H έναρξη των έργων κατασκευής του μετρό της Θεσσαλονίκης μπορεί να μην προβλήθηκε επαρκώς από τα αθηναϊκά μέσα μαζικής ενημέρωσης (δεν βοηθάει και η καταιγιστική επικαιρότητα της Μέσης Ανατολής) αλλά πρόκειται για τη σημαντικότερη είδηση που «έβγαλε» η πόλη εδώ και δεκαετίες.
Είναι αλήθεια πως τα τελευταία χρόνια η Θεσσαλονίκη έγινε φορέας «κακών» ειδήσεων. Εδώ, βέβαια, βάζει το χεράκι της και η ανυπόφορη πια «τρομολαγνεία» των δελτίων ειδήσεων (πλην της ψύχραιμης EPT), που υπηρετεί μία δοκιμασμένη συνταγή: το δυσάρεστο το μεγεθύνουμε, το ευχάριστο το αποσιωπούμε.
Παρ’ όλα αυτά, ας παραδεχθούμε ότι συνήθως δεν υπάρχει καπνός χωρίς φωτιά. Πότε οι ρατσιστικοί θούριοι κατά Αλβανών μαθητών, πότε το κάψιμο βιβλίων, πότε τα κατά καιρούς εθνικιστικά παραληρήματα του εκεί Μητροπολίτη, δεν θέλει πολύ για να σου βγει το όνομα. Μέσα σε λίγα χρόνια η «ερωτική» Θεσσαλονίκη διολίσθησε σ’ ένα λιγότερο ελκυστικό στερεότυπο που έχει να κάνει με τον αναχρονισμό και την οπισθοδρόμηση. Οσο ανόητο το πρώτο κλισέ άλλο τόσο άδικο και το δεύτερο. Εν τούτοις, η σημειολογία έκανε τη δουλειά της στην ίδια κατεύθυνση.
Η πανηγυρική ανάδειξη του Παναγιώτη Ψωμιάδη στη θέση του νομάρχη, η απόλυτη κυριαρχία του τοπικιστή Βασίλη Παπαγεωργόπουλου και το τελευταίο χτύπημα της υποψηφιότητας Καρατζαφέρη συνέχισαν να βάζουν νερό στον μύλο των καινούργιων κλισέ. Μοιάζει με κακό αστείο: η άλλοτε πρωτοποριακή πολιτικά και καλλιτεχνικά Θεσσαλονίκη να ταυτίζεται σήμερα με τον εθνικισμό και τη θρησκοληψία. H Θεσσαλονίκη του πνεύματος, της χαράς και της γλυκιάς ζωής αντικαταστάθηκε από τη Θεσσαλονίκη της γκρίνιας («για όλα φταίει η Αθήνα»), του φραπέ και του «χαλαρά».
Για όλα υπάρχει ένας λόγος. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, με την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη και την ανεμπόδιστη, πια, επικοινωνία με τους βόρειους γείτονές μας, η Θεσσαλονίκη φορτώθηκε πολλές και μεγάλες προσδοκίες. Σε λίγα χρόνια θα ήταν η πρωτεύουσα των Βαλκανίων. Υπολογίσαμε χωρίς τον ξενοδόχο. Τη στιγμή που έπρεπε να ανοίξουμε φτερά, εμείς κλειστήκαμε στον εαυτό μας (βλ. Μακεδονικό) κι επιπλέον η Αθήνα επιχειρούσε το δικό της άλμα (Ολυμπιακοί Αγώνες). Κακή, κάκιστη συγκυρία.
Η φτώχεια φέρνει γκρίνια, λένε, και στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης, πολλά περισσότερα: καχυποψία, χαμηλή αυτοπεποίθηση και επιθετικότητα. Επιπλέον, σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, όπου το δόγμα του κρατισμού εξολοθρεύει μέρα με τη μέρα και τους εναπομείναντες θύλακες δημιουργικότητας και προόδου, έφταιγε, φυσικά, «το κράτος των Αθηνών», που η Θεσσαλονίκη βυθιζόταν όλο και πιο βαθιά στο προσωπικό της δράμα.
Δεν λέμε πως οι υποδομές δεν είναι σημαντικές. Αλλά το να εξαρτάς τον οικονομικό σου δυναμισμό από λίγα χιλιόμετρα υπόγειου σιδηροδρόμου και μία (όχι επαρκώς ακόμα αιτιολογημένη) υποθαλάσσια αρτηρία, είναι διαφορετικής τάξεως θέμα.
Η κατασκευή του μετρό θα βοηθήσει ιδιαίτερα την ψυχολογία της πόλης. Οσο το έργο θα προχωράει, τόσο η χαμένη αισιοδοξία και αυτοπεποίθηση θα επιστρέφουν. Κι εκεί που πιο εύκολα φύτρωνε η απογοήτευση, ο φόβος και η μισαλλοδοξία, τώρα θα βλέπουμε μπροστά μας άλλα, πιο όμορφα, λουλούδια που θα σπρώχνουν την πόλη προς τα μπροστά. Κι αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να απομονωθούν ο αναχρονισμός και η ανοησία.
