«H μεγαλύτερη εκδήλωση της Αναστάσεως γινόταν από τον περίβολο της Αγίας Φωτεινής, ο οποίος ήταν ευρυχωρότατος. Και από το περίφημο Καμπαναριό της Αγίας Φωτεινής, το οποίο για να το ρίξουν οι Τούρκοι μετά τη φωτιά είδαν κι έπαθαν, διότι ήταν καλοχτισμένο, εκτοξεύοντο ωραιότατα βεγγαλικά, τα οποία έφτιαχνε ο μπαμπάς του Καραμπάτη – έδειχνε την Ανάσταση του Χριστού, διάφορα άλλα και τελείωνε ξετυλίγοντας μια μεγάλη ελληνική σημαία, οπότε χαλούσε ο κόσμος από τους πυροβολισμούς. Φυσικά, ήταν κλειστές οι πόρτες, για να μπορέσουν οι Σμυρνιοί να κρύψουν τα όπλα, με τα οποία χαιρετούσαν την Ανάσταση του Κυρίου»… (Γ.Θ.Κ. «Πώς να σε ξεχάσω, Σμύρνη μου αγαπημένη», εκδόσεις Ωκεανίδα).
Κάθε τέτοιες ημέρες, με το που αρχίζουν οι καμπάνες να σημαίνουν λυπητερά, η μικρασιατική ρίζα έρχεται και γίνεται κόμπος στον λαιμό.
Είναι η συνειδητοποίηση ότι εμείς, της δεύτερης και τρίτης γενιάς πρόσφυγες, δεν θα μπορέσουμε να δούμε, να νιώσουμε την εβδομάδα των Παθών και τη χαρά της Λαμπρής με τα μάτια των γονιών μας, όπως την έζησαν, παιδιά ή έφηβοι, στην ωραία αξέχαστη Σμύρνη της χαράς, της προκοπής, της ορθοδοξίας.
Στις εκκλησίες, και είχε πολλές που έδιναν το όνομά τους στις συνοικίες των Σμυρνιών -ο ΓΘΚ έμενε στην Αγία Αικατερίνη και μετά στην Παναγιά την Ντουβαριώτισσα-, η γλώσσα του Ευαγγελίου, οι ψαλμωδίες, οι ύμνοι, τα αναμμένα κεριά ήταν η γέφυρα με την Ελλάδα πατρίδα. Το εκκλησίασμα γεμάτο από παιδιά, γιατί κάθε οικογένεια που τιμούσε τις αξίες τις πατροπαράδοτες έφερνε τα παιδιά από μωρά στην εκκλησία. Κάθε Κυριακή και μεγάλη γιορτή έπρεπε όλοι να εκκλησιαστούν. Οι γονείς είχαν το στασίδι τους, τα παιδιά το σκαμνάκι που δίπλωνε κι άνοιγε για τις ώρες της ορθοστασίας…
Κάηκε η Σμύρνη το 1922, κάηκαν όλες οι εκκλησιές της, εκτός από τον Αγιο Βουκόλο, που, όπως ήταν κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό, δεν του έβαλαν φωτιά, μην καεί ο σταθμός. Κι έμεινε ο Αγιος Βουκόλος, λειτουργεί ως Μουσείο, κι ας φέρει το όνομα του πρώτου Επισκόπου της Σμύρνης, που άγιασε. Πάντα, όμως, ελπίζει σε μελλοντικά Θυρανοίξια, όπως το ‘χει τάξει να τελέσει ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, όταν οι δύο γειτονικές χώρες συμφωνήσουν σε χειρονομία έμπρακτης φιλίας και συνεργασίας, για να λειτουργήσει πάλι και σαν εκκλησία, όπως έγινε στην Αλεξάνδρεια με τον ιερό ναό του Ευαγγελισμού, όπου ήρθε ο Αιγύπτιος κυβερνήτης Αλεξανδρείας και στάθηκε δίπλα στον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας όταν εκείνος είπε το «Πιστεύω»…
Το Τέμπλο – Γέφυρα
Μια ακόμη εκκλησία σώθηκε από τη φωτιά, ο Αγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, που ήταν ψηλά, στον Απάνω Μαχαλά και συνόρευε με τα σπίτια των Τούρκων. Χάρη σε ευσεβείς Σμυρνιούς που «έλυσαν» το ξυλόγλυπτο Τέμπλο του Αη Γιάννη και το ‘φεραν στην Ελλάδα με τα πλοία της προσφυγιάς, έμεινε κάτι να θυμίζει τη Σμύρνη και τις εκκλησιές της πριν από την Καταστροφή. O Νεοσμυρνιώτης Βαγγέλης Χατζατουριάν το έχει φωτογραφήσει καλλιτεχνικά, δημιουργώντας το 2002 ένα ωραίο βιβλίο, στη σειρά «Κειμήλια Σμύρνης» με τις φωτογραφίες τους, σε κείμενα του καθηγητή Γιώργου Αντουράκη και ιστορικό κείμενο – λεζάντες του Φώτη Τσακόπουλου, επί δημαρχίας Γιώργου Κουτελάκη, Κωνστατινουπολίτη, που ξέρει τον καημό της ρίζας και είναι πάλι δήμαρχος Νέας Σμύρνης. Το προλογίζει ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών κ. Χριστόδουλος. «Το Τέμπλο – ο Δεσποτικός Θρόνος και ο Αμβων» ο τίτλος του. «Από τον Αγιο Ιωάννη Θεολόγο Σμύρνης στην Αγία Φωτεινή Νέας Σμύρνης» ο υπότιτλος, που ενώνει τις δύο πατρίδες. Από το βιβλίο αυτό είναι η σημερινή εικονογράφηση. Να δούμε με τα μάτια των Σμυρνιών τον Μυστικό Δείπνο, τη Σταύρωση, με την Παναγία δίπλα στον Σταυρό στην κορυφή του Τέμπλου, την Ανάσταση. Είναι η δεύτερη Μεγαλοβδομάδα που σίγησε «η φωνή της Σμύρνης», ο πατέρας, παππούς, προπάππος ΓΘΚ που εκκλησιαζόταν στην Αγία Φωτεινή Σμύρνης. «Λαμπρή λέγαμε εμείς το Πάσχα, γιατί ήτονε ημέρα Λαμπρή, η Ανάσταση του Χριστού», σαν να ακούω την τρεμουλιαστή, σαν τη φλόγα του κεριού, φωνή του. Εδωσε τρία βιβλία για την πατρίδα του. Εμείς μένει να δώσουμε το παράδειγμά του, να προχωράμε αλλά να θυμόμαστε… Επιστροφή στις σελίδες του: «Από τη Μεγάλη Δευτέρα άρχιζε η αγορά των αρνιών, τα οποία θα εθυσιάζοντο για το τραπέζι του Πάσχα. O κάθε αρραβωνιαστικός έπρεπε να στείλει στην καλή του το πιο ωραίο αρνί, το πιο καθαρό, το πιο στολισμένο σα νύφη. Επίσης ο κάθε πατέρας θα έπαιρνε το καλύτερο αρνί για την οικογένειά του. Εμείς τα παιδιά τούς βάζαμε κολλάρο στο λαιμό και με ένα σχοινί τα γυρίζαμε στους δρόμους γύρω από το σπίτι μας και τα αρνιά μας αυτά τρώγανε χασίλι. Το χασίλι ήταν δεμάτια από φρέσκια βρώμη ή από τριφύλλι. Αλλά όταν τη Μεγάλη Παρασκευή ακουγόταν η τραγική φωνή του σφάχτη «Ποιος έχει αρνιά για σφάξιμο, προβιές για πούλημα;» άρχιζε το κρυφό κλάμα μας, διότι εν τω μεταξύ το είχαμε αγαπήσει το αρνάκι».
