«Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε πολύ καλύτερη θέση για να διαχειριστεί κλυδωνισμούς χωρίς να βασίζεται σε εξωτερική χρηματοδοτική συνδρομή», τονίζει στην «Κ» η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, γενική διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, με αφορμή την επίσκεψή της στη χώρα μας για το «Europe-Gulf Forum».
Στη συνέντευξή της στην «Κ», η επικεφαλής του ΔΝΤ προειδοποιεί για τους κινδύνους της παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης, καλώντας σε στοχευμένες και όχι οριζόντιες παρεμβάσεις. Την ίδια ώρα, περιγράφει την Ελλάδα ως μία από τις οικονομίες με τις καλύτερες επιδόσεις στην Ευρώπη.
– Eχετε προειδοποιήσει πως, «αν ο πόλεμος συνεχιστεί έως το 2027, η παγκόσμια οικονομία μπορεί να αντιμετωπίσει παρατεταμένη επιβράδυνση». Με το παγκόσμιο χρέος να υπερβαίνει ήδη το 93% του ΑΕΠ, προβλέπετε μια νέα κρίση; Yπάρχουν επαρκείς διασφαλίσεις για τον περιορισμό των επιπτώσεων του σοκ;
– Η παγκόσμια οικονομία έχει επιδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα τα τελευταία χρόνια. Δοκιμάζεται για άλλη μια φορά από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, αυτή τη φορά σε ένα πλαίσιο υψηλού χρέους και εξαντλημένων δημοσιονομικών αποθεμάτων σε πολλές χώρες.
Πράγματι, η κληρονομιά πολλαπλών πρόσφατων κλυδωνισμών, συμπεριλαμβανομένων της πανδημίας του κορωνοϊού, του πολέμου στην Ουκρανία και των εμπορικών εντάσεων του περασμένου έτους, ωθεί το δημόσιο χρέος προς το 100% και οι πληρωμές τόκων αυξάνονται. Αυτό σημαίνει ότι οι χώρες έχουν πολύ λιγότερο περιθώριο από ό,τι στο παρελθόν για να απορροφήσουν τις επιπτώσεις του τρέχοντος αρνητικού σοκ στην προσφορά ενέργειας.
Τρομακτικά σενάρια – Κάθε μέρα που η σύγκρουση παραμένει ανεπίλυτη και τα Στενά του Ορμούζ κλειστά, η παγκόσμια οικονομία κινείται προς λιγότερο ευνοϊκά σενάρια, με υψηλότερο πληθωρισμό και πιο απότομη επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Το πόσο σοβαρές θα είναι οι επιπτώσεις εξαρτάται από τη διάρκεια του πολέμου και τη ζημιά στις περιφερειακές υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Εχουμε καταρτίσει μια σειρά σεναρίων για την πιθανή εξέλιξη της σύγκρουσης. Η βασική μας πρόβλεψη υποθέτει ότι η σύγκρουση θα είναι βραχεία και ότι οι ζημιές στις περιφερειακές υποδομές θα είναι περιορισμένες. Στην περίπτωση αυτή, η παγκόσμια ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί ελαφρώς.
Ο χρόνος πάντως δεν είναι σύμμαχός μας. Κάθε μέρα που η σύγκρουση παραμένει ανεπίλυτη και τα Στενά του Ορμούζ κλειστά, η παγκόσμια οικονομία κινείται προς λιγότερο ευνοϊκά σενάρια, με υψηλότερο πληθωρισμό και πιο απότομη επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Οπως πάντα, όταν πλήττει μια κρίση την προσφορά, αυτό που μπορούν να κάνουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, είναι να στραφούν τόσο στη νομισματική όσο και στη δημοσιονομική πολιτική. Η νομισματική πολιτική πρέπει να παραμείνει προσεκτική ως προς τους πληθωριστικούς κινδύνους από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας και να είναι έτοιμη να δράσει όπως απαιτείται, εξισορροπώντας τη σταθερότητα των τιμών και τις εκτιμήσεις για την ανάπτυξη.
Από δημοσιονομικής πλευράς, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να επιτύχουν μια εξίσου λεπτή ισορροπία μεταξύ τού να αφήσουν τις υψηλότερες τιμές να κάνουν τη δουλειά τους για τη μείωση της ζήτησης και την προστασία των πιο ευάλωτων τμημάτων του πληθυσμού. Η συμβουλή μας είναι να αντλήσουμε διδάγματα από το σοκ των τιμών της ενέργειας το 2022 και να αποφύγουμε τα γενικευμένα και εξαιρετικά δαπανηρά μέτρα που ελήφθησαν τότε.
– Στην πρόσφατη συνάντησή σας με τον Κυριάκο Πιερρακάκη στην Ουάσιγκτον, σημειώσατε ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των οικονομιών με τις καλύτερες επιδόσεις στην Ευρώπη. Ποια θεωρείτε τα βασικά πλεονεκτήματα της ελληνικής οικονομίας;
– Συγχαρητήρια στην Ελλάδα για την εντυπωσιακή επιτυχία της! Αυτή η επιτυχία βασίζεται σε ισχυρά μακροοικονομικά θεμελιώδη μεγέθη, ένα ελκυστικό επιχειρηματικό περιβάλλον και σημαντικές βελτιώσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Η χρηστή διακυβέρνηση και η ισχυρή επενδυτική ανάπτυξη αποφέρουν απτά οφέλη στον ελληνικό λαό. Από το 2020, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 26%, φθάνοντας στο 92% του επιπέδου που είχε πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση. Η Ελλάδα έλαβε αυστηρά μέτρα κατά της φοροδιαφυγής, συμβάλλοντας στην αύξηση των εσόδων, η οποία βοήθησε στην αποπληρωμή του δημόσιου χρέους ταχύτερα από ό,τι πολλοί θεωρούσαν δυνατό.
Το 2020, το χρέος ανερχόταν σε περίπου 210% του ΑΕΠ, το υψηλότερο κατά πολύ στην Ευρωζώνη. Εκτοτε έχει μειωθεί κατά περίπου 65 ποσοστιαίες μονάδες, στο 145% του ΑΕΠ. Πρόκειται για πραγματικά φανταστικό επίτευγμα και τα οφέλη του υπερβαίνουν τη βελτίωση των δημοσιονομικών συνθηκών.
Ανάπτυξη για όλους – Οι κοινωνικές δαπάνες για την περίθαλψη, την εκπαίδευση, τη στέγαση και την κοινωνική προστασία θα πρέπει να προστατευθούν, προκειμένου να στηρίξουν υψηλότερη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη μεσοπρόθεσμα.
Είμαι αισιόδοξη ότι η Ελλάδα μπορεί να διατηρήσει αυτή την εντυπωσιακή πρόοδο. Κυρίως επειδή διαθέτετε σοβαρά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Δεν είναι περίεργο που η Ελλάδα είναι ένας από τους πιο δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς στον κόσμο, ενώ η ναυτική ιστορία σας έχει επίσης στηρίξει έναν παγκοσμίως κορυφαίο κλάδο, τον ναυτιλιακό, ο οποίος έχει σημειώσει ισχυρή ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια.
– Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, η ανάπτυξη έφτασε στο 2,1%, παραμένοντας σταθερά πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης που είναι 1,4%, με τις επενδύσεις να αυξάνονται κατά 8,9% και την ανεργία να βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 16 ετών. Πόσο βιώσιμη είναι αυτή η δυναμική;
– Είμαι πολύ αισιόδοξη για τις προοπτικές της Ελλάδας. Παρατηρούμε αύξηση των επενδύσεων, βελτίωση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας και χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Αυτή αποτελεί μια σταθερή βάση για τη συνέχιση της ανάπτυξης, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.
Χάρη στις μεταρρυθμίσεις κατά της φοροδιαφυγής που διεύρυναν τη φορολογική βάση, η Ελλάδα διαθέτει πλέον κάποιο δημοσιονομικό περιθώριο που μπορεί να αξιοποιήσει για την τόνωση της ανάπτυξης. Οι Αρχές σας έχουν μειώσει τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης κατά 5,4 ποσοστιαίες μονάδες από το 2019, ενώ οι συντελεστές του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων μειώθηκαν κατά 2 έως 5 ποσοστιαίες μονάδες φέτος, με πρόσθετες ελαφρύνσεις για οικογένειες με παιδιά και νεότερους φορολογουμένους. Τα μέτρα αυτά θα συμβάλουν στην ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών και της ιδιωτικής κατανάλωσης.
Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα επιπλέον έχει γίνει πολύ πιο υγιές και θα πρέπει να είναι σε θέση να στηρίξει την ανάπτυξη περισσότερο από ό,τι στο πρόσφατο παρελθόν. Ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων σε σημαντικά ιδρύματα έχει μειωθεί σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, περίπου 2,5%. Φυσικά, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να παραμείνουν σε εγρήγορση, διότι ζούμε σε μια εποχή μεγάλης αβεβαιότητας και σε έναν κόσμο πιο επιρρεπή σε κλυδωνισμούς.
– Ποιες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις χρειάζονται ακόμη για την περαιτέρω ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας; Και πού εντοπίζετε τα κύρια σημεία πίεσης ή «αγκάθια»;
– Παρά την πρόσφατη ισχυρή ανάπτυξη, τα προσωπικά εισοδήματα στην Ελλάδα παραμένουν ακόμη περισσότερο από 15% χαμηλότερα από την προ της κρίσης τάση. Τα επίπεδα επενδύσεων έχουν ακόμη περιθώρια ανάπτυξης, η παραγωγικότητα μπορεί να ενισχυθεί και η δημογραφική κατάσταση δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή.
Τι μπορεί, λοιπόν, να γίνει; Πρώτα απ’ όλα, να συνεχιστούν η προώθηση του ψηφιακού μετασχηματισμού και η μείωση των ρυθμιστικών και διοικητικών επιβαρύνσεων. Αυτό θα ενίσχυε τη δυναμική των επιχειρήσεων, θα προωθούσε τον ανταγωνισμό και θα τόνωνε την παραγωγικότητα.
Παράλληλα, θα πρέπει να αυξηθεί η συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό, ειδικά μεταξύ των γυναικών και των νέων, και να βελτιωθούν οι δεξιότητες των εργαζομένων ώστε να υποστηριχθεί η ανάπτυξη, δεδομένης της μείωσης του εργατικού δυναμικού στη χώρα σας.
Η Ελλάδα βέβαια δεν χρειάζεται να τα καταφέρει μόνη της. Ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, μπορεί να επωφεληθεί από μεταρρυθμίσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως η διατήρηση της δυναμικής στην ενεργειακή μετάβαση, η προώθηση της ενιαίας αγοράς και η εφαρμογή μεταρρυθμίσεων που αυξάνουν την παραγωγικότητα.
– Το δημόσιο χρέος της Ελλάδας προβλέπεται να ανέλθει στο 137% του ΑΕΠ το 2026. Δεδομένου ότι ένα μεγάλο μέρος του χρέους είναι μακροπρόθεσμο και με σχετικά χαμηλά επιτόκια, εκτιμάτε πως η χώρα βρίσκεται σε ασφαλή θέση και έχει πλέον ξεπεράσει οριστικά τον κίνδυνο να χρειαστεί ένα νέο πρόγραμμα χρηματοδοτικής συνδρομής;
– Η Ελλάδα έχει διανύσει μεγάλη πορεία. Οι ισολογισμοί του δημόσιου τομέα της συνεχίζουν να ενισχύονται με τη ραγδαία μείωση του δείκτη χρέους προς ΑΕΠ και η χώρα βρίσκεται σήμερα σε πολύ καλύτερη θέση ώστε να διαχειριστεί κλυδωνισμούς χωρίς να βασίζεται σε εξωτερική χρηματοδοτική συνδρομή. Αυτό δημιουργεί θετικές επιδράσεις.
Τα περιθώρια των κρατικών ομολόγων της Ελλάδας έχουν επιστρέψει στα επίπεδα που παρατηρούνταν πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση. Η ευνοϊκή δομή του δημόσιου χρέους –με υψηλό μερίδιο επίσημου χρέους σε χαμηλά σταθερά επιτόκια, μακράς διάρκειας και μακρές περιόδους χάριτος– συμβάλλει επιπλέον στον περιορισμό των κινδύνων εξυπηρέτησης του χρέους.
Ωστόσο, το συνολικό επίπεδο του χρέους παραμένει υψηλό. Επομένως, είναι σημαντικό να διατηρηθεί μια συνετή και φιλική προς την ανάπτυξη δημοσιονομική πολιτική, προκειμένου να επιτευχθούν οι διττοί στόχοι της προώθησης της μείωσης του χρέους και της στήριξης της ανάπτυξης.
Ακόμη, η διατήρηση πρωτογενούς πλεονάσματος περίπου 2,5% του ΑΕΠ και η πλήρης αξιοποίηση των διαθέσιμων κονδυλίων της Ε.Ε. για τη στήριξη των δημόσιων επενδύσεων θα συμβάλουν στην επίτευξη αυτού του στόχου. Οι κρίσιμες κοινωνικές δαπάνες για την υγειονομική περίθαλψη, την εκπαίδευση, τη στέγαση και την κοινωνική προστασία θα πρέπει να προστατευθούν και να καταστούν αποτελεσματικότερες, προκειμένου να στηρίξουν υψηλότερη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη μεσοπρόθεσμα.
– Σύμφωνα με πρόσφατη εκτίμηση του ΔΝΤ, σε ένα αρνητικό σενάριο, το κόστος ενέργειας των νοικοκυριών στην Ελλάδα θα μπορούσε να αυξηθεί στα 1.750 ευρώ από περίπου 400 ευρώ σήμερα. Συζητήσατε με τον Ελληνα υπουργό τυχόν άμεσα μέτρα για την ανακούφιση των πιέσεων στις τιμές;
– Η σκληρή δουλειά που καταβλήθηκε για την ενίσχυση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας βοήθησε την Ελλάδα να προετοιμαστεί για το σοκ που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Οι Αρχές χρησιμοποιούν μέρος του δημοσιονομικού περιθωρίου που δημιουργήθηκε από τις ισχυρές οικονομικές και δημοσιονομικές επιδόσεις των τελευταίων ετών για να εφαρμόσουν προσωρινά μέτρα, που μετριάζουν τον αντίκτυπο των υψηλότερων τιμών των καυσίμων.
Εάν η κρίση των τιμών της ενέργειας παραμείνει, οι Αρχές θα μπορούσαν να παρατείνουν ή να επεκτείνουν τις στοχευμένες ενισχύσεις προς τους πιο ευάλωτους, μεταξύ άλλων μέσω του συστήματος εγγυημένου ελάχιστου εισοδήματος που χορηγείται βάσει εισοδηματικών κριτηρίων. Οποιαδήποτε πρόσθετη στήριξη όμως θα πρέπει να υλοποιείται εντός ενός συνετού μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού πλαισίου, προκειμένου να διαφυλαχθεί η βιωσιμότητα του χρέους, ενώ θα πρέπει να παρακολουθείται στενά ο κίνδυνος ενίσχυσης των πληθωριστικών πιέσεων.
