Στο υπερήφανο, σεμνό Γερακάρι, ψηλά στις πλαγιές του Κέδρου, φύλακας της εισόδου της κοιλάδας του Αμαρίου, ουδείς ξεχνάει το κόστος του πολέμου. Εδώ, στις 22 Αυγούστου 1944, ξέσπασε η εκδικητική μανία των ηττημένων ναζί, με την εκτέλεση 54 ανδρών, γυναικών και παιδιών, μαζί με άλλους 110 στα χωριά του Κέδρου. Εδώ η προτομή ενός τοπικού πατριάρχη δηλώνει: «Οι πέντε γιοι μου έπεσαν στους πολέμους Μικρασία, Αλβανία, Γερμανοκατοχή. Κι άλλους τόσους νάχα θα τους χαλάλιζα για την πατρίδα μας». Απέναντι, στον Φουρφουρά, στην πλαγιά του Ψηλορείτη, το ηρώο τιμά πολεμιστές από την εποχή της Τουρκοκρατίας και μετά. Σε όλη την επαρχία Αμαρίου, υπάρχουν μνημεία και ζωντανές μνήμες για τους ατελείωτους πολέμους της Κρήτης, για το πέρασμα διαφόρων κατακτητών και τη συνεχή αντίσταση των Κρητών. Σήμερα, το Γερακάρι, ο Φουρφουράς και όλη η Κρήτη θρηνούν –και θα θυμούνται– δύο πυροσβέστες που πέθαναν την Τετάρτη σε μάχη με τη φωτιά και τον άνεμο σε γειτονική επαρχία, στον πόλεμο που είναι η κλιματική κρίση.
Η Κρήτη πάντα βρισκόταν στην πρώτη γραμμή συγκρούσεων. «Ο Κρητικός Πόλεμος» έχει ταυτιστεί με τη μακρόχρονη σύγκρουση μεταξύ της Δημοκρατίας της Βενετίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1645-1669). Οσον αφορά τους κατοίκους της Μεγαλονήσου, όμως, ο πόλεμος δεν είχε αρχή και τέλος. Στο επίκεντρο της Μεσογείου, μεταξύ Ευρώπης, Αφρικής και Ασίας, η Κρήτη ήταν πάντα ποθητός στόχος για αναδυόμενες αυτοκρατορίες. Και οι κάτοικοι πάντα αντιστέκονταν. Οι επαναστάσεις εναντίον των Ενετών και των Οθωμανών, η συμμετοχή στους Βαλκανικούς Πολέμους, στη Μικρασιατική Εκστρατεία, στην αντίσταση κατά των Ιταλών και Γερμανών απαίτησαν φόρο αίματος από κάθε γενιά, αν όχι από κάθε σπίτι.
Η γεωγραφική θέση και τα ακατάπαυστα κύματα της Ιστορίας δεν άφηναν ποτέ την Κρήτη σε ησυχία. Σήμερα, όμως, ο τόπος αυτός βρίσκεται στην πρώτη γραμμή και της κλιματικής αλλαγής, με επιστήμονες να επισημαίνουν ότι μέρη της Κρήτης σύντομα θα έχουν κλίμα Μέσης Ανατολής. Μοναδικές ομορφιές –ενδημικές της Κρήτης– κινδυνεύουν, όπως και ο τρόπος ζωής και οι άνθρωποί της. Ο Παντελής Διαμαντάκης και ο Μανώλης Στρατιδάκης έπεσαν σε μια μάχη ενός πολέμου που φουντώνει και θα κρίνει τα πάντα.
