Η ιταλική πόλη της Τερατσίνα, 50 χιλιόμετρα νοτίως της Ρώμης, είναι ο τόπος όπου ο Πάπας Ουρβανός Β΄ εξελέγη από ένα κονκλάβιο καρδιναλίων στις 12 Μαρτίου του 1088.
Η εκλογή έγινε χωρίς απαρτία. Αλλά αυτό ήταν το λιγότερο: έγινε μακριά από τη Ρώμη, διότι τον παπικό θρόνο κατείχε ένας «αντπάπας» με το όνομα Κλήμης Γ΄, «μαριονέτα και πειθήνιο όργανο» του αυτοκράτορα Ερρίκου Δ΄, γράφει ο Βρετανός ιστορικός Νταν Τζόουνς στο βιβλίο που διατρέξαμε αυτή την εβδομάδα, «Σταυροφόροι. Η επική ιστορία των πολέμων για τους Αγίους Τόπους» (μτφρ.: Μάριος Κουτσούκος, εκδ. Utopia, σελ. 750).
Η Ρώμη ήταν απαγορευμένη πόλη για έναν φιλόδοξο άνθρωπο ο οποίος στέφθηκε Πάπας «σε έναν ήσσονος σημασίας καθεδρικό ναό, σε κάποιο παραθαλάσσιο θέρετρο δεύτερης κατηγορίας».
Ο Ουρβανός άσκησε τα καθήκοντά του μακριά από τη Ρώμη και με τη στήριξη των Νορμανδών κατόρθωσε σταδιακά να εισβάλει σε αυτήν. Η κατάσταση ήταν χαοτική: μεγάλο μέρος της «αιώνιας πόλης» βρισκόταν ακόμα υπό την ηγεσία του Κλήμη.
Χθες γράφαμε εδώ πώς ο Αλέξιος Κομνηνός, ο Βυζαντινός αυτοκράτορας, έστελνε απελπισμένες επιστολές στους Δυτικούς, ζητώντας επειγόντως βοήθεια στον αγώνα του κατά των Σελτζούκων Τούρκων. Ο Αλέξιος έστειλε όμως και πρεσβευτές. Αυτοί βρήκαν τον Ουρβανό τον Μάρτιο του 1095, στην Πιατσέντζα της Λομβαρδίας, σταθμό προσκυνητών καθ’ οδόν προς τη Ρώμη. Ο Ουρβανός είχε στον νου του πολλά και διάφορα μεταρρυθμιστικά σχέδια για την Εκκλησία (βλέπε επεκτατισμό) και όταν άκουσε τις ικεσίες των Βυζαντινών για επείγουσα βοήθεια, είδε μια ακόμα καλή ευκαιρία για να προωθήσει τα σχέδιά του.
Φαίνεται πως ο Ουρβανός είχε κατά νουν να βρει και μια κάποια «θεραπεία» για το χάσμα των δύο Εκκλησιών από το 1054, πιθανώς προσβλέποντας στην ισχυροποίηση των καθολικών.
Οχι ότι δεν τον συγκινούσε το δράμα των χριστιανών στην Ανατολή, αλλά είχε την ατζέντα του ο Ουρβανός, ο οποίος συγκάλεσε νέα σύνοδο στο Κλερμόν. Εκεί, στις 27 Νοεμβρίου του 1095, θα εκφωνήσει τον ιστορικό λόγο του, που στην ουσία ήταν πολεμικό κάλεσμα.
Ο Τζόουνς το συνοψίζει μάλλον ωμά: «Πηγαίνετε ανατολικά, είπε ο Ουρβανός στους χιλιάδες λαϊκούς και κληρικούς που είχαν συγκεντρωθεί. Παραδόξως τον άκουσαν».
Πράγματι, το πλήθος φώναξε: «Deus vult! Deus vult!» (ο Θεός το θέλει!) και οι πρώτοι επιφανείς επίσκοποι ικέτευσαν γονατιστοί να συμμετάσχουν στην εκστρατεία. Επικράτησε φρενίτιδα.
«Ο Ουρβανός είπε σε όλους όσοι επιθυμούσαν να συμμετάσχουν στο μεγάλο του προσκύνημα στην Ανατολή να διαφοροποιηθούν από τους γείτονές τους με “το σημάδι του Σταυρού στο [μέτωπό τους] ή στο στήθος”». Σχολιάζει ο Τζόουνς: «Για μία ακόμα φορά τον πήραν στα σοβαρά».Ετσι ξεκίνησαν οι Σταυροφορίες. Τις λεπτομέρειες –απολαυστικές, συναρπαστικές– όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να τις βρει στο βιβλίο του Τζόουνς. Το προτείνουμε για το υπόλοιπο του καλοκαιριού.
