Σκεφτείτε τη σημερινή Ρωσία ως αυτοκινητόδρομο. Μέχρι τώρα, οι πολίτες της οδηγούσαν στην αριστερή λωρίδα του δρόμου. Τώρα, επισήμως, πρέπει να οδηγούν στη δεξιά, όμως αυτή η αλλαγή δημιουργεί προβλήματα (συνήθως στις Αρχές). Η χώρα προσπαθεί συνεπώς, να κρατηθεί στη μεσαία λωρίδα του δρόμου – γεγονός κατανοητό αλλά και επικίνδυνο.
Αυτό είναι το παράδοξο της Ρωσίας του Πούτιν, το οποίο αντελήφθην σε κάθε συζήτηση που είχα εδώ, την περασμένη εβδομάδα. Οι Ρώσοι αξιωματούχοι επιμένουν ότι δεν θέλουν να επιστρέψουν στον κομμουνισμό – και γιατί να θέλουν; Η Μόσχα λάμπει σαν χριστουγεννιάτικο πακέτο, στους δρόμους της βλέπεις περισσότερο νέον από οποιαδήποτε άλλη πόλη. Πίσω όμως από τα εκτυφλωτικά φώτα της Μόσχας, τα κατάλοιπα του παλαιού αστυνομικού κράτους παραμένουν, και πολλοί Ρώσοι οι οποίοι αγαπούν την τάξη, χαίρονται γι’ αυτό. Η μεγάλη ανάπτυξη στον ενεργειακό τομέα βοήθησε πολλούς Ρώσους να ξεχάσουν το ενοχλητικό πρόβλημα αναφορικά με το πού οδεύουν πολιτικά. «Ο τελικός μας προορισμός δεν είναι συγκεκριμένος», λέει ένας εξέχων Ρώσος επιχειρηματίας. «Χτίζουμε την Κίνα; Τις Ηνωμένες Πολιτείες; Τη Σουηδία; Τι κάνουμε; Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί. Καθόμαστε ανάμεσα σε δύο καθίσματα».
Η Ρωσία ανησυχεί για τη δημοκρατία αμερικανικού τύπου, υποστηρίζει ο Κόνσταντιν Κοζιάκοφ, πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων της Δούμας. «Για μένα η δημοκρατία δεν είναι σκοπός αλλά μέσο. Είναι το καλύτερο μέσο, το οποίο όμως θα πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή. Είναι σαν τις βαριές που χρησιμοποιούν οι ανθρακωρύχοι. Αυξάνει την παραγωγικότητα, όμως αν τη δώσεις σε ένα παιδί, θα το καταστρέψεις».
Ο Κοζιάκοφ εξηγεί ότι οι Ρώσοι έχουν κακές αναμνήσεις από την υπερβολική δημοκρατία της δεκαετίας του 1990 και οι περισσότεροι Ρώσοι με τους οποίους μίλησα, επιβεβαιώνουν αυτή την άποψη. Ηταν μια τρελή περίοδος, οι οικονομίες των πολιτών εξανεμίζονταν, οι γκάνγκστερ μάχονταν στους δρόμους και τη Ρωσία κυβερνούσε ένας μέθυσος πρόεδρος μαζί με διεφθαρμένους απατεώνες. «Η δημοκρατία ήρθε σε εμάς, όμως εμείς δεν ήμασταν έτοιμοι να τη χρησιμοποιήσουμε με εποικοδομητικό τρόπο, και αυτό μας κατέστρεψε», λέει ο Κοζιάκοφ. «Γι’ αυτό και ο Πούτιν πολιτεύεται πολύ προσεκτικά. Δεν θέλει να επαναληφθεί η εμπειρία της δεκαετίας του 1990».
Ο πολιτικός γρίφος της Ρωσίας σήμερα αφορά το ερώτημα σχετικά με το ποιος θα διαδεχτεί τον Βλαντιμίρ Πούτιν όταν λήξει η δεύτερη θητεία του, το 2008. Ο Ρώσος πρόεδρος είναι εξαιρετικά δημοφιλής και η επανεκλογή του θα ήταν σίγουρη αν έθετε ξανά υποψηφιότητα για τρίτη φορά, όμως ο ίδιος διατείνεται ότι θα τηρήσει το Σύνταγμα, το οποίο περιορίζει σε δύο τις θητείες ενός προέδρου. Ποιος λοιπόν θα είναι ο διάδοχος; Την περασμένη εβδομάδα στη Μόσχα οργίαζε η φημολογία για το αν ο Πούτιν θα εξέφραζε εύνοια στον πρώτο αντιπρόεδρο της κυβέρνησης, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ή τον επίσης αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και υπουργό Αμυνας, Σεργκέι Ιβανόφ. Ο Μεντβέντεφ φερόταν ως επικρατέστερος – μέχρι που το βράδυ της περασμένης Πέμπτης, ο Πούτιν ανακοίνωσε ότι προάγει τον Ιβανόφ σε πρώτο αντιπρόεδρο της κυβέρνησης με διευρυμένες οικονομικές αρμοδιότητες.
Η μάχη της διαδοχής του Πούτιν ενισχύει το όχι και και τόσο δημοκρατικό σύστημα της Ρωσίας. Οι αναλυτές υπολογίζουν τον χρόνο που έχουν στη διάθεσή τους οι Μεντβέντεφ και Ιβανόφ, όταν μιλούν στην κρατική τηλεόραση. Ειναι σαν να παρακολουθείς το Κρεμλίνο τις παλιές καλές ημέρες, τότε που οι πολιτικοί παρατηρητές προσπαθούσαν να αντιληφθούν τις μάχες εξουσίας, ανάλογα με το ποιοι αξιωματούχοι στέκονταν όρθιοι στις εξέδρες στις παρελάσεις στην Κόκκινη Πλατεία. Στην πραγματικότητα, η εξουσία βρίσκεται στα χέρια του Πούτιν και του κλειστού κύκλου των συμβούλων του προέδρου.
Είχα την ευκαιρία να πλησιάσω τον στενό κύκλο του προέδρου, συναντώντας τον οικονομικό του σύμβουλο Ιγκόρ Σουβάλοφ. Το γραφείο του βρίσκεται σε ένα κτίριο της σοβιετικής εποχής, το οποίο κάποτε φιλοξενούσε τον γραμματέα του Κομμουνιστικού κομματος. Ο Σουβάλοφ, όμως, είναι άνθρωπος της νέας εποχής: Είναι 40 ετών, μιλάει πολύ καλά αγγλικά και είναι ντυμένος τόσο κομψά, όσο ένας Λονδρέζος τραπεζίτης. Το κλειδί για το μέλλον της Ρωσίας, υποστηρίζει ο Σουβάλοφ, είναι η απόφαση του Πούτιν να διεκδικήσει την ένταξη της χώρας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ). Ορισμένοι σύμβουλοι του Πούτιν είχαν αντίθετη άποψη, όμως ο Ρώσος πρόεδρος αποφάσισε ότι η ένταξη στον ΠΟΕ ήταν ο καλύτερος τρόπος για να διασφαλίσει τον οικονομικό εκσυγχρονισμό τη Ρωσίας. Οταν τον ρώτησα για τη διαφθορά στη σημερινή Ρωσία, ο Σουβάλοφ μου απάντησε: «Πρέπει να διαθέτουμε υπομονή και επιμονή» λέει. «Αν έχουμε επιμονή, τα πράγματα θα αλλάξουν σιγά σιγά».
Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου ενίσχυσαν την αύξηση της κατανάλωσης, υπάρχει όμως και η αρνητική πλευρά. Οι κρατικές επιχειρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι Gazprom και Rosneft, επιχειρήσεις-κολοσσοί, δεσπόζουν στην οικονομία και κυριαρχούν στη ρωσική πολιτική – αρκετοί από τους στενότερους συμβούλους του Πούτιν κατέχουν διευθυντικές θέσεις στον τομέα ενέργειας. Η πολιτική της ενέργειας και η δημοκρατική πολιτική δεν μπορούν να συνδεθούν εύκολα.
«Μη μας εγκαταλείπετε» λέει ο Μιχαήλ Κασιάνοφ, που διετέλεσε πρωθυπουργός της Ρωσίας κατά τη διάρκεια της πρώτης τριετίας του Πούτιν, και ο οποίος σημερα επικρίνει την κυβέρνηση. Οι πιέσεις της Δύσης ασφαλώς και μπορεί να συμβάλουν στην εδραίωση της δημοκρατίας στη Ρωσία. Στο τέλος, όμως, οι Ρώσοι είναι αυτοί που θα πρέπει να αποφασίσουν σε ποια λωρίδα του δρόμου θα οδηγήσουν.
