Η έρευνα, με επιστημονικές μεθόδους και χρήση κατάλληλων εμπειρικών δεδομένων είναι αναγκαία βάση για τον σχεδιασμό μέτρων πολιτικής. Στη χώρα μας, παρεμβάσεις πολιτικής σε διάφορα επίπεδα γίνονται συχνά χωρίς επαρκή ανάλυση των αναμενόμενων αποτελεσμάτων και, αναπόφευκτα, χωρίς συνέχεια σε ένα συνεκτικό σύνολο. Η ανάγκη νηφάλιας προσέγγισης και τεκμηρίωσης, τόσο για στενά οικονομικές αποφάσεις όσο και χώρους όπως η εκπαίδευση, η υγεία και οι πολιτικές στέγασης ή περιβάλλοντος, παραμένει μεγάλη.
Στην κατεύθυνση αυτή κινείται πρωτοβουλία του Προγράμματος Ελληνικών Σπουδών στο κέντρο McMillan του Πανεπιστημίου Yale και του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών. Στην πρώτη ετήσια εκδήλωση Hellenic Policy Papers, πριν από λίγες μέρες στην Αθήνα, παρουσιάστηκαν αναλυτικές εργασίες για τρία διακριτά ζητήματα. Αυτές ανατέθηκαν από την οργανωτική επιτροπή πριν από μήνες, σχολιάστηκαν από άλλους ειδικούς επιστήμονες και είναι δημόσια διαθέσιμες, καθώς πλέον παίρνουν την τελική μορφή τους. Ενας δεύτερος κύκλος της πρωτοβουλίας προγραμματίζεται να οδηγήσει σε αντίστοιχη εκδήλωση το επόμενο καλοκαίρι.
Η πρώτη επιστημονική ομάδα χρησιμοποίησε μικροδεδομένα για να εκτιμήσει πώς πρόσφατες αυξήσεις στον κατώτατο μισθό επηρέασαν την ελληνική αγορά εργασίας, ως προς την απασχόληση και τις τελικές αμοιβές, αλλά και ευρύτερα την ελληνική οικονομία μέσω της παραγωγικότητας των επιχειρήσεων. Καθώς οι πρόσφατες αυξήσεις των κατώτατων μισθών ήταν υψηλές, είναι σημαντική η παρακολούθηση των διαφόρων θετικών και αρνητικών συνεπειών που υπάρχουν. Η δεύτερη επιστημονική ομάδα στηρίχθηκε σε δεδομένα από τις επιδόσεις των μαθητών. Αυτά αφορούν τη διαδρομή τους μέσα στο σχολείο, τις επιδόσεις σε εξετάσεις και την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ενα ζήτημα με ευρύτερη σημασία για την αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά και την κοινωνική κινητικότητα και συνοχή. Η τρίτη επιστημονική ομάδα ασχολήθηκε με την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας στην Ελλάδα, κυρίως αξιοποιώντας ένα φυσικό πείραμα που δημιουργήθηκε από τη δημόσια διάθεση του ChatGPT πριν από τρία χρόνια. Το νέο κύμα ψηφιακών τεχνολογιών επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία δραστικά, όμως και η παρακολούθηση των ειδικών επιδράσεων στη δική μας έχει μεγάλη σημασία.
Οι τρεις αυτές έρευνες συνδύασαν επιστημονική μεθοδολογία, με τη χρήση κατάλληλων νέων δεδομένων στη χώρα μας και σκοπό την εξαγωγή χρήσιμων αποτελεσμάτων για όσους ασχολούνται με τις επιμέρους περιοχές. Δύο γενικότερα ζητήματα αναδείχθηκαν από την έρευνα και τη συζήτηση στην ημερίδα. Το πρώτο είναι ότι υπάρχει μεγάλο περιθώριο βελτίωσης της αποτελεσματικότητας σε πολλές περιοχές πολιτικής, λαμβάνοντας υπόψη βέλτιστες πρακτικές από το εξωτερικό και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της χώρας μας. Παρεμβάσεις, στη βάση προσεκτικής τεκμηρίωσης, μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την ευημερία των πολιτών. Αυτό απαιτεί μια συνεχή διαδικασία αναβάθμισης ως προς την εργασία, την εθνική παραγωγή αλλά και δημόσια αγαθά.
Το δεύτερο ζήτημα είναι η ανάγκη να υπάρχει εύκολη και συστηματική πρόσβαση σε ποσοτικά δεδομένα. Πλέον, οι αναγκαίες αναλύσεις δεν μπορούν να στηρίζονται μόνο σε λίγα συναθροιστικά στατιστικά δεδομένα, ιδίως αν αυτά ανακοινώνονται σε μεταγενέστερο χρόνο. Χρειάζονται αναλυτικά μικροδεδομένα, ώστε να υπάρχει κατάλληλη εκτίμηση των επιδράσεων, φυσικά με πλήρη σεβασμό της ανωνυμίας τους. Τεχνικά, αυτό είναι απόλυτα εφικτό. Αλλωστε, πολλές πτυχές της δημόσιας διοίκησης έχουν ψηφιοποιηθεί και δημιουργούνται συνεχώς νέα δεδομένα σε περιοχές όπως η συνταγογράφηση και γενικότερα η υγεία, η φορολογία και η περιουσία, η εργασία και η ασφάλιση, η εκπαίδευση και άλλες. Ομως, η πρόσβαση σε αυτά, αντίθετα από ό,τι συμβαίνει σε πολλές άλλες χώρες, δεν είναι εύκολη ή συστηματική. Εφόσον αυτό αλλάξει, η επιστημονική έρευνα, οι τοποθετήσεις φορέων, καθώς και η ενημέρωση των πολιτών θα αναβαθμίζονταν. Η προαγωγή μιας κουλτούρας μέτρησης και συνεχούς διαθεσιμότητας δεδομένων θα συμβάλει επίσης καίρια στην προσέλκυση επιστημόνων και νέας επιχειρηματικότητας από το εξωτερικό στη χώρα μας, συνυπολογίζοντας τη δραστική εξέλιξη όλων των νέων ψηφιακών τεχνολογιών.
*Ο κ. Κώστας Αρκολάκης είναι καθηγητής Οικονομικών, διευθυντής του Προγράμματος Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Yale.
*Ο κ. Νίκος Βέττας είναι γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ, καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.
