Δαίδαλος σημαίνει μηχανικός, γράφει ο Θεοδόσης Π. Τάσιος στο βιβλίο του «Αρχαία ελληνική τεχνολογία. Μια σύντομη ιστορική επισκόπηση», που κυκλοφόρησε πολύ πρόσφατα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
«Δαιδάλω θα πει εργάζομαι τεχνικώς, ενώ τα δαίδαλα είναι κατασκευάσματα. Μητίων ο πατέρας του (θυμηθείτε την Μήτιν) και Ιφινόη (ισχυρό πνεύμα) η μητέρα του. Oλα προαναγγέλλουν τον “πρύτανη” της ανθρώπινης τεχνολογίας».
Ο Δαίδαλος ήταν πολλά πράγματα μαζί: αγαλματοποιός (ξύλινα, σφυρήλατα ή χυτά αγάλματα), εφευρέτης (π.χ. του τρυπάνου, κατά τον Πλίνιο), αρχιτέκτων (κατασκευαστής λαβυρίνθου, θεάτρου, πτητικής σκευής, τεχνητής λίμνης και κολοσσιαίων τοίχων αντιστήριξης στη Σικελία, κατά τον Διόδωρο). Ο Θ. Τάσιος μας θυμίζει ότι ο ίδιος ο Σωκράτης καμάρωνε που η γενιά του κρατούσε από τον Δαίδαλο (ο συγγραφέας παραπέμπει επ’ αυτού στον «Αλκιβιάδη» του Πλάτωνα).
Προσωπικά, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο που βρίσκω στον Δαίδαλο είναι ότι η αφήγηση της ζωής του πατάει πάνω σε δύο βάρκες: σε αυτή της Ιστορίας και σε εκείνη της μυθολογίας.
«Ολόκληρη η τεχνολογία», σχολιάζει ο Θ. Τάσιος, «εκφράζεται και συγκεντρώνεται στο όνομα “Δαίδαλος”, τα προσωπικά έργα του οποίου κατά τον μύθο καλύπτουν πράγματι μιαν ευρύτατη ποικιλία τεχνημάτων. Ηταν δε ένας μύθος έμμονος, προγενέστερος ίσως των ομηρικών επών – μέχρι και τους ρωμαϊκούς χρόνους».
Σύμφωνα με τον Θ. Τάσιο, τεράστια σημασία καταλαμβάνει το γενεαλογικό δένδρο του Δαιδάλου, το οποίο είναι τέτοιας μυθικής διάστασης που και ο Σωκράτης, όπως είδαμε, «ως απόγονος του Δαιδάλου, ανήγε την καταγωγή του στον Ηφαιστο και στην Αθηνά – ανήκε άλλωστε στον δήμο των Δαιδαλιδών».
Το ακόλουθο απόσπασμα από το βιβλίο του Θ. Τάσιου είναι ενδεικτικό του θέματος με το οποίο καταπιάνεται: «Πατέρας ο Μητίων (γυιός του Ερεχθέως) μητέρα η Ιφινόη: η πολυμήχανη ευφυΐα του Μηχανικού (εκ πατρός) συνδυάζεται με το ισχυρό πνεύμα (εκ μητρός). Τέτοια φαίνεται να ήταν η αντίληψη των Ελλήνων για την τεχνολογία. (…) Με μια τέτοια, λοιπόν, εμμόνως θεϊκή καταγωγή, ο Δαίδαλος (προσωποποίηση της Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας) επιβεβαιώνει γι’ άλλη μια φορά τη θεμελιώδη σημασία την οποία απέδιδαν οι αρχαίοι Ελληνες στην τεχνολογία ως συστατικό του πολιτισμού τους».
Σε ποια φάση αποκόπηκε το νεότερο ελληνικό πνεύμα από το αρχαίο ως προς τη σχέση του με την τεχνολογία; Διότι είναι σαφές πως στη νεότερη Ελλάδα η έννοια της τεχνολογίας ταυτίζεται με την «κακή Δύση», με την ψυχρή τεχνοκρατία, με την εχθρότητα προς τη φύση. Η τεχνολογία, στους νεότερους ελληνικούς χρόνους, έγινε συχνά προσωποποίηση του ίδιου του διαβόλου.
Προφανώς και άλλη ισορροπία είχε στην αρχαία Ελλάδα η τεχνολογία με τη φύση –και την ανθρώπινη φύση επίσης–, ωστόσο το ζήτημα παρουσιάζει ενδιαφέρον: πώς η νεότερη, και σύγχρονη ακόμα, δαιμονοποίηση της τεχνολογίας έγινε έκφραση της άρνησης κάθε δημιουργικού οίστρου στη χώρα μας – την ίδια στιγμή που όλοι ουσιαστικά απολαμβάνουμε τα οφέλη της.
