Για σοκ στασιμοπληθωρισμού λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να προειδοποιεί η Κομισιόν, κάνοντας λόγο για επιβράδυνση της ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας έως και 0,6 ποσοστιαίες μονάδες και νέα άνοδο του πληθωρισμού. Σε συνέντευξή του στην «Κ» ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι δεν τίθεται ζήτημα ενεργοποίησης της ρήτρας διαφυγής, καθώς δεν σημειώνεται ύφεση και στέλνει μήνυμα προς όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης για περιορισμένα και στοχευμένα μέτρα στήριξης για την αντιμετώπιση της τρέχουσας κρίσης, καθώς ο δημοσιονομικός χώρος παραμένει στενός.
Ο κ. Ντομπρόβσκις, που βρίσκεται σήμερα στην Αθήνα, θα ανακοινώσει επισήμως –κατά τη συνάντησή του με τον πρωθυπουργό– την εκταμίευση προς την Ελλάδα 1,18 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, ωστόσο αποκλείει κάθε συζήτηση περί χρονικής επέκτασης του χρηματοδοτικού «εργαλείου». Ο Λετονός αξιωματούχος στέλνει γενικά θετικό σήμα για την πορεία της ελληνικής οικονομίας, τονίζοντας ότι η ανάπτυξη κινείται στο 2,1%-2,2% για φέτος και το επόμενο έτος –επίπεδα υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο–, ενώ εκτιμά ότι θα υπάρξει αύξηση των πραγματικών και διαθεσίμων εισοδημάτων των νοικοκυριών. Ωστόσο, παρά το ισχυρό πρωτογενές πλεόνασμα, που αναμένει και η Κομισιόν από την Ελλάδα για το 2025, ο κ. Ντομπρόβσκις προειδοποιεί συγχρόνως για το υψηλό δημόσιο χρέος, που απαιτεί προσεκτική διαχείριση, ιδιαίτερα στο τρέχον περιβάλλον υψηλών επιτοκίων.
– Κύριε επίτροπε, ποια είναι η τρέχουσα εκτίμηση της Κομισιόν για τον αντίκτυπο της κρίσης στη Μέση Ανατολή στην οικονομία της Ε.Ε. και μέσω ποιων βασικών διαύλων μεταδίδεται το σοκ;
Σε αυτό το στάδιο η Κομισιόν έχει εκπονήσει οικονομικά σενάρια για τον πιθανό αντίκτυπο της κρίσης. Προφανώς, η έκταση των επιπτώσεων εξαρτάται από τη διάρκεια της σύγκρουσης, καθώς και την ένταση των αυξήσεων στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Συνολικά, και ανάλογα με τα σενάρια, εκτιμούμε ότι η οικονομική ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί κατά περίπου 0,2 έως 0,6 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ ο πληθωρισμός θα κινηθεί υψηλότερα και ενδέχεται να αυξηθεί πάνω από μία ποσοστιαία μονάδα.
Με άλλα λόγια, η οικονομία της Ε.Ε. βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σοκ στασιμοπληθωρισμού. Για να το θέσουμε σε πλαίσιο, πριν από τον πόλεμο οι προβλέψεις μας έκαναν λόγο για ανάπτυξη περίπου 1,5% φέτος και το επόμενο έτος. Στις 21 Μαΐου αναμένεται να δημοσιεύσουμε τις εαρινές προβλέψεις, με πιο αναλυτική αποτύπωση και ανά χώρα, καθώς και μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς την εξέλιξη της σύγκρουσης, εάν θα υπάρξει δηλαδή αποκλιμάκωση και διαδικασία ειρήνευσης.
Η οικονομική ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί κατά περίπου 0,2 έως 0,6 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ ο πληθωρισμός θα αυξηθεί πάνω από μία ποσοστιαία μονάδα.
– Εχετε ήδη προειδοποιήσει για στασιμοπληθωριστικό σοκ από τα μέσα Μαρτίου. Με βάση τις επικαιροποιημένες εκτιμήσεις, που όπως λέτε θα παρουσιαστούν τον Μάιο, πώς εκτιμάτε ότι θα εξέλθει η ευρωπαϊκή οικονομία από αυτή την κρίση;
Να επανέλθω στο ερώτημα για το ποιος είναι ο βασικός δίαυλος της κρίσης. Πρόκειται για τις τιμές της ενέργειας, μιλάμε δηλαδή πρωτίστως για ένα σοκ σε ό,τι αφορά την προσφορά ενέργειας. Ωστόσο, οι επιπτώσεις μπορεί να επεκταθούν και σε άλλες αλυσίδες αξίας, όπως τα λιπάσματα, επηρεάζοντας τελικά και τις τιμές των τροφίμων. Οσο περισσότερο διαρκεί η σύγκρουση, τόσο περισσότερο θα διαχέονται οι επιπτώσεις στο σύνολο της οικονομίας.
Σε επίπεδο πολιτικής απάντησης, δίνουμε προτεραιότητα στον τομέα της ενέργειας. Προχωράμε δηλαδή, μεταξύ άλλων, σε συντονισμένη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, ενώ προετοιμάζουμε πακέτο μέτρων, που περιλαμβάνει χαμηλότερη φορολογία στην ηλεκτρική ενέργεια και αποφυγή υψηλότερης φορολόγησης σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα.
Στόχος μας είναι να επιταχυνθεί η ηλεκτροδότηση (electrification) της οικονομίας, η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η επανεξέταση του ρόλου της πυρηνικής ενέργειας ως πηγής χαμηλών εκπομπών. Η μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα θα περιορίσει άλλωστε και την έκθεση στη μεταβλητότητα των τιμών. Παράλληλα εξετάζονται στοχευμένες παρεμβάσεις στη λειτουργία της αγοράς ενέργειας και στο σύστημα εμπορίας εκπομπών.
Σε δημοσιονομικό επίπεδο, συστήνουμε προς τα κράτη-μέλη τα μέτρα στήριξης που λαμβάνουν να είναι προσωρινά και στοχευμένα. Κι αυτό, γιατί από την εμπειρία της κρίσης του 2022 διαπιστώσαμε ότι πολλά μέτρα δεν πληρούσαν αυτές τις προϋποθέσεις και είχαν τελικά υψηλό δημοσιονομικό κόστος. Σήμερα ο δημοσιονομικός χώρος είναι περιορισμένος, λόγω και των αυξημένων ελλειμμάτων και χρέους, αλλά και των υψηλότερων επιτοκίων σε σχέση με την περίοδο της πανδημίας.
– Με δεδομένο λοιπόν ότι τα μέτρα που ελήφθησαν το 2022 είχαν υψηλό δημοσιονομικό κόστος και ότι σήμερα περισσότερες χώρες αντιμετωπίζουν δημοσιονομικές πιέσεις, πώς αξιολογείτε τα μέτρα που λαμβάνουν τώρα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε.; Και γιατί, σε αυτή τη φάση, αποκλείετε πιο δραστικές παρεμβάσεις, όπως για παράδειγμα η ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής; Υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε αυτή η στάση να αλλάξει;
Η γενική ρήτρα διαφυγής προβλέπεται για περιπτώσεις σοβαρής οικονομικής ύφεσης στην Ε.Ε. ή στην Ευρωζώνη συνολικά. Αυτή τη στιγμή δεν βρισκόμαστε σε ύφεση, αλλά σε επιβράδυνση της ανάπτυξης, συνεπώς οι προϋποθέσεις δεν πληρούνται.
Επιπλέον, το πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης περιλαμβάνει ήδη ενσωματωμένη ευελιξία μέσω των αυτόματων «σταθεροποιητών» – για παράδειγμα, η μείωση των εσόδων ή η αύξηση των δαπανών για επιδόματα ανεργίας δεν απαιτεί αντισταθμιστικά μέτρα.
Οσον αφορά τα μέτρα που λαμβάνουν ήδη τα κράτη-μέλη, θα έλεγα ότι η εικόνα είναι μεικτή. Υπάρχουν, δηλαδή, τόσο στοχευμένα όσο και μη στοχευμένα μέτρα.
Μέχρι στιγμής ο δημοσιονομικός αντίκτυπος των μέτρων στην περίπτωση της Ελλάδας είναι αρκετά περιορισμένος, σύμφωνα με τις τρέχουσες εκτιμήσεις μας. Φυσικά, η κατάσταση μπορεί να αλλάξει. Τα περισσότερα από τα μέτρα είναι πράγματι στοχευμένα – όχι όμως όλα. Το ένα μέτρο που θεωρούμε μη στοχευμένο είναι η επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης. Συνολικά, ο δημοσιονομικός αντίκτυπος εκτιμάται προς το παρόν στο 0,1% του ΑΕΠ, επομένως είναι περιορισμένος. Ωστόσο, η κατάσταση στα κράτη-μέλη συνεχίζει να εξελίσσεται όσον αφορά τα μέτρα που λαμβάνονται.
– Σε πολιτικό επίπεδο, δεδομένου ότι αναφερθήκατε και σε μη στοχευμένα μέτρα στην περίπτωση της Ελλάδας, πώς αξιολογεί η Κομισιόν τη συνολική δημοσιονομική της θέση; Και πόσο περιθώριο τελικά έχει η χώρα να λάβει πρόσθετα μέτρα στήριξης, χωρίς να διακυβευθεί η δημοσιονομική σταθερότητα;
Αναφέρθηκα μόνο στην επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης ως μη στοχευμένο μέτρο. Γενικά, η Ελλάδα παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια μια θετική δημοσιονομική πορεία, με σημαντικά πρωτογενή πλεονάσματα. Αναμένεται μάλιστα και για το 2025 ένα ισχυρό αποτέλεσμα, κάτι που αποτελεί σαφώς θετική εξέλιξη και παρέχει έναν βαθμό ευελιξίας.
Ωστόσο, η χώρα εξακολουθεί να έχει τον υψηλότερο λόγο χρέους προς ΑΕΠ στην Ε.Ε., γεγονός που απαιτεί προσεκτική διαχείριση, ιδιαίτερα στο σημερινό περιβάλλον υψηλών επιτοκίων.
– Η ελληνική κυβέρνηση εκτιμά ότι θα επιτύχει ισχυρό πρωτογενές πλεόνασμα το 2025, όπως αναφέρατε κι εσείς. Παράλληλα, κυβερνητικοί αξιωματούχοι προσδοκούν μεγαλύτερη ευελιξία από πλευράς Κομισιόν ως προς τα μέτρα στήριξης. Δεδομένου ότι αποκλείετε ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής, τι είδους ευελιξία μπορεί να υπάρξει;
Πέρα από τους αυτόματους «σταθεροποιητές», θα έχουμε την ευκαιρία να συζητήσουμε πιο συγκεκριμένα με την ελληνική κυβέρνηση κατά την επίσκεψή μου σήμερα στην Αθήνα και να αξιολογήσουμε τα ενδεχόμενα μέτρα.
– Πάντως, παρά τη γενική θετική αξιολόγηση εκ μέρους της Κομισιόν των μακροοικονομικών επιδόσεων της Ελλάδας, πολλοί πολίτες δεν βλέπουν ουσιαστική βελτίωση στο διαθέσιμο εισόδημά τους. Πώς εξηγείτε αυτή την απόκλιση μεταξύ των μακροοικονομικών δεικτών και της καθημερινότητας των νοικοκυριών;
Λοιπόν, κατ’ αρχάς, βλέπουμε ότι η ελληνική οικονομία στην πραγματικότητα τα πηγαίνει αρκετά καλά. Ο ρυθμός ανάπτυξης, βέβαια, θα επικαιροποιηθεί με τις προβλέψεις τον επόμενο μήνα.
Ωστόσο, αν κοιτάξει κανείς τις υφιστάμενες οικονομικές μας προβλέψεις, η ανάπτυξη διαμορφώνεται περίπου στο 2,1%-2,2% για φέτος και το επόμενο έτος, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ε.Ε. Βλέπουμε επίσης αύξηση των πραγματικών εισοδημάτων. Συνολικά, λοιπόν, πιστεύουμε ότι η ελληνική οικονομία βελτιώνεται. Επιπλέον, αυξάνεται και το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.
Δεν θα υπάρξει παράταση για έργα του Ταμείου Ανάκαμψης
– Ποιος είναι ο βασικός στόχος της επίσκεψής σας στην Αθήνα και ποια ζητήματα θα βρεθούν στο επίκεντρο των επαφών σας με την κυβέρνηση;
Θα πραγματοποιηθούν συναντήσεις με την κυβέρνηση για μακροοικονομικά και δημοσιονομικά ζητήματα, καθώς και για την πρόοδο στην υλοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF).
Αναμένεται επίσης την ίδια ημέρα να ανακοινωθεί και η εκταμίευση περίπου 1,18 δισ. ευρώ. Θα συναντηθώ με τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, ενώ θα συμμετάσχω στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών.
– Μια και αναφερθήκατε στο RRF, που πλησιάζει στην τελική του προθεσμία στα τέλη Αυγούστου, πώς αξιολογείτε μέχρι στιγμής την πορεία της Ελλάδας ως προς την υλοποίηση και την απορρόφηση των πόρων; Βλέπετε κάποιο ρεαλιστικό ενδεχόμενο παράτασης του μηχανισμού, δεδομένης της σχετικής συζήτησης που υπάρχει σε ορισμένα κράτη-μέλη;
Οσον αφορά την υλοποίηση, αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα διαθέτει στην πραγματικότητα ένα από τα μεγαλύτερα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας ως ποσοστό του ΑΕΠ, σχεδόν 16% του ΑΕΠ. Μέχρι στιγμής η Ελλάδα έχει λάβει 23,45 δισ. ευρώ τόσο σε επιχορηγήσεις όσο και σε δάνεια, που αντιστοιχούν περίπου στο 65% του συνολικού πακέτου του RRF. Αυτό είναι, θα έλεγα, κάπως καλύτερο από τον μέσο όρο της Ε.Ε. Και, όπως ανέφερα, αυτή την εβδομάδα αναμένουμε ακόμη μία πληρωμή προς την Ελλάδα.
Με την ελληνική κυβέρνηση θα μιλήσουμε για δημοσιονομικά θέματα και την πορεία των έργων που έχουν ενταχθεί και χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Ωστόσο, τους επόμενους μήνες θα πρέπει να δοθεί πραγματική έμφαση στην υλοποίηση, διότι έπειτα από αυτή την πληρωμή απομένουν ακόμη δύο εκταμιεύσεις, με την τελευταία να είναι ιδιαίτερα μεγάλη – μακράν η μεγαλύτερη πληρωμή που αναμένεται. Συνεπώς, τώρα είναι πραγματικά η στιγμή να επικεντρωθούμε στην παράδοση αποτελεσμάτων και στην προετοιμασία για το τελικό στάδιο.
Εχουμε συνεργαστεί με τα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, για την αναθεώρηση των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, με στόχο την απλοποίηση και τον εξορθολογισμό τους, καθώς και την πιο ρεαλιστική αξιολόγηση των επενδυτικών έργων – ποια μπορούν να υλοποιηθούν και ποια όχι. Σε αυτή τη βάση, έργα που δεν μπορούν να υλοποιηθούν αφαιρούνται από τα σχέδια.
Επίσης, όπου είναι απαραίτητο, τα επενδυτικά έργα μπορούν να υλοποιούνται σταδιακά. Για παράδειγμα, αν ένα μεγάλο έργο δεν μπορεί να ολοκληρωθεί έως τα τέλη Αυγούστου, μπορεί να συμφωνηθεί να φτάσει σε ένα συγκεκριμένο στάδιο ωριμότητας, ενώ το υπόλοιπο μέρος του έργου να χρηματοδοτηθεί στη συνέχεια από τα Ταμεία Συνοχής ή από εθνικούς πόρους.
Από αυτή την άποψη, η Ελλάδα υπέβαλε ήδη το αναθεωρημένο της σχέδιο τον περασμένο Νοέμβριο και αυτό εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο. Συνεπώς, τώρα μπορούμε να επικεντρωθούμε πλήρως στην υλοποίηση του αναθεωρημένου σχεδίου.
Οσον αφορά πιθανές παρατάσεις, είναι πολύ δύσκολο να αναμένονται, καθώς οι προθεσμίες είναι σαφώς καθορισμένες στον κανονισμό του RRF. Η συζήτηση για ενδεχόμενη αλλαγή αυτών των προθεσμιών έχει γίνει ήδη εδώ και αρκετά χρόνια, ωστόσο οι απόψεις των κρατών-μελών ήταν επιφυλακτικές και δεν υπήρξε ευρεία συναίνεση υπέρ μιας παράτασης. Ιδίως για τις πληρωμές, κάτι τέτοιο θα απαιτούσε τροποποιήσεις στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, οι οποίες προϋποθέτουν ομοφωνία – κάτι που σαφώς δεν υπάρχει.
Πρέπει πλέον να κινηθούμε με βάση τις υφιστάμενες προθεσμίες: όλα τα «ορόσημα» και οι στόχοι να έχουν επιτευχθεί έως τα τέλη Αυγούστου, όλα τα αιτήματα πληρωμής να έχουν υποβληθεί έως τα τέλη Σεπτεμβρίου και όλες οι πληρωμές να έχουν ολοκληρωθεί έως τα τέλη Δεκεμβρίου.
