Η τεχνολογία είναι ήδη απ’ την κρίσιμη φάση της Θεογονίας παρούσα μέσα στη θεότητα, γράφει ο Θεοδόσης Π. Τάσιος στο νέο του βιβλίο «Αρχαία ελληνική τεχνολογία. Μια σύντομη ιστορική επισκόπηση» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).
Τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Οτι η τεχνολογία «παίρνει μια σημαντικότατη (συμπληρωματική των φυσικών δυνάμεων) θέση. Και η θέση αυτή θα αποδειχθεί κομβική σε πολύ κρίσιμες –και αιματηρές– στιγμές της μυθολογικής αφήγησης.
Είναι γνωστή η ρήση του Τσέχοφ σχετικά με το πιστόλι που εμφανίζεται στην πρώτη πράξη: αυτό σημαίνει πως θα εκπυρσοκροτήσει στην τρίτη πράξη. Είναι τα «μαγικά» αντικείμενα που λέει ο Ιταλο Καλβίνο μιλώντας για τα μυστικά της αφήγησης: εμφανίζονται για κάποιο λόγο.
Αυτό το βλέπουμε ακόμη και στη βιβλική Γένεση: ο Θεός δείχνει στον Αδάμ το Δέντρο της Γνώσης με τον απαγορευμένο καρπό. Ο ανώνυμος αφηγητής ξέρει καλά τη δουλειά του: το «ιερό ξύλο» θα παίξει μοιραίο ρόλο στη συνέχεια, τόσο για τους πρωτόπλαστους όσο και για όλη την ανθρωπότητα.
Η ελληνική μυθολογία είναι γεμάτη από τέτοια αφηγηματικά τεχνάσματα, στα οποία μάλιστα το τεχνολογικό μέρος είναι ζωτικής σημασίας.
Πολύ εύστοχα ο Θ. Τάσιος μας υπενθυμίζει ότι τα οικογενειακά δράματα ξεκινούν νωρίς νωρίς, με τον Ουρανό, τη Γαία και τα παιδιά τους: για να τα προστατέψει από τον θηριώδη αρχομανή πατέρα τους, η Γαία «κατασκευάζει μέσα στα σπλάχνα της μιαν “επέκταση” του χεριού του παιδιού της Κρόνου – τον οπλίζει με μιαν “άρπην καρχαρόδοντα”» (υπέροχες λέξεις, δεν βρίσκετε; Ας αναλογιστούμε, π.χ., ότι Καρχαρόδων Καρχαρίας είναι η επιστημονική ονομασία του Μεγάλου Λευκού Καρχαρία σήμερα…).
Αρπη: κοφτερό σιδερένιο δρεπάνι με το οποίο ο Κρόνος θα ευνουχίσει τον δυνάστη Ουρανό. (Η συνέχεια ενέχει ένα στοιχείο αιματηρής ποίησης: το αίμα από το ευνουχισμένο όργανο χύνεται στη θάλασσα, ανοιχτά των Κυθήρων, και από αυτό το αίμα και τα σπαραγμένα γεννητικά όργανα πλάθεται η Αφροδίτη, η θεά του έρωτα. Για να μην αναρωτιόμαστε γιατί ο έρωτας έχει και άφθονο πόνο…).
Ηδη, λοιπόν, οι θεοί χρησιμοποιούν ένα εργαλείο για να πετύχουν τον σκοπό τους. Για να εκπληρώσουν μια ζωτικής σημασίας ανάγκη τους.
Ομως, το θρίλερ έχει και συνέχεια: ο Κρόνος, από απελευθερωτής των αδελφών του γίνεται και ο ίδιος τύραννος των δικών του παιδιών. Σε τέτοιο βαθμό μάλιστα που θα αποβεί τεκνοβόρος (ας θυμηθούμε εδώ τον πασίγνωστο τρομακτικό πίνακα του Γκόγια, «Ο Κρόνος τρώει τα παιδιά του»).
Ο Δίας θα επαναστατήσει εναντίον του και θα τον συντρίψει σε μια συγκλονιστική μάχη. «Η εξέλιξη», γράφει ο Θ. Τάσιος, «θα συνεχίσει να στηρίζεται στις φυσικές σωματικές δυνάμεις αφενός και στα τεχνολογικά του συμπληρώματα αφετέρου»: η αποφασιστική μάχη θα δοθεί χάρις στον κεραυνό, «το δώρο των Σιδεράδων Κυκλώπων προς τον Δία».
Αύριο θα συνεχίσουμε με τον «κατ’ εξοχήν Μηχανικό», τον Δαίδαλο.
