Του Ιωαννη Ν. Γρηγοριαδη – Λέκτωρ στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ.
Η πρόσφατη υπογραφή της ελληνορωσικής συμφωνίας για τη διέλευση ενός κλάδου του αγωγού φυσικού αερίου South Stream από ελληνικό έδαφος αποτελεί επιτυχία της ελληνικής διπλωματίας. Με την κατασκευή του αγωγού η Ελλάς θα αποκτήσει πρόσβαση σε μεγαλύτερες ποσότητες φυσικού αερίου (ο αγωγός προβλέπεται να διακινεί μέχρι 10 δισεκατομμύρια κ.μ. ετησίως), ενώ θα εισπράττει και τέλη διελεύσεως για το φυσικό αέριο το οποίο θα διοχετεύεται στη Δυτική Ευρώπη μέσω Ιταλίας. Ωστόσο, το εξαγγελθέν έργο αντιμετωπίζει δύο σοβαρότερα ζητήματα, τα οποία έχουν τόσο ευρωπαϊκή όσο και ελληνική διάσταση: τη διαφοροποίηση της προελεύσεως του εισαγομένου φυσικού αερίου, καθώς και την αύξηση των εισαγομένων ποσοτήτων φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά.
Αυτή τη στιγμή περίπου το 60% των ευρωπαϊκών εισαγωγών φυσικού αερίου έχουν ως προέλευση τη Ρωσία. Η δεσπόζουσα ρωσική θέση στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου έχει δημιουργήσει ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως. Στην αύξηση αυτής της ανησυχίας έχει συμβάλει και η ίδια η Ρωσία με τη χρήση του φυσικού αερίου ως μοχλού πιέσεως κατά τις πρόσφατες διενέξεις της με την Ουκρανία και τη Γεωργία. Η ανάγκη μειώσεως της ενεργειακής εξαρτήσεως από τη Ρωσία έχει οδηγήσει στην υποστήριξη κατασκευής υποδομών εισαγωγής μη ρωσικού αερίου. Αυτές θα μπορούσαν να καταστήσουν εφικτή την εισαγωγή φυσικού αερίου από χώρες όπως το Αζερμπαϊτζάν, το Τουρκμενιστάν, το Καζακστάν, το Ιράν και το Ιράκ. Ο περιορισμός της δεσπόζουσας θέσεως της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή αγορά θα συνέβαλε και στην ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσεως των ευρωπαϊκών κρατών κατά τον καθορισμό της τιμής αγοράς. Ενα τέτοιο έργο αποτελεί και ο αγωγός φυσικού αερίου Ιταλίας-Ελλάδος-Τουρκίας ο οποίος ήδη λειτουργεί στο ελληνοτουρκικό του τμήμα και προβλέπεται να προμηθεύει ετησίως την ευρωπαϊκή αγορά με 11 δισεκατομμύρια κ.μ. φυσικού αερίου αζερικής προελεύσεως. Ωστόσο, η ποσότητα αυτή είναι πολύ μικρή για να μεταβάλει τις ισορροπίες.
Επιπλέον, η ζήτηση φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά κατά το προσεχές μέλλον. Ωστόσο, ο ρυθμός αυξήσεως της ζητήσεως φυσικού αερίου εντός της Ρωσίας συσχετιζόμενος με τον ρυθμό αυξήσεως της παραγωγής φυσικού αερίου οδηγεί σε αμφιβολίες σχετικά με το αν η Ρωσία θα είναι σε θέση να αυξήσει σημαντικά την εξαγομένη προς την Ευρωπαϊκή Ενωση ποσότητα φυσικού αερίου. Η κατασκευή επομένως ενός αγωγού όπως ο South Stream δεν σημαίνει απαραιτήτως αύξηση του όγκου των εξαγωγών φυσικού αερίου προς την ευρωπαϊκή αγορά. Μπορεί απλώς να σημαίνει ανακατεύθυνσή τους με αντίστοιχη μείωση των προωθούμυνων ποσοτήτων μέσω Ουκρανίας και Λευκορωσίας.
Η Ελλάς έχει κάθε θεμιτό δικαίωμα να προωθήσει τις εμπορικές σχέσεις της με τη Ρωσία, καθώς και την αναβάθμισή της σε χώρα-κόμβο των αγωγών μεταφοράς ενεργείας. Αποτελεί όμως συμφέρον της ιδίας και της Ευρωπαϊκής Ενώσεως να διασφαλισθεί τόσο ότι η ευρωπαϊκή αγορά θα αποκτήσει ευκολότερη πρόσβαση σε φυσικό αέριο μη-ρωσικής προελεύσεως, όσο και ότι θα αυξηθούν οι διαθέσιμες προς εισαγωγή ποσότητες φυσικού αερίου. Η εμβάθυνση της συνεργασίας με τη Ρωσία είναι χρήσιμη, οφείλει όμως να είναι ένας μόνον από τους πυλώνες της ενεργειακής πολιτικής της Ελλάδος.
