Η ΙΣΤΟΡΙΑ δεν είναι άγνωστη. Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα πολλοί σφουγγαράδες από την Κάλυμνο, τη Σύμη και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα έφυγαν μετανάστες για τις ΗΠΑ. Κάποιοι από αυτούς εγκαταστάθηκαν στο Τάρπον Σπρινγκς, ένα μικρό ψαροχώρι στη Φλόριντα που πήρε το όνομά του από ένα είδος ψαριού, το «tarpon», (ασημόψαρο). Στο παραθαλάσσιο αυτό μέρος η βιομηχανία σφουγγαριών ανθούσε. Οταν το 1905 οι Ελληνες δύτες εισήγαγαν προηγμένες τεχνικές βαθέων υδάτων, το Tάρπον Σπρινγκς κυριάρχησε στην αγορά, πυροδοτώντας εντάσεις με τους σφουγγαράδες του Κι Γουέστ για τον έλεγχο του εμπορίου. Αυτές οι διαμάχες συνοδεύτηκαν από δολιοφθορές και απειλές και έγιναν γνωστές ως ο «Πόλεμος των Σφουγγαριών της Φλόριντα».
ΜΑΧΗ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ
Για τη δρα Ρίνα Μπουσάλη, καθηγήτρια του Center for Peace, Justice and Human Rights του Atlantic University της Φλόριντα, το νέο της βιβλίο με τίτλο «Ο Πόλεμος των Σφουγγαριών της Φλόριντα: Σύγκρουση Μεταξύ του Κι Γουέστ και των Πόλεων του Κόλπου» κάνει μια απόπειρα να καταγράψει πώς μια μάχη στη θάλασσα διαμόρφωσε μια κοινότητα, μια βιομηχανία και μια κληρονομιά.
«Ζούσα κοντά στο Τάρπον Σπρινγκς και άκουσα για τον Πόλεμο των Σφουγγαριών από απογόνους των σφουγγαράδων που μετανάστευσαν στο Τάρπον Σπρινγκς από την Ελλάδα για να εργαστούν στη βιομηχανία σφουγγαριών της Φλόριντα», διηγείται η δρ Μπουσάλη στην «Κ» εξηγώντας τους λόγους για τους οποίους επαναφέρει την ιστορία. «Συνειδητοποίησα άμεσα ότι οι λέξεις “σφουγγάρι” και “βιομηχανία σφουγγαριών”, πόσω μάλλον η φράση “Πόλεμος των Σφουγγαριών”, σπάνια αναφέρονταν στα σχολικά βιβλία Ιστορίας της Φλόριντα. Ηθελα να διασφαλίσω ότι ο 50χρονος Πόλεμος των Σφουγγαριών (1905 έως μέσα της δεκαετίας του 1950), που έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια μιας ακμάζουσας βιομηχανίας σφουγγαριών στη Φλόριντα, θα καταγραφόταν και θα μνημονευόταν», τονίζει η συγγραφέας.
«ΜΑΥΡΑ ΑΓΚΙΣΤΡΙΑ»
Η ιστορία είναι η εξής: πριν από την άφιξη των Ελλήνων, οι ντόπιοι ψαράδες δούλευαν στα ρηχά στρώματα σφουγγαριών χρησιμοποιώντας μικρές βάρκες δύο ατόμων. Ενας άντρας κωπηλατούσε και οδηγούσε τη βάρκα, ενώ ένας άλλος εντόπιζε τα σφουγγάρια και στη συνέχεια παίρνοντας ένα κοντάρι με έναν γάντζο τα έβγαζε στην επιφάνεια. Τη δεκαετία του 1880, ο John Cheyney, ένας επιχειρηματίας από το Τάρπον Σπρινγκς, προσέλαβε Ελληνες σφουγγαράδες για να έρθουν και να εργαστούν. Εκείνοι χρησιμοποιώντας τη στολή κατάδυσης βαθέων υδάτων, το λεγόμενο σκάφανδρο, είχαν τη δυνατότητα να συλλέγουν μεγαλύτερες ποσότητες σφουγγαριών σε μεγαλύτερα βάθη (έως 70 μέτρα), και αναδείχθηκαν αμέσως για τις ικανότητές τους.
Εκτός από την πιο προηγμένη τεχνολογία, οι νεοαφιχθέντες Ελληνες συνεργάστηκαν με τους ντόπιους Αφροαμερικανούς εργάτες, συχνά γνωστούς και ως «μαύρα αγκίστρια», οι οποίοι δεν ήταν ευπρόσδεκτοι από τους ντόπιοι λευκούς Αγγλοσάξονες ψαράδες. Μάλιστα, ανέπτυξαν και φιλικές σχέσεις με την τοπική μαύρη κοινότητα, προστατεύοντάς τους και από την Κου Κλουξ Κλαν. Ως αποτέλεσμα οι Αμερικανοί ψαράδες ένιωσαν ότι απειλούνται, γεγονός που οδήγησε σε βίαια επεισόδια, από επιθέσεις σε ελληνικά σκάφη έως την καταστροφή εξοπλισμού.
ΠΥΡΠΟΛΗΣΕΙΣ
«Οι πρώτοι Ελληνες σφουγγαράδες όχι μόνο έφεραν μαζί τους τις καταδυτικές τους δεξιότητες, αλλά και τις οικογένειές τους. Αφού βρήκαν επιτυχία στη χρήση του εξοπλισμού κατάδυσης για να συλλέξουν μεγάλες ποσότητες σφουγγαριών και να εξασφαλίσουν μια κερδοφόρα απασχόληση, άρχισαν να φέρνουν τις οικογένειές τους. Ως αποτέλεσμα, η περιοχή Sponge Docks έγινε γνωστή και ως «Ελληνική Πόλη».
Δεν ήταν όμως όλοι χαρούμενοι με τον ερχομό των σφουγγαράδων. Οι ντόπιοι υποστήριξαν ότι η χρήση σκάφανδρου σκότωνε τα νεαρά σφουγγάρια και κατέστρεφε τους βυθούς. Ενώ παράλληλα πίστευαν ότι μόνον εκείνοι είχαν δικαίωμα σε αυτές τις θάλασσες. Οι πυρπολήσεις των σκαφών Triton, Amelia και Edna Louise το 1914 που ακολούθησαν σήμαναν και την αρχή του πολέμου. Στις 22 Μαΐου 1914, προς το σούρουπο, στο Κι Γουέστ της Φλόριντα, το Amelia δέχτηκε επίθεση και ανατινάχτηκε. Ακολούθησαν και άλλες πολλές.
«Στις 11.30 το βράδυ, μια μεγάλη λέμβος με το όνομα Key West, με 25 άνδρες, όλοι οπλισμένοι, κατευθύνθηκε προς τη σκούνα μου. Διέταξαν το πλήρωμα να βγει, χωρίς να τους δώσουν χρόνο να πάρουν ούτε τα ρούχα τους. Στη συνέχεια, λήστεψαν τη σκούνα από οτιδήποτε πολύτιμο. Ενας νέγρος ονόματι John Manis κάηκε ζωντανός όταν ανατίναξαν το πλοίο με δυναμίτη. Το υπόλοιπο πλήρωμα μεταφέρθηκε στην ακτή σχεδόν γυμνό», διηγείται ο καπετάνιος του Amelia, Χάρι Μπελ, σε ημερολόγιό του.
«Στις 11.30 το βράδυ, μια μεγάλη λέμβος με το όνομα Key West, με είκοσι πέντε άνδρες- όλοι οπλισμένοι- κατευθύνθηκε προς τη σκούνα μου. Διέταξαν το πλήρωμα να βγει, χωρίς να τους δώσουν χρόνο να πάρουν ούτε τα ρούχα τους».
Αυτή ήταν μόνο η αρχή. Η σύγκρουση μεταξύ των σφουγγαράδων του Κι Γουέστ και του Τάρπον Σπρινγκς έγινε απροσδόκητα βίαιη. «Ο Πόλεμος των Σφουγγαριών της Φλόριντα προκλήθηκε τόσο από οικονομικούς όσο και από πολιτιστικούς παράγοντες», εξηγεί η Ρίνα Μπουσάλη. Ο ανταγωνισμός ήταν το υποκείμενο θέμα της σύγκρουσης μεταξύ του Κι Γουέστ και του Τάρπον Σπρινγκς, καθώς κάθε τοποθεσία είχε ως αποστολή να αποκτήσει ή να διατηρήσει τον τίτλο της Παγκόσμιας Πρωτεύουσας των Σφουγγαριών, και θα έκανε τα πάντα γι αυτό».
«Το γλωσσικό εμπόδιο και η θεώρησή τους ως ξένων αύξησαν αυτήν την ένταση που προκλήθηκε αρχικά από τις διαφορετικές μεθόδους συλλογής των σφουγγαριών», συνεχίζει η δρ Μπουσάλη για να δώσει έμφαση στη δύσκολη ενσωμάτωση των μεταναστών στην Φλόριντα. «Προσωπικά ενδιαφέρομαι ιδιαίτερα για την ιστορική διασπορά, λόγω του ότι οι γονείς μου ήταν μετανάστες στις ΗΠΑ», λέει η συγγραφέας για να εξηγήσει το πάθος της με το θέμα. Ο πατέρας της γεννήθηκε στο χωριό Πολύλακκος στη Βόρεια Ελλάδα, κοντά στην Κοζάνη. Το 1952 η οργάνωση ΑΧΕΠΑ έφερε τον πατέρα της στην Αμερική και συγκεριμένα στο Σικάγο, ενώ η μητέρα της στον καταστροφικό σεισμό του Ιονίου το 1953 μετανάστευσε και εκείνη στις ΗΠΑ.
Ως Ελληνοαμερικανίδα είμαι περήφανη που έγραψα την ιστορία του Πολέμου των Σφουγγαριών της Φλόριντα, ένα γεγονός άγνωστο σε πολλούς, ώστε να διδάσκεται, να λέγεται και να διατηρείται για τις μελλοντικές γενιές.
«Κατά τη διάρκεια των προεφηβικών μου χρόνων, η οικογένειά μου μετακόμισε στη Φλόριντα, όπου έχω ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου. Ως Ελληνοαμερικανίδα είμαι περήφανη που έγραψα την ιστορία του Πολέμου των Σφουγγαριών της Φλόριντα, ένα γεγονός άγνωστο σε πολλούς, ώστε να διδάσκεται, να λέγεται και να διατηρείται για τις μελλοντικές γενιές. Αν και οι Ελληνες κατηγορήθηκαν πως εκείνοι ξεκίνησαν τον πόλεμο, αυτό δεν είναι αλήθεια. Εντέλει, η ελληνική παροικία επικράτησε, οργανώθηκε και μετέτρεψε το Τάρπον Σπρινγκς στο μεγαλύτερο κέντρο σπογγαλιείας των ΗΠΑ».
