Με διατρητική βόμβα στα θεμέλια της Ευρώπης παρομοιάζει ο ιστορικός Τίμοθι Σνάιντερ τον «νέο ρωσικό αποικισμό» του Πούτιν. Επί σειρά ετών καθηγητής του Πανεπιστημίου Yale, και συγγραφέας σημαντικών ιστορικών μελετών για την Ουκρανία και την Ανατολική Ευρώπη, ο Σνάιντερ ισχυρίζεται ότι ο Ρώσος πρόεδρος έχει καταφέρει να μετατρέψει ακόμα και την αμερικανική ισχύ σε όπλο εναντίον της ίδιας της Δύσης.
– Ποια είναι η ιστορική βάση του ρωσικού αφηγήματος ότι η Ουκρανία δεν μπορεί να υφίσταται ως ανεξάρτητο κράτος;
– Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η κύρια σύγκρουση του πολέμου στην Ευρώπη ήταν ο γερμανοσοβιετικός αγώνας για την Ουκρανία, που έλαβε χώρα μεταξύ 1941 και 1945. Oταν άρχισε ο πόλεμος, το 1939, η Σοβιετική Ενωση και η Γερμανία ήταν de facto σύμμαχοι και εισέβαλαν από κοινού στην Πολωνία. Την εποχή εκείνη, η περιοχή που σήμερα αποτελεί τη δυτική Ουκρανία ανήκε στη νοτιοανατολική Πολωνία. Μια μικρή ομάδα Ουκρανών εθνικιστών συνεργάστηκε με τους Γερμανούς, κατανοώντας ότι αυτοί θα επιδίωκαν να καταστρέψουν τη Σοβιετική Ενωση. Οταν έγινε σαφές ότι οι Γερμανοί θα αποτύχουν, οι εθνικιστές τους εγκατέλειψαν και στη συνέχεια αντιστάθηκαν στους Σοβιετικούς. Στις ομιλίες του Πούτιν, εμφανίζονται ως διαχρονικοί κακοποιοί, υπεύθυνοι για τη «διαφορετικότητα» των Ουκρανών. Η ειρωνεία, φυσικά, είναι ότι αναδύθηκαν χάρη στην πολύ μεγαλύτερη συνεργασία του Στάλιν με τον Χίτλερ.
Το σχέδιο – Με δεδομένο ότι η Ρωσία έχει παραβιάσει κάθε συμφωνία που έχει συνάψει ποτέ με την Ουκρανία, οι διαβεβαιώσεις του Κρεμλίνου ότι δεν θα προσπαθήσει να καταλάβει κι άλλα ουκρανικά εδάφη είναι άνευ σημασίας.
Μετά τον πόλεμο, η δυτική Ουκρανία προστέθηκε στη Σοβιετική Ουκρανία και η δημοκρατία αυτή τέθηκε υπό αμφισβήτηση ακριβώς επειδή είχε βρεθεί υπό γερμανική κατοχή. Οι περιορισμοί στην ουκρανική αυτονομία εδράζονταν σε ένα ιδεολόγημα ενοχοποίησης. Αυτή η κυκλική λογική «σας τιμωρούμε, άρα είστε ένοχοι» διαμορφώνει σήμερα την προπαγάνδα του Κρεμλίνου. Ο Πούτιν έχει ισχυριστεί ότι η Ρωσία έπρεπε να εισβάλει στην Ουκρανία επειδή η Ουκρανία ίσως ξεκινούσε έναν πόλεμο, υιοθετώντας τη ρητορική Στάλιν. Πρέπει να κατανοήσουμε ότι η σοβιετική νίκη στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο άφησε τους Ρώσους για πάντα «καθαρούς» και τους Ουκρανούς αιώνια ένοχους.
– Εκτιμάτε ότι το υπό διαπραγμάτευση σχέδιο Τραμπ διαμορφώθηκε με ειλικρινή πρόθεση την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας στην οποία αμφότεροι οι αντισυμβαλλόμενοι θα μετρούν απώλειες και κέρδη, ή είναι ανισοβαρές;
– Το ειρηνευτικό σχέδιο Τραμπ δίνει σαφή προτεραιότητα στη ρωσική αυτοκρατορική φαντασίωση και ανατρέπει τη διεθνή τάξη που βασίζεται στην αρχή ότι τα εθνικά σύνορα είναι απαραβίαστα. Παραβιάσεις πάντα υπάρχουν, αλλά αποτελούν την εξαίρεση και όχι τον κανόνα. Η επιβράβευση τέτοιων συμπεριφορών, όπως κάνει ο Τραμπ επιβραβεύοντας τη Ρωσία για την εισβολή της στην Ουκρανία, είναι τόσο ακραία που εάν εφαρμοστεί το σχέδιο αυτό, θα προκαλέσει σοκ στο παγκόσμιο σύστημα ισορροπιών. Στη σημερινή του μορφή, το σύμφωνο Γουίτκοφ – Ντμιτρίεφ κινδυνεύει να δημιουργήσει έναν κόσμο όπου οι εισβολές και οι πόλεμοι θα γίνουν ρουτίνα.
Εκτός των ανωτέρω, το σχέδιο αυτό δεν προσφέρει αξιόπιστους μηχανισμούς επιβολής και με δεδομένο ότι η Ρωσία έχει παραβιάσει κάθε συμφωνία που έχει συνάψει ποτέ με την Ουκρανία, οι διαβεβαιώσεις του Κρεμλίνου ότι δεν θα προσπαθήσει να καταλάβει κι άλλα ουκρανικά εδάφη είναι άνευ σημασίας.
Το πλέον εξωφρενικό είναι ότι το ΝΑΤΟ, το οποίο δεν επιτέθηκε σε κανέναν, παρουσιάζεται ως η επικίνδυνη πλευρά. Η Ρωσία, η οποία εισέβαλε, παρουσιάζεται ως εκείνη που χρειάζεται «εγγυήσεις ασφαλείας». Είναι μια πλήρης αλλοίωση της πραγματικότητας· ένα έγγραφο σχεδιασμένο να κάνει τη Δύση να μοιάζει ένοχη και τη Ρωσία θύμα.
– Σας προβληματίζει το γεγονός ότι η δημόσια διπλωματία ασκείται από μία επιχειρηματική ελίτ επιλέκτων του Αμερικανού προέδρου; Υπάρχει ομοφωνία στον Λευκό Οίκο για τον τρόπο επίλυσης του Ουκρανικού;
– Να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Η αμερικανική κοινή γνώμη συντάσσεται με την Ουκρανία. Οι Ρεπουμπλικανοί ψηφοφόροι, όπως και η πλειοψηφία του Κογκρέσου στηρίζουν το Κίεβο. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι λίγοι Ρώσοι και λίγοι Αμερικανοί έχουν τη δυνατότητα να ορίζουν ως «ειρηνευτικό σχέδιο» αυτό που ουσιαστικά αποτελεί την προώθηση προσωπικών οικονομικών συμφερόντων, σε συνδυασμό με την ενίσχυση της ικανότητας της Ρωσίας για πολεμικές επιχειρήσεις.
Προδοσία – Οι Ρώσοι χρησιμοποιούν το αμερικανικό πολιτικό σύστημα για να δουν ποιος είναι πρόθυμος να προδώσει τη δική του χώρα αποκομίζοντας οικονομικά οφέλη.
Η απουσία αμερικανικής κρατικής στρατηγικής φαίνεται και από το γεγονός ότι τη δημόσια διπλωματία την ασκούν μεσίτες και επιχειρηματίες. Δεν υπάρχει νόμος, παρά μόνον ο νόμος που μπορεί να επικαλεσθεί κανείς για να διευκολύνει εμπορικές συναλλαγές που πλουτίζουν Ρώσους και κάποιους Αμερικανούς. Συνέταξαν ένα έγγραφο συνθηκολόγησης, γραμμένο από τον επιτιθέμενο και σερβιρισμένο στο θύμα. Απαιτείται μέχρι και η άρση των κυρώσεων στη Ρωσία. Δεν υπάρχει καμία υποχρέωση για τη Ρωσία να αποχωρήσει, να πληρώσει αποζημιώσεις ή να επιστρέψει αιχμαλώτους. Η Ρωσία λαμβάνει οικονομικό οξυγόνο για να συνεχίσει τον πόλεμο, ενώ η Ουκρανία παύει να έχει δικαίωμα στην άμυνα.
– Χαρακτηρίζετε τη Ρωσία του Πούτιν διεφθαρμένη απολυταρχία, που έχει στραφεί στον νεοφασισμό σε μια προσπάθεια να ανακτήσει την αυτοκρατορική της αίγλη. Στην προσπάθεια αυτή επισημαίνετε ότι οι ΗΠΑ έχουν πέσει στην παγίδα της Μόσχας να μετατρέψουν την αμερικανική ισχύ σε όπλο εναντίον της ίδιας της Δύσης. Πώς το αιτιολογείτε αυτό;
– Οι Ρώσοι χρησιμοποιούν το αμερικανικό πολιτικό σύστημα για να δουν ποιος στην Αμερική είναι πρόθυμος να προδώσει τη δική του χώρα αποκομίζοντας οικονομικά οφέλη. Είναι μία παγίδα, όχι για τους Ουκρανούς ή τους Ευρωπαίους, αλλά για τους Αμερικανούς. Οι Ρώσοι βλέπουν ποιος θα ενδώσει. Ποιος θα το υποστηρίξει χωρίς να το διαβάσει. Ποιος θα το υπερασπιστεί δημόσια. Ποιος θα προσπαθήσει να πιέσει την Ουκρανία να το αποδεχθεί. Αυτό δεν είναι απλώς αφελής διπλωματία, είναι εθνική τρωτότητα.
Αν οι Ρώσοι καταφέρουν να πείσουν μέρη του αμερικανικού πολιτικού συστήματος να αποδεχθούν μια πλαστή πραγματικότητα, τότε μπορούν να διαμορφώσουν αποτελεσματικά την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Και αν καταφέρουν να κάνουν την Αμερική να προωθεί τις ρωσικές προτεραιότητες, τότε δεν χρειάζεται καν να κερδίσουν έναν πόλεμο, η υπόλοιπη Δύση παραλύει από μόνη της.
Για τους Αμερικανούς, όμως, αυτό είναι καταστροφικό. Οταν η εθνική στρατηγική αντικαθίσταται από προσωπικά συμφέροντα, και όταν οι ξένες αφηγήσεις γίνονται αποδεκτές χωρίς έλεγχο, τότε η πολιτική παύει να είναι εργαλείο προστασίας της χώρας και γίνεται εργαλείο αποδυνάμωσής της.
– Το πρόσφατο σκάνδαλο διαφθοράς στο οποίο φέρεται να εμπλέκεται και ο προσωπάρχης του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, λειτούργησε ως μοχλός πίεσης ώστε ο Ουκρανός πρόεδρος να αναγκαστεί σε συνθηκολόγηση;
– Η ιστορία της αποικιοποίησης της Ουκρανίας, όπως και η ιστορία των δύσκολων και διχαστικών θεμάτων γενικότερα, μπορεί να μας βοηθήσει να απελευθερωθούμε από μύθους. Πρέπει να προσεγγίσουμε ακόμα και το ζήτημα της διαφθοράς μέσα από το πρίσμα της Ιστορίας. Η ανεξαρτησία της Ουκρανίας ήρθε το 1991, όταν διαλύθηκε η Σοβιετική Ενωση. Από τότε, η πολιτική της χώρας χαρακτηρίζεται από διαφθορά και ανισότητα, αλλά και από ένα δημοκρατικό πνεύμα που έχει αναπτυχθεί παράλληλα με την εθνική αυτογνωσία. Το 2004, μια απόπειρα νοθείας στις εκλογές αποτράπηκε από ένα μαζικό κίνημα. Το 2014, εκατομμύρια Ουκρανοί διαμαρτυρήθηκαν κατά ενός προέδρου που απομάκρυνε τη χώρα από την Ε.Ε. Οι διαδηλωτές σφαγιάστηκαν, ο πρόεδρος έφυγε, και η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία για πρώτη φορά. Ξανά και ξανά, οι Ουκρανοί έχουν εκλέξει προέδρους που επιδιώκουν συμφιλίωση με τη Ρωσία· ξανά και ξανά αυτό απέτυχε. Ο Ζελένσκι αποτελεί ακραίο παράδειγμα, διεκδίκησε την προεδρία με πλατφόρμα ειρήνης και κλήθηκε να αντιμετωπίσει μια εισβολή. Μία ανώριμη δημοκρατία όμως είναι ευεπίφορη στη διαφθορά και αυτό ο Ζελένσκι το πληρώνει.
– Η προαναγγελθείσα επίθεση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα αιτιολογείται επαρκώς από το αφήγημα της πάταξης του ναρκεμπορίου ή διακρίνετε αποικιοκρατικά κίνητρα;
– Οταν ο Ντ. Τραμπ ανακοινώνει μια επιθετική πολιτική, συνήθως προσφέρει κάποια γκροτέσκα δικαιολογία, μια ανορθολογική φαντασία που υποτίθεται ότι θα μείνει στο μυαλό μας ως αιτιολόγηση για τη βία. Οσο πιο πολύ «καταπίνουμε» αυτά τα ψέματα, τόσο πιο δύσκολο θα είναι να αμφισβητήσουμε μελλοντικές ψευδείς πληροφορίες.
Αυτή είναι η μαγεία του Μεγάλου Ψεύδους, όπως εξήγησε ο Χίτλερ στο βιβλίο του «Ο Αγών μου». Πες ένα τόσο εξωφρενικό ψέμα που οι άνθρωποι απλά δεν μπορούν να πιστέψουν ότι είναι ψέμα. Το μεγαλύτερο ψέμα του Χίτλερ ήταν η δήθεν ύπαρξη μιας διεθνούς εβραϊκής συνωμοσίας ως πηγή των δεινών της Γερμανίας.
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τον ψυχολογικό εκβιασμό του Τραμπ. Οι κοινωνικώς αποκλεισμένοι τείνουν να ρίχνουν την ευθύνη στους άλλους για την κατάστασή τους. Η άνοδος της άκρας Δεξιάς στην αμερικανική πολιτική έχει ανυψώσει αυτή τη νοοτροπία σε εθνική πλατφόρμα. Η πίστη ότι κάποιος άλλος πρέπει να ευθύνεται για τα προβλήματα της χώρας έχει επηρεάσει την εξωτερική πολιτική, με τη διοίκηση Τραμπ να επινοεί όλο και πιο παράλογες ιστορίες, για παράδειγμα ότι κάθε επίθεση σε βάρκα στη Βενεζουέλα σώζει 25.000 Αμερικανούς.
Τα ψέματα λειτουργούν επειδή μεταθέτουν την ευθύνη. Ο Τραμπ και η διοίκησή του εκπαιδεύουν τα μέσα ενημέρωσης και τον αμερικανικό λαό να συνδέουν τις επιθέσεις στις βάρκες με την αναχαίτιση της ροής φαιντανύλης και άλλων ναρκωτικών. Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των ψεμάτων που λένε οι ιμπεριαλιστές πριν ξεκινήσουν πολέμους.
– Εχετε χαρακτηρίσει τον Αμερικανό πρόεδρο «φασίστα». Ηταν αυτός ο λόγος που εσείς και η οικογένειά σας εγκαταλείψατε τις ΗΠΑ και εγκατασταθήκατε στον Καναδά;
– Χρησιμοποιώ τον όρο «φασίστας» για να καταδείξω ότι είναι επικίνδυνος. Αλλωστε, το «Make America Great Again» είτε πιστεύετε ότι αντανακλά αρχαϊκό εθνικισμό είτε «μια σχεδόν θρησκευτική λατρεία της νεωτερικότητας», ταιριάζει με οποιονδήποτε σοβαρό, επιστημονικό ορισμό του φασισμού.
Δεν έφυγα από το Yale εξαιτίας του Τραμπ. Οφείλω να επισημάνω όμως ότι η αποστολή των πανεπιστημίων είναι να αποτελούν παράδειγμα και να δημιουργούν τις συνθήκες της ελευθερίας. Υπάρχουν λόγοι για τους οποίους οι τύραννοι στοχεύουν πρώτα τα πανεπιστήμια, γι’ αυτό και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι θα παραμείνουν υπερασπιστές της ελευθερίας.
