Οσο το Χόλιγουντ θα εμπνέεται από την αρχαία Ελλάδα (από τους «300» έως την «Τροία» και από τον «Μέγα Αλέξανδρο» έως την τωρινή «Οδύσσεια») η σύγχρονη Ελλάδα δεν θα αφεθεί ποτέ στη μοίρα της. Οι λεγόμενες μεγάλες δυνάμεις δεν θα την αφήσουν ποτέ να χρεοκοπήσει. Χάρη σε αυτήν τη βαριά, ασήκωτη κληρονομιά μας, θα συνεχίσουν να μας στηρίζουν οικονομικά (όχι χωρίς ένα κάποιο τίμημα, να εξηγούμεθα), θα συνεχίσουν να μας κρατούν κοντά τους με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.
Ξέρω· είναι στα όρια της παραδοξολογίας αυτό που λέω αλλά, με αφορμή και την προβολή της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν, πιστεύω πως έχει μια βάση αλήθειας: τα αντανακλαστικά των ξένων είναι να μας θεωρούν συνεχιστές ενός θεμέλιου πολιτισμού, με το ομηρικό έπος να αποτελεί καταστατικό, οικουμενικό μύθο.
Η αλήθεια είναι ότι, πέρα από το πόσο πολύ έχουμε απομακρυνθεί ή αποξενωθεί οι σύγχρονοι νεοέλληνες από το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, αλλιώς παρακολουθεί την «Οδύσσεια» ένας Ελληνας και αλλιώς ένας Αγγλος, ένας Γάλλος, ένας Γερμανός, ένας Αμερικανός. Εδώ υπάρχει κάτι «δικό μας», μια ανεξίτηλη, συλλογική, πολιτισμική εγγραφή, από τη γλώσσα έως τα πρόσωπα. Κι ας τα περιφρονούμε επί της ουσίας σήμερα.
Δεν ανήκω σε αυτούς που προσβάλλονται από τυχόν διαστρεβλώσεις των αυθεντικών αφηγημάτων, ούτε με καταλαμβάνει σύνδρομο ανθελληνικής καταδίωξης. Τυγχάνει να πιστεύω ότι οι μεγαλύτεροι ανθέλληνες είμαστε εμείς οι ίδιοι: από το ότι, π.χ., δεν κάναμε ποτέ ένα σύγχρονο, ελκυστικό, διαδραστικό μουσείο στη Σαλαμίνα ή στον Μαραθώνα έως τη σχεδόν εχθρική στάση μας απέναντι στην ελληνική φύση και στον δημόσιο αστικό χώρο. Επί της ουσίας, δεν ξέρω από πού να αρχίσω ως προς την απαξία μας απέναντι στον δικό μας πλούτο. Οι ξένοι τον σέβονται περισσότερο έστω και μέσα στη δική τους άγνοια.
Οχι, δεν με προσβάλλει το ότι η ωραία Ελένη στην ταινία του Νόλαν είναι Αφρικανή. Πραγματολογικά, έστω κι αν μιλάμε για μυθολογία, δεν στέκει, αλλά πρόκειται για μυθοπλασία έτσι κι αλλιώς. Αν υπάρχει κάτι επιλήψιμο σε αυτήν την επιλογή, είναι ότι δεν υπακούει σε αυστηρά καλλιτεχνικά, κινηματογραφικά κριτήρια, αλλά στην τρέχουσα μόδα της συμπερίληψης, που τείνει να γίνει είτε ψυχαναγκασμός είτε μια πολιτική εξασφάλισης χρυσών αγαλματιδίων.
Ο Νόλαν είναι σημαντικός σκηνοθέτης. Και πολλές σκηνές στην «Οδύσσεια» είναι υποβλητικές και επιβλητικές. Στο σύνολό της, όμως, μπάζει. Ενδεικτικά να πω εδώ ότι έχει, μεταξύ άλλων κακών, μία κάκιστη σκηνή προς το τέλος: η α λα Τσακ Νόρις εξόντωση των μνηστήρων ακροβατεί κάπου ανάμεσα στην κωμωδία και στην πλήξη.
Γενικά, σε μια αφήγηση, μια δυνατή αρχή και ένα δυνατό φινάλε σε κάνουν να ξεχνάς «κοιλιές» και πλατειασμούς κάπου στο μέσον. Εδώ το φινάλε συνολικά πάσχει σοβαρά. Και το φινάλε σού μένει φεύγοντας.
Περισσότερα, όμως, για την «Οδύσσεια» αύριο.
