Ο 56χρονος Αμερικανός συγγραφέας Ντέιβ Εγκερς, που εδώ και περισσότερα από δέκα χρόνια έχει ασχοληθεί με την τοξική επίδραση των σόσιαλ μίντια στις κοινωνίες αλλά και στους εργαζομένους του κλάδου, έδωσε δύο –ανάμεσα σε άλλες– πολύ ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις με αφορμή την έκδοση του καινούργιου βιβλίου του, «Contrapposto». Μία στους Financial Times (στην οποία αναφέρθηκε εκτενώς ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος) και μία στον Guardian. Στην πρώτη μεταφέρει αποσπάσματα από μια ομιλία που έκανε πριν από αρκετό καιρό στην OpenAI. Απευθύνθηκε σε 200 υπαλλήλους, επισημαίνοντας ότι «οι συνέπειες του ChatGPT στη ζωή των εκπαιδευτικών είναι καταστροφικές». «Είτε είχατε την πρόθεση είτε όχι», είπε, «έχετε κάνει τη ζωή κάθε δασκάλου απείρως πιο δύσκολη από ό,τι ήταν πριν από δύο χρόνια. (…) Αν οι μαθητές το χρησιμοποιούν για να συνθέτουν κείμενα, κάτι που είναι το χειρότερο απ’ όλα, δεν θα μάθουν ποτέ να γράφουν. Είναι σα να τους “κλέβουν” τη φωνή. Δεν θα έχουν ποτέ την ικανότητα να πουν την αλήθεια τους, να πουν τη δική τους ιστορία. Και αυτό βυθίζει στη σιωπή μια ολόκληρη γενιά ή δύο».
Την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στις σχολικές αίθουσες σχολίασε και στον Guardian: «Η πρόκληση της Τ.Ν. είναι πραγματικά κάτι παραπάνω από υπαρξιακή. Κάθε φορά που νομίζω ότι θα μιλήσω με κάποιον ο οποίος δεν θα καταδεχόταν ποτέ να χρησιμοποιήσει την Τ.Ν. με οποιαδήποτε μορφή, διαπιστώνω ότι υπάρχει αυτή η πολύ λεπτή γραμμή όπου ένα έξυπνο δεκάχρονο θα πει: “Λοιπόν, δεν τη χρησιμοποιώ για να γράψω, τη χρησιμοποιώ απλώς για να κατεβάσω ιδέες”, πράγμα που είναι ακόμα χειρότερο».
Η «σιωπή», στην οποία επικεντρώνεται ο Εγκερς, είναι το πιο αποστομωτικό επιχείρημα. Η αδυναμία των μαθητών να αφηγηθούν ένα περιστατικό, μια ιστορία που αφορά τους ίδιους ή άλλους, δεν είναι καινούργια επισήμανση. Η λεξικολογική φτώχεια έχει καταγραφεί πολύ πριν από την εμφάνιση του ChatGPT. Τώρα, κάθε μαθητής μπορεί να κατασκευάσει ένα «αντίγραφο» του εαυτού του με τις επικοινωνιακές και μαθησιακές δεξιότητες που επιθυμεί. Κάποιος άλλος αναλαμβάνει την αγγαρεία της εργασίας του λόγου, η οποία έχει επιπλέον κόπο: δεν βοηθάει η αντιγραφή ή η απομνημόνευση. Χρειάζεται από κάπου να αντλήσεις για να εκφραστείς. Από τη γνώση, από το συναίσθημα, από την παρατήρηση, από τη σκέψη, ίσως και από όλα αυτά μαζί.
Οπως και να έχει, ο αναλογικός κόσμος είναι παρελθόν. Τον έχουμε αποχαιρετήσει και οι «σπασμοί» του θυμίζουν, με τον πιο επώδυνο τρόπο, ότι πορευόμαστε στην ψηφιακή εποχή χωρίς κανόνες και χωρίς όρια.
Oσο για τον ρόλο του δασκάλου/εκπαιδευτικού, σε αυτήν την κοσμογονία της Τ.Ν., είναι πολύ δύσκολο να παραμείνει όπως τον γνωρίζαμε ώς σήμερα. Πώς μπορεί, δε, να υποστηριχθεί, επιπροσθέτως στη χώρα μας, μέσα στη γενικευμένη απαξίωσή του από την πολιτεία και τους γονείς;
Τα τελευταία χρόνια η σουηδική κυβέρνηση έχει προχωρήσει στην επαναφορά στις πρώτες τάξεις του σχολείου της ανάγνωσης, της γραφής και της αριθμητικής. Επιστημονικές μελέτες και στατιστικά στοιχεία συγκλίνουν στο ίδιο σημείο, που επαναλαμβάνεται με κάθε τρόπο και κάθε μέσο: τα περιβάλλοντα χωρίς οθόνες παρέχουν καλύτερες συνθήκες για τα παιδιά να αναπτύξουν σχέσεις, να συγκεντρωθούν και να μάθουν να διαβάζουν και να γράφουν. Oταν οι μαθητές εργάζονται με στυλό και χαρτί οργανώνονται πιο αποδοτικά.
Oπως και να έχει, όμως, ο αναλογικός κόσμος είναι παρελθόν. Τον έχουμε αποχαιρετήσει και οι «σπασμοί» του θυμίζουν, με τον πιο επώδυνο τρόπο, ότι πορευόμαστε στην ψηφιακή εποχή χωρίς κανόνες και χωρίς όρια. Παραδομένοι στη σαγήνη τού αμέσως παραδοτέου. Ποιος δεν επιθυμεί έναν αξιόπιστο ψηφιακό βοηθό; Ποιος κρίνει, όμως, την αξιοπιστία του; Το κρίσιμο ερώτημα γίνεται όλο και πιο ισχνό, όλο και πιο απόμακρο.
