Με τις ανατροφοδοτούμενες συγκρούσεις στις θερμές εστίες του όμορου κόσμου μας –διαρκείς πολλαπλασιαστές των αγωνιών μας–, δεν είναι μια βολική στιγμή να μιλήσει κανείς για το κλίμα. Ταυτόχρονα, με τους απανωτούς καύσωνες, τις ανεξέλεγκτες πυρκαγιές, τις μεγα-ξηρασίες που στεγνώνουν τις κοίτες τετράπλατων ποταμών, δεν είναι επίσης μια βολική στιγμή να ξεχάσει κανείς όσα δεν γίνονται για το κλίμα. Κι ας λέει ο Μερτς, «ακόμη κι αν όλοι τηρούσαμε τις δεσμεύσεις, δεν θα αποτρέπαμε ουδεμία φυσική καταστροφή». Είναι μεταξύ εκείνων που υπαναχώρησαν από ισχυρές αποφάσεις.
Στις σημερινές ημέρες των σφοδρών γεωπολιτικών ταραχών και με τη χρηματοδοτική πλάστιγγα να γέρνει στην άμυνα, μοιάζει να μπαίνει τελεία, σαν σημείο παραίτησης μπροστά στην κλιματική κρίση. Τόσο λίγες από τις καιρικές συμφορές γίνονται ένα κάποιο μάθημα. Μολονότι είναι αυτοκαταστροφικό για την ανθρωπότητα να εγκαταλείψει μαζικά διεθνείς συμφωνίες, εντούτοις ξηλώνει, στρουθοκαμηλικά, μία μία τις πλέξεις τους.
Το κύμα νέων εξορύξεων ορυκτών καυσίμων ξεκίνησε με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Φούσκωσε, δυνάμωσε, πύργωσε σε ΗΠΑ, Νορβηγία, Αυστραλία και έσκασε βρέχοντας κι άλλες χώρες. Μούσκεψε και την Ευρώπη, τη μεγάλη πράσινη δύναμη, με τουλάχιστον 19 κράτη να κατέχουν τις πρώτες θέσεις στον πίνακα των πλέον δραστήριων για το κλίμα (πανεπιστήμια Yale και Columbia) – η Ελλάδα κατέχει τη 13η θέση, η Αυστραλία την 25η, οι ΗΠΑ την 27η, ο Καναδάς την 29η, η Κίνα την 129η…
Δεν λύνεις το ενεργειακό παραχωρώντας πράσινες ετικέτες στις επεκτάσεις εξόρυξης ορυκτών καυσίμων.
Ισχυρό το κυρίαρχο ρεύμα, δεσμευτική η συγκυρία, ελκτική η γραμμή που ακολουθούν οι πολλοί. Δύσκολο να ξεφύγει η Γηραιά Ηπειρος. Το ζήτημα εν προκειμένω δεν είναι ότι «κλέβει» στον οικο-λογαριασμό, μεταφέροντας μέρος της παραγωγής και των αποβλήτων της σε άλλες χώρες – περίπου 12,4 εκατ. τόνους αποβλήτων στην Τουρκία, 3,5 εκατ. τόνους στην Ινδία κ.α. Είναι ότι συζητεί να βαφτίσει «πράσινη» και μέρος της «μη πράσινης» ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, στα τέλη Ιουνίου και ενόσω ο καύσωνας αποδεκάτιζε κόσμο σε 10 ευρωπαϊκές χώρες –12.000 θάνατοι–, το Συμβούλιο της Ε.Ε. αναθεώρησε τον Κανονισμό Γνωστοποιήσεων Αειφορίας (ο οποίος απέκλειε πετρελαϊκές εταιρείες από τα ταμεία βιωσιμότητας και δυσχέραινε το «πράσινο ξέπλυμα»), επιτρέποντας υπό όρους σε επιχειρήσεις που επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους στα ορυκτά καύσιμα να φέρουν την ετικέτα της μετάβασης σε χαμηλές εκπομπές άνθρακα (η αναθεώρηση αναμένεται να ψηφιστεί από την αρμόδια επιτροπή του Ευρωκοινοβουλίου τον Σεπτέμβριο). Για παράδειγμα, μια εταιρεία που προχωρεί στην εκμετάλλευση νέων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου θα δικαιούται να λάβει το σήμα της πράσινης μετάβασης αν διοχετεύσει το 20% των κεφαλαίων της στην παραγωγή αιολικής ή ηλιακής ενέργειας. Σύμφωνα με την πλατφόρμα ενημέρωσης για το κλίμα We Don’t Have Time, πρώτον, μερικά δισεκατομμύρια που επενδύονται σε ΑΠΕ δεν εξισορροπούν τα πενταπλάσια δισεκατομμύρια που θα δαπανώνται για δεκαετίες στην παραγωγή ορυκτών καυσίμων. Δεύτερον, μια ετικέτα δεν είναι διακοσμητική, διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται στην αγορά –και ενίοτε ξεπλένονται– επενδύσεις τρισεκατομμυρίων ευρώ.
Υποστηρίζεται πως είναι προτιμότερο σε εποχές ενεργειακής κρίσης η Ευρώπη να αξιοποιεί τον δικό της ορυκτό πλούτο από το να εξαρτάται από εκείνον των άλλων. Ισχυρό επιχείρημα. Ομως δεν λύνεις το ενεργειακό χαρακτηρίζοντας «καθαρό» το ορυκτό καύσιμο. Είναι παράλογο και εξόχως υποκριτικό. Το ζήτημα δεν είναι αν θα αντληθεί πετρέλαιο από την ευρωπαϊκή γη, αλλά αν η εξόρυξή του θα ονομαστεί βιώσιμη επένδυση. Η ετικέτα φέρει πληροφορία που καθοδηγεί τις αγορές. Η, αξίας 3,5 τρισ. ευρώ, αγορά των ευρωπαϊκών αμοιβαίων κεφαλαίων με το σήμα της βιωσιμότητας υφίσταται διότι αυτή η λέξη κάτι σημαίνει. Κάποιος «ρίχνει» χρήματα σε ένα πράσινο προϊόν διότι του εξασφαλίζει πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις και προσδίδει το κύρος της ετικέτας στον φορέα του.
Δεν είναι απαραίτητο η Ευρώπη να επιλέξει μεταξύ ενεργειακής ασφάλειας και κλιματικής αξιοπιστίας. Μπορεί να επιδιώξει και τα δύο. Εκείνο που δεν μπορεί να κάνει είναι να ονομάσει μια επένδυση βιώσιμη ενώ δεν είναι. Διότι έτσι χάνεται το νόημα των λέξεων. Με λέξεις σκεφτόμαστε, με λέξεις αισθανόμαστε και δρούμε. Oταν αυτές νοθεύονται, όταν γίνονται μάσκα και παγίδα, διαπράττεται ό,τι πιο ανόσιο εις βάρος της ανθρώπινης επικοινωνίας. Και της ανθρώπινης αντίληψης. Θολώνει, ρηχαίνει η ματιά πάνω στον κόσμο. Αυτό θέλουμε;
