Τώρα που κοντεύουν τρία χρόνια από την εκλογή του· τώρα που οι πολίτες έχουν αρχίσει να διαμαρτύρονται εντόνως κι έχουν ξεπεράσει το στάδιο ενοχοποίησης του πρώην· τώρα που τα Μέσα έχουν σταματήσει τις κολακευτικές προσωπογραφίες και δημοσιεύουν το ένα ρεπορτάζ μετά το άλλο σχετικά με την οικτρή κατάσταση της Αθήνας. Τώρα ίσως ο δήμαρχος Χάρης Δούκας καταλαβαίνει ότι το να διοικείς μια πόλη αποτελεσματικά προϋποθέτει κάτι παραπάνω από αντιδεξιές συμμαχίες, ανθρωπιστικά ψηφίσματα και ακαδημαϊκές περγαμηνές. Μια μητρόπολη θέλει κυρίως σχέδιο και το σχέδιο προϋποθέτει γνώση του αστικού περιβάλλοντος και των ιδιαιτεροτήτων του: να έχεις περπατήσει σε όλες τις γειτονιές του, από τη λιγότερο μέχρι την περισσότερο δημοφιλή, να έχεις καταλάβει τι φροντίδα χρειάζεται η καθεμιά και να είσαι σε θέση να «κατεβάσεις» ιδέες για το πώς θα της την προσφέρεις παρ’ όλα τα αντικειμενικά εμπόδια. Πάνω απ’ όλα, όμως, η διαχείριση της Αθήνας προαπαιτεί να θέλεις πολύ να τη διαχειριστείς. Η απροθυμία, άλλωστε, μετριέται στο πεδίο: σε σκουπίδια, κολλώδη πεζοδρόμια, ξερά δεντράκια σε μισερά παρτέρια και, φυσικά, σε δικαιολογίες. Εσχάτως, η αντιδήμαρχος Καθαριότητας του Δήμου Αθηναίων έφτασε στο σημείο να αποδώσει την ευθύνη για τη συντήρηση και τον καθαρισμό των πεζοδρομίων στους κατοίκους. Οταν το βάρος της αστικής παρακμής επιρρίπτεται από τον δήμο σ’ εκείνους που τον χρηματοδοτούν για να το ελαφρύνει, μπορεί κανείς να καταλάβει ότι τα πράγματα δεν πάνε καθόλου καλά.
Αυτό που δεν κατάλαβαν
Ο δήμαρχος και η ομάδα του κατατρύχονται από μια θεμελιώδη παρανόηση. Πίστευαν εξαρχής ότι η πόλη «τρέχει» από μόνη της κι ότι το μόνο που χρειάζεται είναι μερικές μετατροπές επί το αριστερότερο (βλ. κωμικές επινοήσεις του τύπου «γραφείο ενεργειακής φτώχειας») για να «τρέξει» ακόμα πιο ικανοποιητικά. Στην πορεία κατάλαβαν πως ούτε τα στοιχειώδη δεν είναι εύκολα στο ακανόνιστο αθηναϊκό ψηφιδωτό. Δεν αρκεί να μαζεύεις τα σκουπίδια· πρέπει να μπορείς να μαζεύεις και τα σκουπίδια των σκουπιδιών (μια δευτερογενή εστία ρύπανσης που οφείλεται στους υπερχειλείς κάδους ή στη διασπορά απορριμμάτων απ’ όσους ψάχνουν εντός τους). Δεν αρκεί να φυτεύεις (με μισή καρδιά και μπόλικες αναβολές) λίγα ή περισσότερα δενδρύλλια εδώ κι εκεί· πρέπει να είσαι σε θέση να τα περιποιείσαι για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα με συχνές επισκέψεις, διαφορετικά η μοίρα τους είναι προδιαγεγραμμένη. Δεν αρκεί να δέχεσαι χορηγίες (μια ομολογουμένως μεγάλη παραχώρηση του σημερινού δημάρχου, ο οποίος προεκλογικά έφερε βαρέως τη συνεργασία με ιδιώτες) για την ανάπλαση μιας πλατείας· πρέπει και να διατηρείς τον ποιοτικό έλεγχο της ανάπλασης, ειδάλλως καταλήγεις να ποζάρεις περήφανος μπροστά σε σπασμένα μάρμαρα (βλ. πρόσφατο εξωραϊσμό πλατείας Δικαιοσύνης) επικυρώνοντας το επιφανειακό της παρέμβασης. Η επίκληση προσκομμάτων («δεν έχουμε αρκετά πλυστικά μηχανήματα») ως παραμέτρων νομιμοποιητικών της απραξίας είναι από μόνη της σημάδι ακαταλληλότητας. Ο δήμαρχος υπάρχει για να υπερβαίνει, όχι για να επισημαίνει το πρόβλημα.
Απ’ τους πολλούς στον ένα
Για την εικόνα και την εμπειρία της πόλης δεν ευθύνεται ασφαλώς μόνο ο δήμος. Καμία μέθοδος συντήρησης της πόλης δεν μπορεί να αποδώσει καρπούς αν οι πολίτες διάκεινται εχθρικά στον τόπο τους και επιφυλάσσουν αντικοινωνική χρήση στη δημόσια περιουσία. Τα μεγάλα, αστόχαστα λόγια του δημάρχου, ωστόσο, όπως ήταν εκείνη η αμετροεπής δήλωση περί μείωσης της θερμοκρασίας της πόλης έως και 5 °C εντός πενταετίας, εντείνουν τον κυνισμό των πολιτών και πυροδοτούν συμπεριφορές που υποβαθμίζουν την πόλη. Οταν σε εμπαίζει ο εκλεγμένος αντιπρόσωπός σου, σε προκαλεί να υιοθετήσεις κι εσύ την ξέγνοιαστη ελαφρότητά του. Οταν ζεις σε μια πόλη της οποίας ο δήμαρχος αποτιμά τον βανδαλισμό ως καλλιτεχνική έκφραση (όπως έκανε προεκλογικά ο Χάρης Δούκας), δεν έχεις παρά να ερμηνεύσεις την ανοχή του στην παραβατικότητα διασταλτικά, αναπαράγοντάς την όποτε σε βολεύει. Για τη σημερινή κατάντια της Αθήνας φταίνε αναρίθμητα άτομα σε επίπεδο πρακτικό. Σε επίπεδο πολιτικό, όμως, ο υπαίτιος είναι ένας.
