν προσβάσιμο στον ΔΟΑΕ και, ενδεχομένως, στις ΗΠΑ ή σε άλλους διεθνείς εταίρους, ώστε να το εξετάσουν, να το καταγράψουν και να επιβεβαιώσουν ότι αντιστοιχεί στο σύνολο των δηλωθέντων αποθεμάτων.
– Πόσο χρόνο θα χρειαζόταν ρεαλιστικά για να επαληθευτεί, να ασφαλιστεί και τελικά να μεταφερθεί το ουράνιο;
– Η σχετική εγκατάσταση επεξεργασίας ουρανίου θα μπορούσε να αναπτυχθεί και να τεθεί σε λειτουργία εντός περίπου 30 ημερών. Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί το συνολικό χρονοδιάγραμμα, καθώς εξαρτάται από την κατάσταση του υλικού, τη μορφή του και την ταχύτητα με την οποία μπορεί να μεταφερθεί.
