Το πέμπτο κεφάλαιο του βιβλίου «Αρχαία ελληνική τεχνολογία. Μια σύντομη ιστορική επισκόπηση» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) του Θεοδόσιου Τάσιου είναι αφιερωμένο στον ρόλο που έπαιξε η τεχνολογία κατά την περιπλάνηση του Οδυσσέα.
Ο συγγραφέας εξομολογείται από την αρχή τούτης της ενότητας πως «σκοπός αυτού εδώ του κεφαλαίου είναι απλώς η τέρψη». Ιδανικό ξεκίνημα, θα προσθέταμε εμείς – χώρια ότι επιλέγουμε αυτό το κεφάλαιο σκόπιμα, καθώς από χθες προβάλλεται στις αίθουσες η πολυσυζητημένη «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν.
Ο Θεοδ. Τάσιος επιλέγει τη στιγμή, στην Ε΄ ραψωδία του έπους, όπου ο Οδυσσέας βρίσκεται στο «παραδείσιο νησί» της Καλυψώς και βασανίζεται από «τον καημό του Νόστου».
Ερωτευμένη μαζί του η Καλυψώ, ωστόσο (και με τη συνδρομή του Ερμή), βοηθάει τον Οδυσσέα να ναυπηγήσει το πλοίο που θα τον οδηγήσει πίσω στην πατρίδα του.
«Δεν περιμένομε βέβαια από τον Ομηρο να ξέρει όλες τις τεχνικές λεπτομέρειες της δόμησης των μεγάλων πλοίων της εποχής που ιστορεί· ωστόσο δίνει αρκετές σημαντικές πληροφορίες», γράφει ο Θεοδ. Τάσιος.
Παραθέτει ορισμένες τεχνικές λεπτομέρειες, αναφερόμενος και στα υλικά που χρησιμοποιούνται για τη ναυπήγηση του πλοίου (που, πάντως, δεν είναι «σχεδία» με τη σημερινή έννοια).
Στέκομαι στα πανιά: είναι δώρο από την Καλυψώ («λινό πολύτιμο»), η οποία δίνει και οδηγίες ναυσιπλοΐας, βασιζόμενη στις θέσεις των αστέρων στο νυχτερινό ουρανό.
Παρά τον πόνο του αποχωρισμού, η Καλυψώ κάνει τα πάντα για να μπορέσει να φύγει ο Οδυσσέας, ενώ στο «κοίλο βάθος της σπηλιάς» (μτφρ.: Δ. Ν. Μαρωνίτης) κάνουν για τελευταία φορά έρωτα («χάρηκαν μαζί φιλί κι αγκάλη»).
Είναι μια σημαντική, και θα λέγαμε εξόχως ποιητική, στιγμή στο έπος: ο απόπλους πραγματοποιείται, καταπώς φαίνεται από τα συμφραζόμενα, γύρω στο τέλος της άνοιξης – «και πάντως κάπου από τη δυτική Μεσόγειο».
Στη μετάφραση του Δ. Ν. Μαρωνίτη: «Υπνος δεν έπεσε στα βλέφαρά του, αλλά κοιτούσε συνεχώς την Πούλια,/ τον Βουκόλο που δύει αργά, την Αρκτο που τη λεν κι Αμάξι·/ δεν φεύγει από τη θέση της γυρίζοντας, μόνο παραμονεύει/ τον Ωρίωνα, και μόνη αυτή δεν λέει να πέσει στα λουτρά του Ωκεανού./ Η Καλυψώ η θεόμορφη τον είχε ορμηνέψει,/ αυτό το αστέρι πάντοτε να το ‘χει ποντοπορώντας/ στο ζερβό του χέρι».
Ο αναγνώστης της «Οδύσσειας» γνωρίζει πως το θαλασσινό ταξίδι δεν θα έχει αίσιο τέλος, εξαιτίας του θυμού του Ποσειδώνα. Ο Οδυσσέας θα ξυπνήσει στο νησί των Φαιάκων, εξουθενωμένος ναυαγός πλέον, όπου θα γνωρίσει τη Ναυσικά.
Ο Θεοδ. Τάσιος υπογραμμίζει τη σημασία του ποταμού στο νησί της Ναυσικάς. Είναι ένα κεντρικό σημείο στην πόλη των Φαιάκων, όπου το ποτάμι παρουσιάζει μάλιστα πολλές δίνες και ο συγγραφέας παραδίδει ένα ενδιαφέρον «μάθημα» υδραυλικής στον αναγνώστη.
Η τρίτη ενότητα του κεφαλαίου φέρει τον πολύ ερεθιστικό τίτλο «Η Ρομποτική των Φαιάκων». Η συνέχεια αύριο.
