Γιατί έγραφα χθες ότι η σκηνή της εξόντωσης των μνηστήρων στην «Οδύσσεια» του Νόλαν είναι βαθιά προβληματική;
Διότι εδώ ο Νόλαν υποπίπτει στη χρόνια χολιγουντιανή ασθένεια της «καταιγιστικής δράσης» να αποτυπώσει σχεδόν φωτογραφικά το πρωτότυπο κείμενο.
Μόνο που ούτε αυτό καταφέρνει, διότι ο ομηρικός λόγος δεν αποτυπώνεται. Αντί να κρατήσει το πνεύμα και όχι το γράμμα του κειμένου, επιλέγει το δεύτερο και ξαφνικά ο τόσο ψυχικά τραυματισμένος, μελαγχολικός, βαρύθυμος σε όλη την ταινία Οδυσσέας μεταμορφώνεται σε Τσακ Νόρις και Κλοντ Βαν Νταμ. Εξαιτίας αυτού η σκηνή έχει ενοχλητικά μεγάλη διάρκεια, με συνέπεια να μη γίνεται μονάχα κωμική στα όρια του γελοίου, αλλά και αφόρητα ανιαρή.
Με εκπλήσσει πώς ένας τόσο ευφυής σκηνοθέτης (σίγουρα με έξυπνους συνεργάτες) έπεσε σε αυτή την παγίδα. Οπως αφαίρεσε τελείως, π.χ., τις σκηνές στο νησί των Φαιάκων, όπως δεν άφησε τον Οδυσσέα ένα ολόκληρο χρόνο στο νησί της Κίρκης αλλά λίγα λεπτά, όπως άφησε απέξω κάθε διάλογο του Οδυσσέα με τον Πολύφημο (και δεν νομίζω να ενόχλησε κανέναν, διότι αφηγηματικά το σινεμά είναι άλλη γλώσσα από τη λογοτεχνία), κάπως ανάλογα θα μπορούσε τη σκηνή των φόνων των μνηστήρων να τη χειριστεί πιο αφαιρετικά, πιο ποιητικά εν τέλει.
Η «Οδύσσεια» του Νόλαν είναι ένα υποβλητικό υπερθέαμα. Ειδικά στο ξεκίνημά της αισθάνεσαι ότι παρακολουθείς μιαν αφήγηση που φέρει μέσα της το πνεύμα του αρχικού μύθου. Και υπάρχουν σκηνές όπου ο Νόλαν επιδεικνύει την ευφυΐα του, όπως αυτές του Δούρειου Ιππου και του Κύκλωπα, αλλά κυρίως στο επεισόδιο με τις Σειρήνες: δεν θα ακούσουμε ποτέ το περίφημο τραγούδι τους στην ταινία – και ευτυχώς!
Πώς να αποτυπώσεις αυτό που δεν αποτυπώνεται; Με γραφικούς βοκαλισμούς από αιθέριες υπάρξεις σκαρφαλωμένες στα βράχια, όπως στην εκδοχή του 1954 με τον Κερκ Ντάγκλας; Εδώ, ο Οδυσσέας μόνος του ακούει αυτό το άλαλο, μαγικό και φρικιαστικό συνάμα, άσμα. Ο Κάφκα είχε ευφυώς μιλήσει για τη «σιωπή των Σειρήνων», ότι αυτό ήταν το τραγούδι τους.
Επίσης, δεν τον βλέπουμε να ζητάει να τον λύσουν από το κατάρτι, αλλά να κλαίει δεμένος απαρηγόρητος. Και, όπως ο θεατής δεν ακούει το τραγούδι των Σειρήνων, έτσι δεν ακούει και τον οδυρμό του ήρωα εδώ. Είναι λες και το τραγούδι και το κλάμα να γίνονται ένα.
Το κλάμα του Οδυσσέα έχει ιδιαίτερη θέση σε όλη την ταινία. Εννοώ το εσωτερικό του κλάμα: ο Νόλαν επιβάλλει μια σύγχρονη ματιά στην ψυχοσύνθεση του πολεμιστή, τελείως άγνωστη στην εποχή του Ομήρου: το ψυχικό τραύμα.
Αυτό μου έλειψε από τη σκηνή της Νέκυιας. Που θα μπορούσε να είναι αριστοτεχνικά δοσμένη. Δεν είναι. Θα μιλήσουμε γι’ αυτήν αύριο.
(Ξέρω· θα πείτε: ο κύριος τίποτα κρίνει το έργο ενός Νόλαν. Σωστά θα το πείτε. Αλλά για τους θεατές δεν γίνονται οι ταινίες;)
