Μπορούμε να πούμε ότι στο πρόσωπό της συμφιλιώθηκαν δύο Αμερικανοί πρόεδροι, ο Μπαράκ Ομπάμα και ο Ντόναλντ Τραμπ. Το πρόγραμμά της για τη χαρτογράφηση του εγκεφάλου με τη χρήση νέων τεχνολογιών, στο Mass General Brigham, ένα από τα μεγαλύτερα πανεπιστημιακά νοσοκομεία των ΗΠΑ, είναι μέρος του «BRAIN Initiative» το οποίο είχε ξεκινήσει ο πρώτος. Επί διακυβέρνησης του δεύτερου, παρά τις εκτεταμένες περικοπές που έχουν γίνει στον τομέα της βασικής έρευνας, η ομάδα της εξασφάλισε από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας ένα σημαντικό ποσό –σχεδόν 24 εκατ. δολάρια– για τη συνέχισή του επί μια πενταετία, με τη δυνατότητα παράτασης της χρηματοδότησης για πέντε επιπλέον χρόνια.
Αν καταφέρουμε να ρίξουμε φως στα «σκοτεινά» σημεία, θα έχουμε και τη δυνατότητα παρέμβασης. Κάποτε η επιστήμη θα μπορεί να «γιατρέψει», για παράδειγμα, το άγχος.
Η Αναστασία Γεντίκη, αναπληρώτρια καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και ερευνήτρια στο Κέντρο Βιοϊατρικής Απεικόνισης «Athinoula A. Martinos», δεν κρύβει τη χαρά και την υπερηφάνειά της γι’ αυτό. Οπως και την ανακούφισή της. «Μας έσωσε μάλλον το γεγονός ότι η έρευνά μας γίνεται υπό την ομπρέλα του νοσοκομείου· ποιος ψηφοφόρος θα συμφωνήσει με το οικονομικό “ψαλίδισμα” ενός νοσηλευτικού ιδρύματος; Αν όμως γινόταν στο πανεπιστήμιο, πιθανότατα δεν θα είχαμε λάβει τα χρήματα, λόγω του μετώπου που έχει ανοίξει ο Τραμπ με αυτήν που ο ίδιος θεωρεί “πανεπιστημιακή ελίτ”», λέει στην «Κ».
Είναι μια ηλιόλουστη μέρα στη Βοστώνη και πίνουμε καφέ στον κήπο του πολυτελούς «Liberty Hotel», της πάλαι ποτέ διαβόητης φυλακής της Κομητείας Σάφολκ – είναι αγαπημένο της στέκι στην πόλη όπου ζει περισσότερα από είκοσι χρόνια. Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, αγάπησε τις θετικές επιστήμες από τη μαθηματικό μητέρα της και αποφοίτησε από τη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών του ΑΠΘ το 1999. Αμέσως μετά πέρασε στην απέναντι όχθη του Ατλαντικού για να συνεχίσει τις σπουδές της. Στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, όπου εκπόνησε το διδακτορικό της, ένας φωτισμένος καθηγητής τής άνοιξε παράθυρο σε έναν καινούργιο συναρπαστικό κόσμο, την Ιατρική Απεικόνιση, που το 2005 την οδήγησε στο Χάρβαρντ για μεταδιδακτορικό. «Με συνάρπασε γιατί δίνει τη δυνατότητα να εντοπιστούν και να αξιολογηθούν ευρήματα πριν καν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα μιας ασθένειας, συμβάλλει δηλαδή καθοριστικά στην πρόληψη. Χαίρομαι που ακολούθησα αυτόν τον επιστημονικό δρόμο. Στην Αμερική, θεωρείται εύλογο ένας νέος άνθρωπος να περνάει από διαφορετικά πεδία μέχρι να βρει αυτό που πραγματικά τον ενδιαφέρει, κάτι που για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι αδιανόητο. Τα στεγανά δεν σου επιτρέπουν, δυστυχώς, να αλλάξεις εύκολα ρότα από τη στιγμή που θα περάσεις σε μια συγκεκριμένη σχολή», επισημαίνει.
«Εχουμε πολλά να κάνουμε»
Σε μια εποχή που το «άγιο δισκοπότηρο» για την Ιατρική είναι να δοθούν απαντήσεις στα μυστήρια του εγκεφάλου και να αναπτυχθούν αποτελεσματικές θεραπείες για νευροεκφυλιστικές νόσους, όπως το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον, η Αναστασία Γεντίκη ασχολείται με ένα είδος μαγνητικής τομογραφίας που εστιάζεται στις εγκεφαλικές συνδέσεις. «Στο εσωτερικό του εγκεφάλου υπάρχουν εκατομμύρια ίνες που συνδέουν τις διάφορες περιοχές του. Από όσα κάνουμε –ο έλεγχος των μυών, η κίνηση, η ομιλία, η μνήμη, οι αντιδράσεις σε διάφορα ερεθίσματα– τίποτα δεν μπορεί να γίνει μόνο από μία περιοχή: απαιτείται επικοινωνία και συνεργασία ανάμεσα σε πολλές. Εμείς προσπαθούμε να δούμε πώς συμβαίνει αυτό, να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς του εγκεφαλικού δικτύου, πώς αλληλεπιδρούν οι περιοχές. Προς το παρόν ξέρουμε ελάχιστα. Αν το παρομοιάσω με τους χάρτες της Google, γνωρίζουμε μόνο τις μεγάλες, τις κεντρικές λεωφόρους. Ολοι οι υπόλοιποι δρόμοι παραμένουν ανεξερεύνητοι, δεν έχουμε βρει τη μέθοδο που θα μας δώσει περαιτέρω πληροφορίες. Εχουμε πολλά, λοιπόν, ακόμα να κάνουμε…».
Η δυσλειτουργία αυτού του πολύπλοκου κυκλώματος οδηγεί –με αδιευκρίνιστο προς το παρόν τρόπο που οι επιστήμονες προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν– σε ψυχιατρικές διαταραχές και νευροεκφυλιστικά νοσήματα. «Αν καταφέρουμε, όμως, να ρίξουμε φως στα “σκοτεινά” σημεία, θα έχουμε και τη δυνατότητα παρέμβασης», τονίζει η Ελληνίδα επιστήμονας. «Δηλαδή θα μπορείτε στο μέλλον να διορθώνετε και τα συναισθήματα;», την ιντριγκάρω. «Κατά κάποιον τρόπο, ναι, αυτό θα είναι εφικτό κάποτε για την επιστήμη. Δεν θα μπορεί να εξαλείψει τα συναισθήματα, αλλά θα συμβάλει στη διαχείρισή τους. Θα “γιατρέψει”, για παράδειγμα, το άγχος. Σας φαίνεται, ίσως, επιστημονική φαντασία, αλλά δεν είναι. Δεν απέχουμε πολύ από κάτι τέτοιο».
Η ζωή στη Βοστώνη
Αφήνουμε τα επιστημονικά και συζητάμε για τη ζωή στη Βοστώνη. Πώς είναι η καθημερινότητά της; «Η βαριά βιομηχανία εδώ είναι η εκπαίδευση, όλα περιστρέφονται γύρω της, σε αντίθεση με τη Νέα Υόρκη που είναι προσανατολισμένη στην επιχειρηματική δραστηριότητα. Αυτό είναι όμορφο αλλά και περιοριστικό μερικές φορές. Ευτυχώς έχω βρει τα “ξέφωτά” μου. Στον ελεύθερο χρόνο μου χορεύω φλαμένκο!». Σκέφτεται ποτέ την επιστροφή στην πατρίδα; «Μόνο για διακοπές. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν υποδομές για αυτά με τα οποία ασχολούμαι, ούτε χρήματα ούτε ενδιαφέρον, φοβάμαι. Η χρηματοδότηση για τη βασική έρευνα θεωρείται πολυτέλεια. Πώς να γυρίσω, λοιπόν;».
