Περίμενα να συναντήσω τρεις διπλωμάτισσες που έχουν καλή σχέση μεταξύ τους, αλλά αυτό που βρήκα ήταν τρεις στενές φίλες. Προσέξτε τώρα συμπτώσεις: η Ιέβα Μπρίντε, η Κάριν Ράνου και η Λίνα Σκερστονάιτε, οι πρέσβειρες Λετονίας, Εσθονίας και Λιθουανίας, έχουν γεννηθεί την ίδια χρονιά, την ίδια περίοδο ανέλαβαν πρέσβειρες των χωρών τους στην Ελλάδα (το 2022 και στο πρώτο μάλιστα πρεσβευτικό τους πόστο) και αναχωρούν φέτος το καλοκαίρι και οι τρεις μαζί, αφού ολοκληρώθηκε η θητεία τους στη χώρα μας. Πώς να μη γίνουν φίλες;
Ωστόσο, δεν γνωρίζονταν· στην Ελλάδα έγιναν φίλες. Μια φιλία που έγινε φανερή από την πρώτη στιγμή που τις είδα να καταφθάνουν στον «Βλάσση» για το γεύμα μας.
Για την Ιέβα, αυτή δεν ήταν η πρώτη διπλωματική θητεία στην Ελλάδα. Είχε προηγηθεί η τριετία 2001-2004· έζησε τον πυρετό των προετοιμασιών και τη γιορτή των Ολυμπιακών Αγώνων. «Οταν ήρθε η ώρα να φύγω το 2004, ήμουν απαρηγόρητη», λέει σήμερα. «Για μένα η Ελλάδα είναι η δεύτερη πατρίδα μου. Το έχω υπολογίσει: το 15% ολόκληρης της ζωής μου εδώ το έχω ζήσει. Είχα πάθει εμμονή όταν είχα πρωτοέρθει. Από τα μέρη και τους ανθρώπους έως την κουλτούρα και την Ιστορία. Κι όταν έφυγα την πρώτη φορά αισθάνθηκα κάτι σαν σωματικό πόνο. Οπως όταν έχεις μια ερωτική σχέση και δεν είσαι έτοιμος να την τελειώσεις. Τώρα πια ξέρω ότι θα είναι μια σταθερά στην υπόλοιπη ζωή μου».
Η Ιέβα, που έμαθε και ελληνικά, αλλά το παράπονό της είναι ότι οι Ελληνες της μιλούν πάντοτε στα αγγλικά, όταν επέστρεψε το 2022 βρήκε μια εντυπωσιακά διαφορετική Ελλάδα. Καλύτερη; «Πιο εξελιγμένη, πιο οργανωμένη, αλλά οι Ελληνες έχουν πια χάσει την ανεμελιά που είχαν τότε».
Η κρίσιμη συγκυρία
Πρώτη έφτασε η Κάριν τον Ιανουάριο του 2022. Τον Μάρτιο ακολούθησε η Ιέβα· τον Ιούνιο κατέφτασε και η Λίνα. Και οι τρεις ανέλαβαν τις πρεσβείες τους σε μια κρίσιμη χρονιά: τον Φεβρουάριο του 2022 η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Οι χώρες της Βαλτικής βρέθηκαν αμέσως στο μάτι του κυκλώνα.
Για μένα η Ελλάδα είναι η δεύτερη πατρίδα μου. Τώρα πια ξέρω ότι θα είναι μια σταθερά στην υπόλοιπη ζωή μου.
Ιέβα Μπρίντε
Για την Κάριν η αρχή ήταν επεισοδιακή: την πρώτη μέρα της στην Αθήνα βγήκε για τζόκινγκ και κλειδώθηκε έξω από την πρεσβευτική κατοικία. «Χρειάστηκε να μπω σαν διαρρήκτης, μέσα από το παράθυρο της κουζίνας». Τρεις μέρες μετά χτύπησε την Αθήνα μια ασυνήθιστη χιονόπτωση. «Δεν είχα φέρει μαζί μου τίποτα χειμωνιάτικο. Δεν περίμενα να ζήσω κάτι τέτοιο στην Αθήνα». Ολα αυτά συμβαίνουν εν μέσω πανδημίας – «που σήμαινε πως δεν μπορούσε να τηρηθεί το πρωτόκολλο και να έρθει ελληνική αντιπροσωπεία να με υποδεχθεί στο αεροδρόμιο».
Κυρίως όμως αυτό που την παραξένεψε ήταν ότι κανένας στην Ελλάδα δεν μιλούσε για την επικείμενη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. «Νομίζω κάποιες συζητήσεις ξεκίνησαν μερικές μέρες πριν από την εισβολή και αφού ο Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε τον υπουργό Εξωτερικών Νίκο Δένδια στη Μαριούπολη, για να στηρίξει την ελληνική ομογένεια. Επισκέφθηκε και τη Μόσχα για συνομιλίες και αυτό πρέπει να ήταν λίγες ημέρες πριν από την εισβολή». Πράγματι, ο Νίκος Δένδιας επισκέφθηκε την Ουκρανία στις 31 Ιανουαρίου του 2022 και τη Μόσχα στις 17 Φεβρουαρίου. Αναχώρησε την επομένη. Η ρωσική εισβολή εκδηλώθηκε στις 24 Φεβρουαρίου.
Για την Ιέβα, η δεύτερη θητεία της στην Ελλάδα ήταν πολύ διαφορετική από την πρώτη, όχι μόνο λόγω του ότι τώρα ήταν πρέσβειρα, αλλά και επειδή η Λετονία είχε πλέον γίνει πλήρες μέλος της Ε.Ε. «Μας έκανε τη δουλειά πολύ πιο εύκολη το γεγονός ότι από την πρώτη στιγμή η Ελλάδα στάθηκε 100% στο πλευρό της Ουκρανίας», τονίζει.
«Περίμενα την κατάλληλη στιγμή»
Η Λίνα ήρθε από τη Λιθουανία τον Ιούνιο του 2022 και ήταν η πρώτη της επίσκεψη στην Ελλάδα γενικότερα. «Ολοι με ρωτούσαν: μα είναι δυνατόν να μην έχεις επισκεφθεί ποτέ την Ελλάδα; Τους απαντούσα ότι περίμενα την κατάλληλη στιγμή. Και όντως, ήταν καλοκαίρι, η COVID-19 είχε ουσιαστικά τελειώσει και αυτό που βρήκα εγώ ήταν μια ωραία ατμόσφαιρα. Βέβαια, ο πόλεμος στην Ουκρανία βάρυνε τα πάντα. Οταν αναλαμβάνεις ένα νέο πόστο έχεις τις προτεραιότητές σου, η πρεσβεία έχει την ατζέντα της, αλλά ο ουκρανικός πόλεμος υπερέβαινε τα πάντα».
Εξω από το Ιδρυμα Διεθνών Σχέσεων διαδήλωνε η νεολαία του ΚΚΕ. Βγήκα και τους είπα, «ζήστε σε κομμουνιστικό καθεστώς και μετά ελάτε να τα πούμε».
Λίνα Σκερστονάιτε
Για την Κάριν η εισβολή είχε ιδιαίτερη σημασία: η 24η Φεβρουαρίου είναι εθνική γιορτή στην Εσθονία. «Στο Ταλίν υποτίθεται ότι θα γιορτάζαμε. Στην Αθήνα, όπου ήμουν εγώ, ο Γάλλος πρέσβης Πατρίκ Μεζονάβ –η Γαλλία είχε τότε την προεδρία της Ε.Ε.– κάλεσε τους πρέσβεις των χωρών της Ε.Ε., όπως επίσης και τον Ουκρανό πρέσβη. Κάλεσε και εκπρόσωπο της ελληνικής κυβέρνησης. Δεδομένου ότι ο κ. Δένδιας ήταν τότε στη Σενεγάλη, ήρθε ο υπουργός Αμυνας, ο Νίκος Παναγιωτόπουλος. Θυμάμαι τις πρώτες κουβέντες του Γάλλου πρέσβη: έχουμε πόλεμο στην Ευρώπη, άρα, συνάδελφοι, αποτύχαμε στο έργο μας. Ηταν η σκληρή συνειδητοποίηση μιας αλήθειας για όλους μας. Το ίδιο απόγευμα ήρθε ο κ. Δένδιας στην Αθήνα και κάλεσε τους πρέσβεις και των τριών χωρών της Βαλτικής, της Ουκρανίας και της Πολωνίας στο υπουργείο Εξωτερικών για να εκφράσει τη στήριξη της Ελλάδας».
Η ελληνική κυβέρνηση στηρίζει τον αγώνα της Ουκρανίας, αναρωτιέμαι όμως, καθώς τις ακούω, είχαν την ίδια αίσθηση από τον μέσο Ελληνα πολίτη; Η Λίνα θυμάται ότι τον Ιούνιο του 2024 το Ιδρυμα Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ) διοργάνωσε επιστημονική εκδήλωση με θέμα τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ. «Εξω από το κτίριο διαδήλωνε η νεολαία του ΚΚΕ. Βγήκα και τους είπα, “ζήστε σε κομμουνιστικό καθεστώς και μετά ελάτε να τα πούμε”».
«Μας ήξεραν λόγω του μπάσκετ»
Το 2022 σηματοδότησε όμως και κάτι θετικό: τα 100 χρόνια από τη θέσπιση των διπλωματικών σχέσεων της Ελλάδας με τις τρεις χώρες της Βαλτικής. Και οι τρεις πρέσβειρες θυμούνται την επίσκεψη της τέως Προέδρου της Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου στις χώρες τους εκείνη ακριβώς τη χρονιά. «Οταν και ο κ. Μητσοτάκης επισκέφθηκε τη Λιθουανία το φθινόπωρο του 2022, αυτή ήταν η πρώτη επίσκεψη Ελληνα πρωθυπουργού στη χώρα», σημειώνει η Λίνα. «Μετά το 2022 έγινε πολύ σοβαρή και σημαντική δουλειά ενημέρωσης και από τις τρεις πρεσβείες», προσθέτει.
«Γίναμε όλοι πιο εξωστρεφείς. Το 2022 ήταν χρονιά-σταθμός από αυτή τη σκοπιά, ώστε ο κόσμος εδώ να ανακαλύψει τη Βαλτική. Οι ανταλλαγές στις επισκέψεις που έγιναν αυτά τα τέσσερα χρόνια δεν έχουν προηγούμενο. Θέλω να πω, δεν έγιναν όλα χάρη σε εμάς, αλλά παίξαμε έναν ρόλο. Η γεωπολιτική κρίση που ξέσπασε μας έκανε όλους να αντιληφθούμε ότι δεν βρισκόμαστε και τόσο μακριά. Και να πω εδώ ότι τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι Ελληνες τουρίστες επισκέπτονται τις χώρες της Βαλτικής. Κάποτε ήξεραν τη Λιθουανία χάρη στους μπασκετμπολίστες της. Μια χαρά είναι αυτό, αλλά πλέον δεν μένουν οι κουβέντες με τους Ελληνες μόνον εκεί».
Φυσικά, και οι τρεις θυμούνται τα χρόνια του κομμουνισμού. Στην περίπτωση ειδικά των χωρών της Βαλτικής, όμως, δεν μιλάμε απλώς για «δορυφόρους» της Σοβιετικής Ενωσης αλλά για κανονική κατοχή. Αυτό το γεγονός διαχωρίζει αρκετά την κομμουνιστική εμπειρία της Βαλτικής από τις άλλες χώρες του ανατολικού μπλοκ και, πάνω απ’ όλα, για τη Βαλτική: «Για εμάς, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν έληξε το 1945, αλλά το 1991», τονίζουν και οι τρεις μαζί.
Η ουσία είναι ότι χάσαμε 50 χρόνια.Πόσο διαφορετικές μπορεί να ήταν οι χώρες μας αν δεν είχαν προηγηθεί αυτά τα 50 χρόνια σοβιετικής κατοχής;
Κάριν Ράνου
«Υπήρχε μια αφελής οικονομική πολιτική», λέει η Ιέβα. «Ας πούμε ότι στη Λετονία φτιάχναμε πολύ καλές βίδες. Ε, η απόφαση της Μόσχας ήταν πως όλες τις βίδες σε όλη τη Σοβιετική Ενωση θα τις παρείχε η Λετονία. Βίδες έως τη Σιβηρία! Φυσικά, τα πράγματα δεν δουλεύουν έτσι και γι’ αυτό κατέρρευσαν».
«Η ουσία είναι», λέει η Κάριν, «ότι χάσαμε 50 χρόνια. Πόσο διαφορετικές μπορεί να ήταν οι χώρες μας αν δεν είχαν προηγηθεί αυτά τα πενήντα χρόνια σοβιετικής κατοχής;».
Η Λίνα θυμάται ότι «λέγαμε ορισμένα πράγματα στο σπίτι μας αλλά οι γονείς δεν μας επέτρεπαν να τα λέμε παραέξω. Εμείς είμαστε καθολικοί και με βάφτισαν με άλλο επώνυμο, αλλιώς θα το πληρώναμε οικογενειακώς μετά. Στο σχολείο δεν λέγαμε ότι ανταλλάξαμε δώρα για τα Χριστούγεννα ή ότι βάψαμε αυγά το Πάσχα. Αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε ότι η ζωή μπορεί να είναι κάτι ευρύτερο από αυτό που είχαμε μάθει το 1986, το 1987, όταν ξεκίνησε αυτό που ονομάστηκε Περεστρόικα. Σήμερα μου φαίνονται τρελά όλα αυτά, όμως τότε αυτό ήταν η ζωή μας».
Και οι τρεις στενοχωριούνται που φεύγουν. Αλλά ξέρουν ότι αυτή είναι η ζωή του διπλωμάτη. Θα κλείσουν, ωστόσο, το κεφάλαιο «Ελλάδα» με έναν ιδιαίτερο τρόπο: «Θα πάμε μαζί για τέσσερις μέρες στην Ικαρία. Θα τεμπελιάσουμε όσο δεν πάει. Και ίσως μάθουμε και το μυστικό της μακροζωίας».
«Οι Ελληνες ξέρουν πώς να ζουν»
«Σας ζηλεύω για την αίσθηση του χρόνου που έχετε», λέει η Ιέβα. «Εμείς πάμε με το πρόγραμμα. Οι Ελληνες δείχνουν να έχουν άπλετο χρόνο. Επίσης, εμείς έχουμε πολύ ψηλά την αξία της προσωπικής ζωής. Εδώ δεν είναι το ίδιο. Εδώ όμως η ανθρώπινη επαφή είναι ανεκτίμητη».
Κάριν: «Συμφωνώ, η Ελλάδα είναι απίστευτη χώρα. Αν κάτι με ενοχλεί είναι η κακή σχέση που έχετε με τον δημόσιο χώρο και τα σκουπίδια. Είναι απίστευτο πόσο αδικείτε τη χώρα σας. Είστε τόσο φιλόξενοι, έχετε μια τόσο όμορφη χώρα, είναι σαν να προσπαθείτε να την καταστρέψετε».
Η Εσθονία, αλλά και οι άλλες δύο χώρες είναι εξαιρετικά προηγμένες – τεχνολογικά μιλώντας. Δεν τις ενοχλεί ένας κάποιος τεχνολογικός αναλφαβητισμός των Ελλήνων; «Δεν είναι ακριβώς έτσι», αναφέρει. «Η Ελλάδα έχει κάνει υπερβάσεις σε πολλά πεδία, ειδικά σε μακροοικονομικό επίπεδο. Απλώς, πρέπει να το επικοινωνήσει αυτό καλύτερα προς τα έξω».
«Και επιτέλους», τονίζει η Κάριν, «θέλουμε στ’ αλήθεια η Ελλάδα να γίνει Γερμανία; Με τίποτα!».
Η Λίνα επιμένει ότι «οι Ελληνες ξέρουν πώς να ζουν». Προσπαθεί να μάθει ελληνικά, αλλά δυσκολεύεται. Εχει μάθει, ωστόσο, να τραγουδάει ελληνικά τραγούδια («τραγουδάω είναι ευφημισμός», σχολιάζει).
Η Κάριν παρεμβαίνει εδώ: «Οντως, έχω αποδείξεις στο κινητό μου! Στο χριστουγεννιάτικο πάρτι της Βαλτικής είχαμε περφόρμανς από την πρεσβεία της Λιθουανίας!».
Ποια τραγούδια άραγε; Τα θυμάται ένα ένα: το «Πεπρωμένο» του Νταλάρα· το «Αχ, καρδιά μου» του Αργυρού και το «Βαριέμαι» της Μαίρης Λω.
Η συνάντηση
Ηθελαν για το τέλος της θητείας τους στη χώρα μας να έχουν μια καλή γεύση από παραδοσιακή ελληνική κουζίνα. Ετσι, βρεθήκαμε στον ιστορικό «Βλάσση», ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει «αράξει» στα Ιλίσια, στην οδό Μαιάνδρου 15.
Παρά τον αρχικό σχεδιασμό μας καθίσαμε μέσα, συντροφιά με τις κλασικές αφίσες από εικαστικές εκθέσεις που φιλοτεχνούν τους τοίχους του εστιατορίου από παλιά. Καθώς ήταν το πρώτο πραγματικά ζεστό μεσημέρι του φετινού καλοκαιριού, μέσα είχε ωραία δροσιά και ησυχία.
Για αρχή, μοιραστήκαμε λαβράκι μαρινάτο και δύο σαλάτες: αθηναϊκή και καλοκαιρινή – ειδικά η τελευταία, ένα από τα πιο δημοφιλή και δροσερά ορεκτικά του μαγαζιού.
Ως προς τα κυρίως πιάτα: η Κάριν και η Ιέβα παρήγγειλαν μαγιάτικο ψάρι στη σχάρα με πατατοσαλάτα, η Λίνα τηγανητό μπακαλιάρο με πατατοσαλάτα, εγώ αρνί κοκκινιστό με πένες. Η Κάριν ήπιε μόνο νερό («έχω αμέσως μετά ραντεβού στο Μαξίμου», είπε). Οι υπόλοιποι, από ένα ποτήρι λευκό κρασί ο καθένας. Στο τέλος, οι κυρίες παρήγγειλαν δύο εσπρέσο και έναν καπουτσίνο, εγώ μία κόκα-κόλα Zero. Σύνολο, μαζί με το φιλοδώρημα: 160 ευρώ.
