«Ο Αλμπέρτο Μοράβια κάποτε υπήρξε στόχος αριστερίστικων οργανώσεων. Τηλεφώνησαν σπίτι του και είπαν: “Καταδικάζουμε σε θάνατο τον Αλμπέρτο Μοράβια!”». Το σήκωσε η υπηρέτριά του, Τζουζεπίνα. «Δεν είναι εδώ αυτή τη στιγμή ο Αλμπέρτο Μοράβια», τους είπε ξερά και τους το ‘κλεισε!
Ο Αλέν Ελκάν είναι γεμάτος ιστορίες. Μόλις έχει καταφθάσει στην Αθήνα από το Μιλάνο και τον συναντώ στο λόμπι του ξενοδοχείου του, όμως έχει πολλή διάθεση για κουβέντα. Ιταλός, αλλά με γαλλική και αμερικανική υπηκοότητα (γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1950), απόψε στις 6.30 μ.μ. θα δώσει διάλεξη για τη λογοτεχνία στο Μουσείο Ακρόπολης, προσκεκλημένος του Κέντρου Πολιτισμού και Επιστημών Mara Karetsos. Γιος επιφανών Ιταλοεβραίων, ο Ελκάν ήθελε να γίνει συγγραφέας από μικρός. «Περί τα μέσα της δεκαετίας του ’70 κυκλοφορούσε στην Ιταλία το περιοδικό Nuovi Argomenti, το οποίο εξέδιδαν ο Αλμπέρτο Μοράβια, ο Παζολίνι, ο Λεονάρντο Σάσα κ.ά. Εκεί δημοσίευσα το 1976 το πρώτο μου διήγημα. Μετά έβγαλα το πρώτο μου μυθιστόρημα». Ο Ελκάν μιλάει χαμηλόφωνα, είναι εξαιρετικά ευγενής, έχει μια λεπτή μελαγχολία στο βλέμμα του, την ίδια στιγμή όμως είναι παθιασμένος με το γράψιμο. «Κάπως έπρεπε να συνδυάσω δουλειά και γράψιμο», λέει χαμογελώντας. «Ετσι δούλεψα στον εκδοτικό οίκο Bantam Books στη Νέα Υόρκη ως Ευρωπαίος editor, αργότερα εργάστηκα για τον οίκο Μονταντόρι, που είναι επίσης ο εκδότης μου. Επειτα εξέδωσα και δεύτερο και τρίτο μυθιστόρημα».
Θέλω να υπογραμμιστεί το εξής: η Ελλάδα είναι πολύ σημαντική για μένα. (…) Πολλά βιβλία μου έχουν εν μέρει γραφτεί στην Ελλάδα. Στη Σέριφο, στη Μάνη – έχει καλή ενέργεια για έναν συγγραφέα. Ισως είναι η ενέργεια των αρχαίων θεών.
Ο Ελκάν βρήκε ιδανικό μέντορα στο πρόσωπο του Μοράβια, ο οποίος εκτίμησε το συγγραφικό του ταλέντο. «Κάθε φορά που ερχόταν στο Παρίσι, ζητούσε να με δει. Υπήρχε τότε ένας σπουδαίος εκδότης, ο Κριστιάν Μπουρζουά. Εβγαζε Μπάροουζ, Ταμπούκι, Πολ Μπόοουλς, μεγάλα ονόματα. Και μας λέει πόσο κουραστικό είναι να κυκλοφορείς με σωματοφύλακες. Γιατί σωματοφύλακες; Είχε εκδώσει τους “Σατανικούς στίχους” και είχε καταδικαστεί σε θάνατο». Αυτό είναι το σημείο όπου ο Μοράβια διηγείται τη δική του καταδίκη σε θάνατο από Ιταλούς αριστεριστές. «Τότε ο Κριστιάν γύρισε και είπε: “Είστε τόσο καλοί φίλοι εσείς οι δύο, γιατί δεν γράφετε μαζί ένα βιβλίο; Για τη ζωή του Μοράβια”»; Οντως, οι δύο φίλοι βρέθηκαν στο Κάπρι, όπου είχαν καλεσμένο σε ένα λογοτεχνικό φεστιβάλ τον Σολ Μπέλοου και ξεκίνησαν να γράφουν ένα βιβλίο. Ο Ελκάν ρωτούσε και ο Μοράβια απαντούσε. Ετσι γράφτηκε η «Ζωή του Αλμπέρτο Μοράβια».
«Το βιβλίο έχει κυκλοφορήσει και στα ελληνικά», μου λέει ο Ελκάν, «αλλά δεν θυμάμαι τον εκδοτικό οίκο (σ.σ.: το 1991 από τις εκδόσεις Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος)». Το βιβλίο αυτό άλλαξε τη ζωή του Ελκάν. «Με φώναξαν στην ιταλική τηλεόραση. Μου λένε “πάρε μια συνέντευξη και από τον Ουμπέρτο Εκο”. Ετσι άρχισα να κάνω μεγάλες συνεντεύξεις». Είκοσι χρόνια μετά, ο Ελκάν έχει πάρει συνεντεύξεις από προσωπικότητες όπως η Μαρίνα Αμπράμοβιτς, ο Πολ Θερού, η Τόνι Μόρισον, η Ιζαμπέλ Αλιέντε κ.ά. «Με βολεύει διότι οι συνεντεύξεις δεν παρεμβαίνουν στο γράψιμο. Δεν έχω να γράψω κάτι έξυπνο για το τι κάνει σωστό ή λάθος ο Τραμπ. Ούτε τι άποψη έχω. Σε μια συνέντευξη δεν κρίνεις. Απλώς κάνεις τις ερωτήσεις. Αυτό κάνω κάθε Κυριακή στη La Stampa».
Ο Ααρον Απελφελντ
Ο Ελκάν είχε ένα πρότυπο συνεντεύξεων: αυτές που δημοσιεύει το φημισμένο The Paris Review: πολυσέλιδες συνεντεύξεις με συγγραφείς πάνω στη δουλειά τους. «Η μοναδική μεγάλη μου υπερηφάνεια», λέει με νεανικό ενθουσιασμό, «είναι ότι μου ανέθεσε αυτό το περιοδικό να πάρω συνέντευξη από τον μεγάλο Ισραηλινό συγγραφέα Ααρον Απελφελντ. Βρισκόμασταν επί μία εβδομάδα στην Ιερουσαλήμ και από αυτές τις συναντήσεις βγήκε το απόσταγμα της συνέντευξης».
Ο Ελκάν έχει εβραϊκή καταγωγή. Ενας μακρινός του πρόγονος, Εβραίος και εκείνος, ήταν φανατικός υποστηρικτής του Μουσολίνι – και θέμα μυθιστορήματος του Ελκάν. «Ηταν τρεις αδελφοί, ιδιοκτήτες μιας μικρής τράπεζας. Οταν ο Μουσολίνι επέβαλε την αντισημιτική νομοθεσία, τα δύο αδέλφια έφυγαν. Ο παππούς μου πήγε στη Νέα Υόρκη, ο άλλος αδελφός στην Αργεντινή, ο τρίτος έμεινε στο Τορίνο, αποκήρυξε μάλιστα τα αδέλφια του ως εχθρούς της Ιταλίας, μέχρι που έβαλε και βόμβα σε μια σιωνιστική εφημερίδα στο Λιβόρνο. Στα παιδιά του απαγόρευσε να διαφύγουν στην Ελβετία, αλλά όταν το 1943 μπαίνουν οι Γερμανοί στην Ιταλία, αυτός παίρνει τα παιδιά του και πάνε στη λίμνη Ματζόρε για να το σκάσουν στην Ελβετία. Οι Γερμανοί τους έπιασαν, σκότωσαν και αυτόν και τα παιδιά, κι έκαψαν τις σορούς τους σε έναν φούρνο».
Ο Ελκάν έχει μαζί του έναν λεπτό, καλαίσθητο τόμο. Είναι το μυθιστόρημά του «Η σιωπή του Πάουντ», μεταφρασμένη στα αγγλικά. «Θες να το διαβάσεις;», με ρωτάει και μου το χαρίζει. «Ξέρετε, δεν ζήτησε ποτέ χάρες από τους φασίστες. Ζήτησε να συναντηθεί με τον Μουσολίνι και έπειτα από μερικά λεπτά ο Μουσολίνι καταλαβαίνει με τι έχει να κάνει και του λέει “σας ευχαριστώ, γεια σας”. Βλέπετε, ο Πάουντ, ένας ποιητής, άρχισε να του υποδεικνύει τι να κάνει με την οικονομία».
Προτού παραδώσω τον Ελκάν στα ασφαλή χέρια του φωτογράφου Νίκου Κοκκαλιά, μου ζητάει μια ελάχιστη χάρη: «Θέλω να υπογραμμιστεί το εξής: η Ελλάδα είναι πολύ σημαντική για μένα. Κάθε καλοκαίρι το περνάω στην Πάτμο, κάθε χρόνο περνάω από την Αθήνα. Πολλά βιβλία μου έχουν εν μέρει γραφτεί στην Ελλάδα. Στη Σέριφο, στη Μάνη – η Ελλάδα έχει καλή ενέργεια για έναν συγγραφέα. Ισως είναι η ενέργεια των αρχαίων θεών».
