Οι κόρες της Αμερικανίδας συγγραφέως Κέιτι Κιταμούρα κάνουν καταδύσεις με τον πατέρα τους Χάρι Κούνζρου, Βρετανό συγγραφέα και δημοσιογράφο, στα Χανιά. Ετσι έχουμε χρόνο να μιλήσουμε με την ησυχία μας για τα βιβλία της, τη μητρότητα, τον Τραμπ, τον Νορβηγό συγγραφέα Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ που είναι φίλος της, αλλά και την αυτομυθοπλασία ως είδος. Ξεκινάμε τη συζήτηση από τον προσεταιρισμό της κλασικής αρχαιότητας από την αμερικανική Ακροδεξιά, ένα θέμα που την ενδιαφέρει πολύ αφότου παρακολούθησε τη συνομιλία του Γιάννη Χαμηλάκη, αρχαιολόγου και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Brown των ΗΠΑ, με τον Κούνζρου και τον Γάλλο Μορίς Ατιά στο Φεστιβάλ Βιβλίου.
Παραδέχομαι ότι μου είναι γνωστό το φαινόμενο: «Οι γονείς μου ήταν αριστεροί κι αποκήρυσσαν το δέος προς την κλασική αρχαιότητα ως ακροδεξιό σύμπτωμα. Επί δεκαετίες η αρχαιοελληνική γραμματεία ήταν θύμα ακροδεξιάς καπηλείας, με τη συνενοχή της Αριστεράς…». Της κάνει μεγάλη εντύπωση. «Σήμερα αυτό συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η Ακροδεξιά επιδεικνύει εξαιρετικό ενδιαφέρον για την κλασική αρχαιότητα κυρίως ως κλισέ. Οι Σπαρτιάτες, η “Οδύσσεια” του Νόλαν κ.λπ.».
Μεγαλώνοντας στην Καλιφόρνια των ’80s
Ιαπωνικής καταγωγής η ίδια, μεγάλωσε σε ένα δίγλωσσο σπίτι ακαδημαϊκών στην Καλιφόρνια και βίωσε παρ’ όλα αυτά τον ρατσισμό στις δεκαετίες του 1980 και του 1990. «Στα πρώτα χρόνια της παιδικής μου ηλικίας, ήμουν σε μεγάλο βαθμό ο διερμηνέας ειδικά για τη μητέρα μου. Τα αγγλικά μου έγιναν καλύτερα από τα δικά της αρκετά γρήγορα απλώς επειδή ήμουν παιδί. Ηταν μια περίοδος κατά την οποία υπήρχε μεγάλη ανησυχία για την Ιαπωνία ως υπερδύναμη, παρόμοια με αυτήν που υπάρχει τώρα για την Κίνα. Επικρατούσε καχυποψία στην κοινωνία γενικότερα. Ηταν η εποχή που προβάλλονταν ταινίες όπως ο “Ανατέλλων ήλιος” με τον Σον Κόνερι». Σήμερα έχει αλλάξει πολύ η κατάσταση. «Οταν ήμουν παιδί με κορόιδευαν που έτρωγα σούσι. Σε ένα πρόσφατο πάρτι γενεθλίων για την κόρη μου, ρώτησα πέντε κορίτσια αν ήθελαν να παραγγείλουν πίτσα ή σούσι και όλες είπαν σούσι, φυσικά!».
Τα τρία πιο διαβασμένα βιβλία της, «Οικειότητες» (Intimacies, εκδ. Riverside, 2022), και τα μεταφρασμένα στα ελληνικά, το υποψήφιο για βραβείο Μπούκερ «Οντισιόν» (εκδ. Διόπτρα, 2026) και το «Ενας χωρισμός» (εκδ. Κέδρος, 2017), έχουν πολλά κοινά σημεία. Είναι γραμμένα σε πρώτο πρόσωπο, η πρωταγωνίστρια είναι γυναίκα, παίζουν με διαφορετικά σενάρια κι εκδοχές («τι θα γινόταν αν…»), μιλούν για τις σύγχρονες σχέσεις και εκφάνσεις τους, όπως το ghosting.
«Ηταν πολύ αστείο. Εκανα μια εκδήλωση σε ένα πανεπιστήμιο στην Αμερική και ήταν στο κοινό φοιτητές 18 χρόνων που είχαν διαβάσει τον “Χωρισμό”. Ηθελαν να μιλήσουμε για το θέμα, υπέθεσαν ότι ήμουν κατά κάποιο τρόπο γκουρού του ghosting». Πιστεύει ότι με τη χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας έχει γίνει πολύ εύκολο το ghosting. «Οι άνθρωποι έχουν ολόκληρες σχέσεις που βασίζονται μόνο στο Διαδίκτυο και όχι στην πραγματική επαφή. Το ghosting είναι σαν να πεθαίνει ένα αγαπημένο πρόσωπο, κάτι που είναι τόσο κοινό, αλλά εξακολουθεί να είναι σοκαριστικό».
Οταν ήμουν παιδί με κορόιδευαν που έτρωγα σούσι. Σε ένα πρόσφατο πάρτι γενεθλίων για την κόρη μου, ρώτησα πέντε κορίτσια αν ήθελαν πίτσα ή σούσι και όλες είπαν σούσι, φυσικά!
Η ιδέα της «Οντισιόν» γεννήθηκε όταν διάβασε έναν τίτλο στην εφημερίδα: «”Ενας ξένος μού είπε ότι είναι ο γιος μου”. Με ενδιέφερε πολύ αυτή η αντίφαση ανάμεσα στο “ξένος” και “γιος”, γιατί υπάρχει μια υπόθεση ότι το παιδί σου είναι κάποιος που γνωρίζεις πολύ καλά από την αρχή της ζωής του». Δεν θέλησε να διαβάσει το άρθρο γιατί υποπτεύθηκε πως θα δίνει μια λογική εξήγηση για αυτόν τον τίτλο. «Ηθελα κάπως να μείνω με αυτή την αίσθηση του παράξενου. Μετά μιλούσα με μια φίλη, της οποίας ο γιος ήταν τότε κοντά στα 20. Και μου είπε ότι αυτή είναι μια φάση της μητρότητας, το παιδί σου να σου φαίνεται σαν ξένος άνθρωπος».
Η ίδια έχει νιώσει έτσι για τα παιδιά της; «Ο γιος μου είναι τώρα 13, οπότε μόλις αρχίζει να μπαίνει στην εφηβεία κι αλλάζει πάρα πολύ γρήγορα. Συχνά αυτές οι αλλαγές είναι πραγματικά υπέροχες. Εχει ωριμάσει αρκετά, είναι πολύ πιο παρατηρητικός από ό,τι ήταν. Είμαι σίγουρη όμως ότι έρχονται κι άλλες αλλαγές στη συνέχεια, που θα είναι λιγότερο ευπρόσδεκτες. Συχνά αντιλαμβάνομαι πως η ταυτότητα ενός παιδιού δεν είναι στατική, είναι σε συνεχή ροή, αλλάζει όλη την ώρα. Αυτό μάλλον ισχύει για όλους μας, αλλάζουμε πολύ περισσότερο από όσο ίσως παραδεχόμαστε».
Γράφοντας ως… άνδρας
Γράφοντας ως… άνδραςΑποφεύγει να δώσει έτοιμες απαντήσεις στους αναγνώστες, της αρέσει η αμφισημία. «Με ενδιαφέρει πολύ η ερμηνεία του αναγνώστη, πώς ο αναγνώστης προσεγγίζει μια ιστορία. Εξάλλου κι εγώ είμαι κυρίως αναγνώστρια, με ενδιαφέρει το πώς διαβάζω, ποιες υποθέσεις κάνω όταν διαβάζω. Ηθελα να παίξω λίγο με τις ερμηνείες του αναγνώστη. Αλλωστε, όταν υπάρχει μια σκηνή συνάντησης μιας γυναίκας με έναν άνδρα, συνήθως η αβίαστη εξήγηση είναι πως πρόκειται για ερωτική ή σεξουαλική σχέση». Εχει γράψει το πρώτο της βιβλίο ως άνδρας αφηγητής με αποκλειστικά ανδρικούς χαρακτήρες και δεν το θεωρεί δύσκολο. «Η συντριπτική πλειονότητα των βιβλίων έτσι έχει γραφτεί: από άνδρες, για άνδρες και προς άνδρες. Είναι πολύ πιο προκλητικό να γράφω από μια γυναικεία οπτική γωνία, ιδιαίτερα, θα έλεγα, για έναν γυναικείο χαρακτήρα στη μέση ηλικία».
Δεν πιστεύει ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια άνθηση των γυναικών συγγραφέων και μεγάλο ενδιαφέρον στον εκδοτικό τομέα να εκδώσει γυναίκες συγγραφείς; «Αυτό είναι αλήθεια. Υπήρξαν μερικές πραγματικά ενδιαφέρουσες γυναίκες συγγραφείς που παραβλέφθηκαν. Για παράδειγμα, η Χίλαρι Μαντέλ αναγνωρίστηκε σχετικά αργά στην καριέρα της, παρόλο που έγραφε μεγάλα, φιλόδοξα βιβλία που πληρούσαν όλα τα κριτήρια που είχαν τεθεί από πολλούς άνδρες συγγραφείς». Παράλληλα βλέπει μια τάση επανανακάλυψης παλαιότερων γυναικών συγγραφέων, όπως η Δανή ποιήτρια Τόβε Ντίτλεφσεν, και ανάδειξης του ρόλου γυναικών που στάθηκαν στο πλευρό διάσημων ανδρών συγγραφέων, όπως η γυναίκα και η κόρη του Τόμας Μαν.
Παρόλο που ο άνδρας της είναι επίσης συγγραφέας, δεν νιώθει ανταγωνιστικά μαζί του. «Είναι τόσο διαφορετικός συγγραφέας από εμένα. Δεν προσπαθούμε καθόλου να καλύψουμε το ίδιο έδαφος ως μυθιστοριογράφοι. Από την άλλη, είναι πολύ ωραίο γιατί καταλαβαίνουμε τι προσπαθεί να κάνει ο άλλος, γνωρίζουμε τις απαιτήσεις, τι χρειάζεται για να τελειώσεις ένα βιβλίο, ειδικά τις προθεσμίες».
Οσα μου έμαθε ο Κνάουσγκορντ
Είναι καλή φίλη με τον Νορβηγό συγγραφέα Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ. Αυτό που εκτιμά στο γράψιμό του είναι ότι δεν φοβάται. «Οταν ξεκινάς να γράφεις θεωρείς πως το πιο σημαντικό πράγμα είναι να γράφεις όμορφες, τέλειες προτάσεις. Κι όμως, ένα καλό μυθιστόρημα δεν είναι μια διαδοχή από όμορφες προτάσεις. Ο Κνάουσγκορντ πάντα το ήξερε αυτό. Ο “Αγώνας μου” είναι από αυτά τα βιβλία που δεν ανησυχούν για την επιφάνεια του πεζού ύφους. Με βοήθησε να καταλάβω ότι ο ορίζοντας του τι αποτελεί ένα καλό βιβλίο είναι πολύ ευρύτερος και πιο φιλόδοξος από το να προσπαθείς απλώς να γράψεις ωραία».
Με δεδομένο ότι γράφει σε πρώτο πρόσωπο, θα τολμούσε η ίδια να γράψει αυτού του είδους την αυτομυθοπλασία και να έρθει σε σύγκρουση με την οικογένειά της, τους φίλους και τον σύντροφό της; Οχι, δεν την ενδιαφέρει καθόλου. «Η ιδέα δεν είναι πλέον και τόσο ριζοσπαστική. Ολοι προσπαθούν να κάνουν το ίδιο πράγμα που έκανε εκείνος. Σε ένα από τα βιβλία του ο χαρακτήρας τού λέει: “Θα μπορούσες να γράψεις για οτιδήποτε”. Είναι συναρπαστικό, αλλά δεν είναι όλοι έτσι. Οταν διαβάζω ανθρώπους που προσπαθούν να γράψουν σαν εκείνον, πιστεύουν πως είναι εύκολο, δεν συνειδητοποιούν ότι υπάρχει μια πολύ ιδιαίτερη αλχημεία στο γράψιμό του που τον καθιστά καθηλωτικό. Η αυτομυθοπλασία είναι ενδιαφέρουσα όταν έχεις αυτή την ικανότητα, και ίσως λιγότερο ενδιαφέρουσα όταν δεν την έχεις».
Αποδιάρθρωση α λα Τραμπ
Η γνώμη της για τη δεύτερη θητεία Τραμπ είναι πως είναι «σημαντικά χειρότερη από την πρώτη». «Κινήθηκαν πολύ γρήγορα. Από μια άποψη τα στελέχη της κυβέρνησης είναι πολύ χαοτικά, από την άλλη είναι και πολύ οργανωμένα. Στόχος είναι να αποδιαρθρώσουν πολλές από τις ασφαλιστικές δικλίδες». Θεωρεί ωστόσο ότι υπάρχουν κάποια αισιόδοξα μηνύματα, ειδικά σε τοπικό επίπεδο. «Οι δημοτικές εκλογές είναι σε κάποιο βαθμό κάτι που μπορείς να επηρεάσεις ενεργά και να διαμορφώσεις. Ζω στη Νέα Υόρκη και είχαμε μερικές πολύ καλές τοπικές εκλογές πρόσφατα. Εκλέξαμε έναν προοδευτικό δήμαρχο που κάνει φανταστική δουλειά».
Το πρόβλημα, εκτιμά η ίδια, είναι πως άνθρωποι σαν τον δήμαρχο της Νέας Υόρκης Ζοράν Μαμντάνι δεν μπορούν να εκλεγούν σε ομοσπονδιακές εκλογές. Χρειάζεται κάποιος υποψήφιος πιο μετριοπαθής, της αντιτείνω. Δεν συμφωνεί. Της αρέσει η βουλευτής Αλεξάντρια Οκάσιο Κορτέζ (AOC), η οποία ανήκει στην αριστερή πτέρυγα των Δημοκρατικών. «Το ανησυχητικό ωστόσο είναι ότι στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, ξέρουμε ότι ο υποψήφιός τους θα είναι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ή ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ενώ οι Δημοκρατικοί δεν έχουν κάποιο φαβορί».
Η συνάντηση
Βρεθήκαμε στις 10 το πρωί στο «Πόρτο Βενετσιάνο», το ξενοδοχείο στο παλιό λιμάνι των Χανίων όπου διέμενε κατά τη διάρκεια του 5ου Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων. Είχε ξυπνήσει νωρίς κι είχε πάρει ήδη πρωινό από τον μπουφέ.
Αρκεστήκαμε σε δύο καπουτσίνο. Οταν ζήτησα τον λογαριασμό, ο σερβιτόρος με ενημέρωσε ότι είχε ήδη πληρωθεί, είτε από το φεστιβάλ είτε από τον εκδοτικό οίκο της στην Ελλάδα, τη Διόπτρα, που κανόνισε τη συνέντευξη. Τη φωτογραφία τράβηξε ο δημοσιογράφος Σταύρος Θεοδωράκης, ο οποίος έπαιρνε πρωινό δίπλα μας. Οταν μετά του επισήμανα ότι ξέχασε να της πει να βγάλει τα μαύρα γυαλιά της, διαμαρτυρήθηκε: «Μα είναι το στυλ της!».
