Το φθινόπωρο του 2013 είχε μόλις επιστρέψει στην Ελλάδα από το Λονδίνο, μετά το μεταπτυχιακό της. Λίγες ημέρες πριν ξεκινήσει να εργάζεται σε δικηγορική εταιρεία, στον τομέα της ανακεφαλαιοποίησης τραπεζών, συνόδευσε μια στενή φίλη της στο κτηνιατρείο, όπου θα γινόταν ευθανασία στον ηλικιωμένο και βαριά άρρωστο σκύλο της. Μπαίνοντας στον χώρο, είδε έναν άλλο σκύλο: νεαρό, κατάμαυρο. Τον είχε βρει μια οικογένεια υποσιτισμένο και κακοποιημένο στη Σίφνο και τον είχε φέρει στην Αθήνα, ελπίζοντας να του βρει σπίτι. «Θα τον πάρω εγώ», είπε χωρίς δεύτερη σκέψη. Κάπως έτσι ο Τάσος –«μόνο σε αυτό το όνομα γύριζε, είχαμε δοκιμάσει δεκάδες άλλα»– έγινε ο πρώτος της σκύλος και η αφορμή για τη δημιουργία της Dogs’ Voice, αρχικά ως πλατφόρμας υιοθεσιών. «Ετρεμε τους ανθρώπους, κυρίως τους άνδρες. Και όμως με εμπιστεύθηκε αμέσως, σαν να ήταν πάντα μέρος της ζωής μου», λέει η Ελενα Δέδε, νομικός και ιδρύτρια του μη κερδοσκοπικού οργανισμού που έχει αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στο φιλοζωικό γίγνεσθαι στην Ελλάδα μέσα από σημαντικές δράσεις και παρεμβάσεις. Τελευταία συνεισφορά του ο καθοριστικός ρόλος του στον σχεδιασμό –σε συνεργασία με την Ειδική Γραμματεία Προστασίας Ζώων Συντροφιάς, φορείς, αλλά και οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών–, του Εθνικού Μηχανισμού Προστασίας Ζώων σε Φυσικές Καταστροφές, που παρουσιάστηκε πριν από λίγες εβδομάδες.
– Ποιο κενό ήρθε να καλύψει ο νέος εθνικός μηχανισμός;
– Σε σοβαρές κρίσεις, όπως οι πλημμύρες στη Μάνδρα το 2017 και οι μεγάλες πυρκαγιές που ακολούθησαν τα επόμενα έτη, φάνηκε ότι το σύστημα δεν ήταν επαρκώς προετοιμασμένο. Ζώα διασώζονταν, αλλά δεν υπήρχε οργανωμένος χώρος για να μεταφερθούν. Εθελοντές επιχειρούσαν χωρίς ατομικά μέσα προστασίας, ρισκάροντας τη ζωή τους. Αιτήματα διάσωσης διακινούνταν κυρίως μέσω κοινωνικών δικτύων, συχνά χωρίς επιβεβαίωση. Τραυματισμένα ζώα χρειάζονταν άμεση νοσηλεία. Κρίσιμες αποφάσεις έπεφταν αποκλειστικά στους ώμους των εθελοντών. Ολα αυτά τα χρόνια, δηλαδή, οι οργανώσεις αναγκαστήκαμε να καλύψουμε ένα κενό που δεν θα έπρεπε να καλύπτεται μόνο με αυταπάρνηση. Αναπτύξαμε επιχειρησιακά πρωτόκολλα, αναλάβαμε τεράστιες ευθύνες, πιέσαμε την πολιτεία και καταθέσαμε την τεχνογνωσία που αποκτήσαμε – η οποία πλέον αξιοποιείται, ώστε η προστασία των ζώων να γίνεται οργανωμένα, αποτελεσματικά και με διαφάνεια.
– Τι διασφαλίζει ότι το σχέδιο δεν θα μείνει «στα χαρτιά»;
– Εμείς: οι οργανώσεις και οι εθελοντές που ήμασταν στο πεδίο πριν υπάρξει θεσμικό πλαίσιο. Θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε με την πολιτεία, την Πολιτική Προστασία, την τοπική αυτοδιοίκηση και τους αρμόδιους φορείς, ώστε να λειτουργήσει στην πράξη. Θα αξιολογούμε τι λειτουργεί και τι χρειάζεται βελτίωση, θα αναδεικνύουμε τα κενά και θα διεκδικούμε τις αναγκαίες αλλαγές. Για εμάς, το ζητούμενο είναι ο μηχανισμός να εξελιχθεί σε κεκτημένο της δημόσιας διοίκησης και της ελληνικής κοινωνίας. Να μην εξαρτάται από συγκυρίες ή την έκτακτη κινητοποίηση λίγων ανθρώπων, αλλά να αποτελεί σταθερό μέρος του τρόπου με τον οποίο η χώρα μας προετοιμάζεται και ανταποκρίνεται σε κρίσεις.
– Τι απαντάτε σε όσους φοβούνται ότι η δουλειά των εθελοντών ίσως γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από την πλευρά της κυβέρνησης για τις ψήφους των φιλόζωων;
– Κανείς δεν πήρε ούτε έδωσε λευκή επιταγή, έγιναν ζυμώσεις. Τέσσερις ομάδες εργασίας καθίσαμε γύρω από το ίδιο τραπέζι. Δεν θεωρώ τίμιο να γκρινιάζουμε ότι η πολιτεία δεν κάνει τίποτα για τα ζώα και όταν μας ζητείται να συμμετάσχουμε σε μια κοινή προσπάθεια να αρνούμαστε. Εμείς δεν παίζουμε το παιχνίδι της πολιτικής. Μας «καίει» η εξέλιξη των κοινωνικών ζητημάτων, η θεσμική προστασία των ζώων. Αν κάποιοι έχουν άλλες ατζέντες, θα κριθούν εκ του αποτελέσματος, όπως όλοι μας, άλλωστε.
Είμαι αισιόδοξη ότι κάτι έχει αρχίσει να αλλάζει και ως προς τις κακοποιήσεις. Η κοινωνία, οι αστυνομικές αρχές, οι δικαστικοί λειτουργοί και εισαγγελείς δείχνουν καλύτερα αντανακλαστικά απέναντι σε τέτοια περιστατικά.
– Το μεγάλο «αγκάθι» στην Ελλάδα είναι ο πληθυσμός των αδέσποτων ζώων, που εκτιμάται πως έχει ξεπεράσει τα 4 εκατ. Ποιος είναι ο πιο αδύναμος κρίκος στη διαχείρισή τους;
– Η μη εφαρμογή του νόμου 4830/2021 από την Ελληνική Αστυνομία, άλλοτε λόγω υποστελέχωσης και άλλοτε λόγω δυσκολιών στις μικρές κοινωνίες, όπου όλοι γνωρίζονται με όλους και οι προσωπικές σχέσεις έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα από όσο σε ένα αστικό κέντρο. Και, βέβαια, τα προβλήματα αναλογικότητας του νόμου, που έχουν ως αποτέλεσμα να δυσκολεύονται οι δικαστές να επιβάλλουν τις προβλεπόμενες ποινές. Να σας πω ένα παράδειγμα: η έκθεση ανηλίκου σε κίνδυνο ζωής είναι πλημμέλημα, ενώ η έκθεση κουταβιών ή νεογέννητων γατών σε κίνδυνο ζωής κακούργημα. Επίσης, δεν έχει προωθηθεί η υποχρεωτική στείρωση των δεσποζόμενων ζώων (από τα οποία προκύπτουν τα αδέσποτα) και δεν ελέγχονται στον βαθμό που θα έπρεπε οι ανεύθυνοι κηδεμόνες. Κάποιες ομάδες πληθυσμού, όπως οι κυνηγοί, χαίρουν προνομίων τα οποία δεν καταλαβαίνω. Γιατί η πολιτεία δείχνει τέτοια ευαισθησία για τα «δικαιώματά» τους και το ραντάρ της δεν πιάνει τις παρανομίες τους; Για το πολιτικό κόστος;
– Υπάρχει, παρά ταύτα, κάτι που σας κάνει να αισιοδοξείτε;
– Οτι το ποσοστό κηδεμονίας ζώων στη χώρα μας έχει αυξηθεί εντυπωσιακά την τελευταία δεκαετία, ότι η ευαισθητοποίηση των πολιτών είναι ολοένα και μεγαλύτερη. Είμαι αισιόδοξη ότι κάτι έχει αρχίσει να αλλάζει και ως προς τις κακοποιήσεις. Η κοινωνία, οι αστυνομικές αρχές, οι δικαστικοί λειτουργοί και εισαγγελείς δείχνουν καλύτερα αντανακλαστικά απέναντι σε τέτοια περιστατικά. Δεν έχω, όμως, την ίδια αισιοδοξία για τους δήμους, που βάσει της νομοθεσίας είναι υπεύθυνοι για τη διαχείριση των αδέσποτων, γιατί εκεί όλα εξαρτώνται από τα πρόσωπα, αν ένας αντιδήμαρχος, δηλαδή, αγαπάει τα ζώα και αν μπορεί να συνεργαστεί με τα τοπικά φιλοζωικά σωματεία ή όχι. Αυτή είναι συνταγή αποτυχίας.
– Τις συχνά συγκρουσιακές σχέσεις ανάμεσα στους φιλόζωους πώς τις εξηγείτε;
– Δυστυχώς, κάποιοι ξεχνούν ότι είμαστε όλοι στο πεδίο για τον ίδιο σκοπό. Ισως φταίει η κόπωση της ενσυναίσθησης: έχουν ματαιωθεί σε πολλές περιπτώσεις, έχουν αναλάβει ζώα πάνω από τις δυνάμεις τους και αυτό οδηγεί σε παρεξηγήσεις και κόντρες. Υπάρχουν, βέβαια, και μερικοί που έχουν αποκτήσει ταυτότητα μέσα από το εθελοντικό έργο τους, η ζωή τους νοηματοδοτείται μόνο από αυτό, οπότε αναπτύσσουν μια εγωιστική ανάγκη για αναγνώριση και αποδοχή. Αυτό γεννάει ανταγωνισμό. Θεωρώ σημαντικό να διατηρούμε μια υγιή σχέση με τον εθελοντισμό και να μην ξεχνάμε ότι είναι επιλογή μας.
– Φτάσατε ποτέ στο σημείο να θέλετε να εγκαταλείψετε την προσπάθεια;
– Την άνοιξη του 2024 σκεφτόμουν να διαλύσω την Dogs’ Voice. Δεν έπαιρνα καμία χαρά πια· ήμουν έγκυος και δεν μπορούσα να το απολαύσω. Με κράτησαν κάποιοι άνθρωποι, που μας τηλεφωνούσαν για να πουν «ευχαριστώ» για τα ζώα που είχαν υιοθετήσει από εμάς, και το εγγενές πείσμα μου. Εκανα ένα βήμα πίσω, ξαναβρήκα την ηρεμία μου, αποσυμφορήθηκα από ευθύνες που δεν μου αναλογούσαν. Δεν θα ήμουν χρήσιμη αν έχανα την ισορροπία μου, θα έκανα κακό στα ζώα και στην οικογένειά μου. Επίσης, ζήτησα βοήθεια από άλλες οργανώσεις και, πράγματι, κάποιες μας στήριξαν. Δεν το ξεχνάω ποτέ.
– Ο σκύλος σας, ο Τάσος, τι σας έχει μάθει;
– Να εμπιστεύομαι το πώς νιώθω δίπλα σε έναν άνθρωπο ή σε μια κατάσταση· την ασυνείδητη, μη λογική αντίληψη του κόσμου. Είναι πια υπερήλικος. Μου έχει κάνει την τιμή να είμαστε μαζί και μου έχει προσφέρει την αγάπη του τόσα χρόνια. Δεν δικαιούμαι, λοιπόν, να του θυμώνω για τα ατυχήματά του και να βαρυγκομάω όταν πρέπει να καθαρίζω το σπίτι. Η ενσυναίσθηση πρέπει να είναι έμπρακτη. Αυτό είναι ένα μάθημα που έχω πάρει και από τον εθελοντισμό.
Ιστορίες με καλό τέλος
«Ο Μένιος βρέθηκε στις φωτιές στα Καλύβια, το καλοκαίρι του 2023. Ηταν εννέα ετών, υποσιτισμένος, με λεϊσμανίαση και σοβαρό πρόβλημα στην καρδιά. Νοσηλεύτηκε για αρκετό καιρό. Μια νέα γυναίκα, η Κατερίνα Λαζανά, αποφάσισε να τον υιοθετήσει. Ο κτηνίατρος της είπε ότι στην καλύτερη περίπτωση θα ζούσε μερικούς μήνες. Διανύουν ήδη τον τρίτο χρόνο μαζί. Ζουν στο Στρασβούργο και ο Μένιος έχει ταξιδέψει σε όλη την Ευρώπη! Θυμάμαι και τη στιγμή επανένωσης μιας μητέρας και της οκτάχρονης κόρης της με τον σκύλο τους. Τον είχαμε σώσει από τις φλόγες στη Βαρυμπόμπη το 2021. Μόλις συναντήθηκαν ξανά, άνθρωποι και ζώο, κλαίγοντας, ενώθηκαν σε μια συγκλονιστική αγκαλιά που πάντα μου φέρνει δάκρυα στα μάτια…».
Η συνάντηση
Στο Hub της Dogs’ Voice στο Γαλάτσι, όπου πλέον «και επισήμως» λειτουργεί ο Σταθμός Υποδοχής Πυρόπληκτων Ζώων, γευματίσαμε ελαφρά (από μια σαλάτα). Η Ελενα Δέδε μου μίλησε και για την οικογένειά της. Για τον σύζυγό της Πέτρο Ζιώγα – «Είναι το… τραμπολίνο μου. Με πετάει στον αέρα για να πετάξω και να υλοποιήσω όσα ονειρεύομαι και ξέρω ότι κατεβαίνοντας θα με κρατήσει, θα είμαι ασφαλής». Για τις κόρες τους, Ιφιγένεια και Εριφύλη, που λατρεύουν τα ζώα: συμβιώνουν, εκτός από τον Τάσο, με ένα ακόμη τυφλό σκυλάκι και μια γάτα. «Ετσι τους ανοίγεται ένας δρόμος που, περπατώντας τον, θα γίνουν καλύτεροι άνθρωποι. Δεν θέλω να λέω κάποτε στα παιδιά μου “κοιτάξτε τι καταφέραμε για τα ζώα”, αλλά “δείτε από πού ξεκινήσαμε”…».
