«Οι δρόμοι της Σμύρνης μας γέμισαν και πάλι κόσμο»… Για πότε μαθεύτηκε το νέο! Σαν τα μυρμήγκια, οι δικοί μας άνθρωποι που μαζεύουν ψίχουλα της πατρίδας όπου τα βρουν και ζουν με αναμνήσεις και αφηγήσεις, κίνησαν για τα μαρμάρινα σκαλοπάτια της Παλαιάς Βουλής, στο Εθνολογικό Ιστορικό Μουσείο στη Σταδίου – εκεί που δείχνει ο Κολοκοτρώνης! Στην αρχή λίγοι, μετά πολλοί μαζί, κι ο ένας έφερνε τον άλλο και η έκθεση που ανέστησε τη Σμύρνη της ακμής στα χρόνια πριν την Καταστροφή, έργο ψυχής και αγαστής συνεργασίας της Ενωσης Σμυρναίων με το Εθνολογικό και τον διευθυντή της κ. Γιάννη Μαζαράκη, σταμάτησε τον χρόνο. H διάρκειά της ήταν από 5 Ιουλίου ώς 26 Αυγούστου, λόγω της ανταπόκρισης του κόσμου καθημερινά -9 π.μ. έως 2 μ.μ. μέσα στο κατακαλόκαιρο- παρατάθηκε ώς τις 16 Σεπτεμβρίου, δηλαδή σήμερα Κυριακή. Και επειδή η στήλη αυτή έχει αναπτύξει έκτη αίσθηση, όλα τα σημάδια δείχνουν πως θα δοθεί και νέα παράταση! Ομως, αυτό αύριο, Δευτέρα, θα ανακοινωθεί επίσημα πριν πέσουν οι τίτλοι τέλους για την έκθεση που, μέσα στην οδυνηρή επικαιρότητα της οικονομικής κρίσης, δημιούργησε έναν αντιπερισπασμό. Οπως θα ‘λεγε από το βάθρο του ο Γέρος του Μωριά «κανένας αγώνας δεν πάει χαμένος» και η απόδειξη ότι «η Σμύρνη των Ελλήνων» ξαναστήθηκε με αυθεντικό μόνο υλικό και με κειμήλια που πήραν οι ξεριζωμένοι πρόσφυγες πρώτης γενιάς, μαζί με το Ευαγγέλιο, τα εικονίσματα, τα ενδεικτικά και τα πτυχία τους.
«Ποιο είναι το νόημα της έκθεσης «H Σμύρνη των Ελλήνων»», ρώτησε η δημοσιογράφος του ΣΚΑΪ Αντιγόνη Παφίλη, που με τον σκηνοθέτη – κάμεραμαν Τόλη Παπαγεωργίου ήρθαν και πήραν πλάνα από την έκθεση, με τους επισκέπτες που περιδιάβαζαν στις ενότητες, σαν να ‘ταν οι δρόμοι της Σμύρνης. O αντιστράτηγος ε.α. κ. Ευάγγελος Τσίρκας, ο πρόεδρος της Ενώσεως Σμυρναίων, εξήγησε πως «επειδή γράφονται, λέγονται πολλά, γίνονται ταινίες ώς και μυθιστορήματα που μπορεί να δώσουν άλλη ιδέα για το τι ήταν η Σμύρνη, όταν οι Ελληνες ήταν το πολυπληθέστερο στοιχείο και είχαν αναπτύξει ιδιαίτερη ακμή με τις επιστήμες, τα γράμματα, την εκπαίδευση, το εμπόριο, τη βιομηχανία με υψηλό επίπεδο πολιτισμού και με κοσμοπολίτικη εικόνα, εστιάσαμε την έκθεση στην «Σμύρνη των Ελλήνων». Το υλικό που έχει διασωθεί αφορά και προέρχεται από τους Ελληνες της Σμύρνης και όχι τους Αρμένιους, τους Τούρκους, τους Γάλλους που, επίσης, την κατοικούσαν…». Κι ευχαρίστησε ο στρατηγός – πρόεδρος κ. Τσίρκας την τηλεόραση του ΣΚΑΪ που ήρθε και επισκέφθηκε την έκθεση, διατηρώντας με τη μνήμη της κάμερας το κλίμα της ζωντανό.
Ευχαρίστησε επίσης, εκ μέρους των μελών της Ενωσης, τους επισκέπτες Ελληνες και ξένους, μικρασιατικής καταγωγής αλλά και Αρκάδες και Πελοποννήσιους και Κρήτες που ήρθαν, είδαν και έγραψαν στο Βιβλίο των Επισκεπτών: «Ηρθαμε γιατί αγαπούμε τη Σμύρνη για αυτό που ήταν και γι’ αυτό που έδωσε με τον πολιτισμό της».
Στην εκπομπή ΣΚΑΪ – Life της Εύας Αντωνοπούλου προεβλήθη την Παρασκευή 14/9 ώστε εάν υπάρξει παράταση -που όλοι το ελπίζουμε- να έχουν οι θεατές μία ιδέα του τι πρόκειται να δουν.
Το δικαίωμα της μνήμης
«Ακουμπώ στον τοίχο της πατρίδας των γονιών μου για να πάρω δύναμη και να μιλήσω για τη Σμύρνη που γνώρισα μέσα από τις ατελείωτες αφηγήσεις τους, για τα υπέροχα χρόνια, για το αστροπελέκι της φωτιάς, για τα δύσκολα χρόνια της εγκατάστασης στην Ελλάδα…». «O τοίχος ήταν ο Χάρτης της Πόλης της Σμύρνης -plan de Smyrne- με τους δρόμους και τα ονόματά τους, με τις συνοικίες, τα σχολεία, τη Μητρόπολη της Αγίας Φωτεινής, την Αγία Αικατερίνη – «στην Αγία Αικατερίνη τη Ντουβαριώτισσα ήταν το σπίτι μας» έλεγε ο πατέρας μου και τα μάτια του έλαμπαν – ώς την προκυμαία, το «Και», κατά μήκος του Κόλπου της Σμύρνης. Ολα μπορούν να μας τα στερήσουν, όλα να τα χάσουμε, αλλά όχι το δικαίωμα της μνήμης. Αυτό είναι αναφαίρετο δικαίωμα, όπως όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μπορούν οι νέες γενιές να ‘χουν σχέσεις καλές, συνεργασίες, γιατί η ζωή συνεχίζεται, αρκεί να μην ξεχνούν. Αυτό το οφείλουμε σε όλους εκείνους που έφυγαν με τα καράβια της προσφυγιάς και έφεραν μαζί τους την πατρίδα, με την προκοπή, την αρχοντιά, τη μουσική, τα τραγούδια τους…».
Η Ελλη Σολομωνίδη, εγγονή του εκδότη – διευθυντή της «Αμάλθειας» του Σωκράτη Σολομωνίδη και κόρη του Σπύρου Σολομωνίδη, ανιψιά του Χρήστου Σολομωνίδη -των γιων του Σωκράτη που ήταν εκδότες – διευθυντές της άλλης θυγατρικής σμυρναϊκής εφημερίδας «Το Θάρρος»- μπροστά στην κάμερα μίλησε για τον παππού Σωκράτη. Ηρθε στην Αθήνα, πούλησε τα κοσμήματα της Νενές της, (της γιαγιάς της) νοίκιασε αποθήκη και μηχανήματα και ξανάβγαλε την «Αμάλθεια» στην Αθήνα. «Αλλά οι πρόσφυγες δεν είχαν νου, δεν είχαν χρήμα για εφημερίδα. Επρεπε να στήσουν σπιτικό για την οικογένειά τους. Εκλεισε η «Αμάλθεια» και, δύο μήνες μετά, πέθανε ο Σωκράτης…».
Ολοι όσοι συρρέουν στην έκθεση και στέκονται με δέος μπροστά στα άμφια του μαρτυρικού Χρυσοστόμου Σμύρνης και στο γραφείο και τα βιβλία του Κοραή -εκθέματα του Εθνολογικού Ιστορικού Μουσείου, θαυμαστά!- έχουν τη δική τους ιστορία να θυμηθούν. Εστω και φευγαλέα, σαν αντικατοπτρισμός μέσα στο αγνώριστο κέντρο της Αθήνας, ξανάζησε για λίγο η Σμύρνη των Ελλήνων. Κι έμειναν οι σημαίες, οι φωτογραφίες των δικών μας, τα πειστήρια του πολιτισμού τους μέσα στις προθήκες. Και τα σιδερένια κλειδιά του Γραικικού Νοσοκομείου της Σμύρνης είναι τα μόνα που σώθηκαν. Το νοσοκομείο κάηκε, η Σμύρνη κάηκε και οι πρώτοι πρόσφυγες πήραν τα κλειδιά αυτά κι άνοιξαν με αυτά την πόρτα της νέας πατρίδας Ελλάδας…
